Haiti: Bóng đá, tà thuật hay mafia?

1. Nếu phải tìm ra một nơi nào mà "ma thuật" được coi là một thứ đạo giáo được tôn sùng thì hẳn đó phải là Haiti. Dù năm 2009, Haiti còn bị xếp là một trong những quốc gia nghèo nhất, nhưng sự thu hút của nơi này luôn khó cưỡng lại. Có 3 thứ khiến người ta tìm đến Haiti: thứ nhất là hâm mộ James Bond và khu bến tàu nghèo xơ xác Port au Price, địa điểm quay bộ phim "Định mức khuây khỏa" (The Quantum Of Solace) bên cạnh những bãi biển tuyệt đẹp.

Thứ hai: tìm hiểu về "ma thuật" với tên gọi "voodoo" được coi là đạo giáo ở đây, gắn liền với gia đình Tổng thống Duvalier, người đưa "voodoo" trở thành đạo giáo, với những truyền thuyết về thây ma "zombie". Thậm chí, trước quyết định cắt giảm viện trợ của Mỹ hồi thập niên 60, Duvalier quyết định tổ chức một nghi lễ lớn, đưa ra lời nguyền nhắm vào Tổng thống John Kennedy, dùng hình nhân bằng sáp, đâm xuyên một chiếc que qua đầu. Hai tháng sau, như một định mệnh kì lạ, Tổng thống Kennedy bị ám sát bởi một viên đạn sau đầu. Và điều thứ ba chính là bóng đá với World Cup kì lạ năm 1974.

Những biến động chính trị, sự tàn phá của kinh tế và phá sản tạo ra những nhà lãnh đạo gây ra nhiều tranh cãi. Trong đó Tổng thống Francois Duvalier và con trai của ông (Jean Claude) là những người nổi tiếng nhất. Những câu chuyện về ma thuật, gắn liền với bóng đá, thể thao, âm nhạc được gắn chặt với nhau như một phần tất yếu của xã hội. Đương nhiên, bóng đá là một phần trong đó.

Joe Gaetjens, người hùng của ĐT Mỹ trong trận thắng Anh nhưng bị giết khi trở lại Haiti.

Dù bóng đá ở đây đã tồn tại từ rất lâu, nhưng nó thực sự phát triển khoảng đầu thập niên 60, khi "Papa Doc" Duvalier lên nắm quyền (1957), đổ tiền vào xây dựng một hệ thống bóng đá theo con đường của Italia và Nam Mỹ, những nền bóng đá mà Duvalier ngưỡng mộ. Ông ta cho rằng, bóng đá là công cụ tốt nhất để gắn kết dân tộc, tạo ra lợi ích và hi vọng trong tình cảnh đất nước bị bao vây kinh tế. Đỉnh điểm của thành công là giải vô địch trẻ Caribbean năm 1965, với những tên tuổi đáng nhớ như Roger St Vil, thủ môn Henri Francillon, và đội trưởng Philippe Vorbe…

Họ thậm chí còn được chú ý từ các đội bóng lớn ở châu Âu. Nhưng Papa Doc, quyết tâm giữ tài năng của mình, cấm tất cả liên hệ với nước ngoài. Và để giữ họ lại, nhiều tài liệu cho rằng Papa Doc đã sử dụng tà thuật để khiến tất cả phải tuân phục một cách vô điều kiện.

Sau thất bại bất ngờ ở phút chót tại vòng loại World Cup 1970, chính phủ Duvalier đã tuyên bố một mệnh lệnh: phải đến World Cup 1974 bằng mọi giá. Và câu chuyện bắt đầu với những chi tiết vừa có màu sắc ma thuật nhưng cũng rất… gangster. Hay nói đúng hơn, quyền lực và điểm tựa tà giáo đã khiến Papa Doc kiểm soát bóng đá và cầu thủ, đưa họ trở thành nạn nhân của sự thống trị, rồi biến họ thành những "thây ma" thực sự.

2. Khi thế hệ vàng của bóng đá Haiti nổi lên cuối thập niên 60, đầu 70, người nổi tiếng nhất là Joe Gaetjens, người đã chọn thi đấu cho đội tuyển Mĩ trước khi trở lại quê hương Haiti mở một tiệm giặt hơi và được thuyết phục chơi cho đội tuyển Haiti. Gaetjens từng ghi 1 bàn thắng giúp Mỹ đánh bại Anh 1-0, nhưng chẳng bao lâu sau khi giải nghệ ở Mỹ để về Haiti, bi kịch xảy đến. Sau khi làm Tổng thống Haiti năm 1957, đến năm 1961 Papa Doc tổ chức một cuộc bầu cử giả tạo. Lúc đó, anh em nhà Gaetjens công khai ủng hộ đối thủ của Duvalier là Louis Dejoie.

Thế rồi, vào buổi sáng ngày 8/7/1963, hai thành viên của tổ chức mật vụ Tonton Macoutes (do Papa Doc lập ra) đã có mặt tại tiệm giặt của gia đình Gaetjens, ép Joe lái xe rời nhà. Ba ngày sau, chiếc xe màu xanh của ông được tìm thấy khi đang đậu trước sở cảnh sát Port au Prince mà không thấy bóng dáng chủ nhân của nó. Joe biến mất tới 20 năm. Mãi sau này, một cựu nghị sĩ Haiti mới tiết lộ rằng ông từng ngồi tù chung với Joe Gaetjens trong nhà tù quân sự Fort Dimanche, và ngôi sao bóng đá đã bị lính canh tù bắn chết không lâu sau khi được đưa vào đó.

Henri Francillon, thủ môn của ĐT Haiti tại World Cup 1974.

Chế độ Duvalier dĩ nhiên phủ nhận hoàn toàn mọi giả thuyết về số phận của Joe. Đến mức năm 1971, huyền thoại Pele khi thi đấu ở Mỹ cho CLB New York Cosmos đã từng yêu cầu chính phủ Haiti mở lại hồ sơ điều tra vụ Joe. Chính CLB này còn tổ chức một trận đấu từ thiện để quyên tiền cho vợ Joe và 3 con trai đã trốn chế độ, di cư sang Mỹ sinh sống. Không chỉ khống chế, giết chóc cầu thủ không tuân theo mệnh lệnh và sự phục tùng, Duvalier còn thâm nhập vào các trận đấu bóng đá, đặc biệt là ở giải CONCACAF.

Thậm chí, ở vòng loại World Cup 1970, một số cầu thủ của đội Dutch Antilles đã tố cáo Haiti, khi nhìn thấy một số quan chức của Duvalier đột nhập vào phòng trọng tài trước khi trận đấu diễn ra. Dĩ nhiên kết quả các trận đấu đó đều có lợi cho Haiti, với những quyết định khó hiểu. Những giả thuyết được đưa ra cho rằng, quyền lực tiền bạc và cả những "tà thuật" đã được áp dụng để khống chế trọng tài, các quan chức bóng đá trung lập. Những  giáo sĩ, pháp sư đã được triệu tới để… "giải hạn" nhưng thực chất là yểm bùa giúp đội nhà chiến thắng.

Chẳng biết "tà thuật" có giúp họ thật không, nhưng có sự thật không thể chối cãi rằng, họ mua chuộc trọng tài bằng những cái giá rẻ mạt, nhưng thu lại hiệu quả tối đa. Nhưng cũng không thể phủ nhận rằng, dưới sự đầu tư và cả sức ép, sự đe dọa từ Duvalier, bóng đá Haiti khá mạnh, với nhiều cầu thủ tài năng.

Năm 1964, Papa Doc tự phong mình là "Tổng thống trọn đời" sau khi nhận trên 28 triệu phiếu bầu, chỉ có khoảng 3.000 người dũng cảm chống lại ông, cũng sau một cuộc bầu cử giả tạo. Điều đó có nghĩa, nền thể thao và toàn bộ hệ thống bóng đá đã quy hàng Duvalier tuyệt đối. Nhưng nhiều ngôi sao của đội tuyển Haiti từ chối tất cả những bình luận về quan hệ giữa họ với Papa Doc, trốn tránh thực tế rằng bóng đá và chính bản thân các cầu thủ đang bị cai trị bởi sự sợ hãi, với màu sắc tà thuật.

3. Khi khống chế cả một nền bóng đá, Duvalier tạo ra một quyền lực gần như bất khả xâm phạm, y hệt cách mà Mussolini từng cai trị bóng đá Italia. Với cánh tay phải là tổ chức Tonton Macoutes, tất cả các cầu thủ sống và thi đấu bằng những mệnh lệnh, được che giấu bởi cái gọi là "tà thuật" voodoo. Rất nhiều cầu thủ đã đột ngột biến mất, người thân, bạn bè của họ cũng bỗng dưng mất tích rất khó hiểu. Nhưng Papa Doc luôn nằm ngoài những sự buộc tội. Tất cả đều là ảnh hưởng tâm linh từ voodoo.

Sau khi giành quyền tham dự World Cup 1974 bằng voodoo và quyền lực dọa dẫm, đội tuyển Haiti bắt đầu một hành trình "ma quái" trên đất Đức. Và đó lại là một câu chuyện khác, được khoác lên vẻ bí ẩn của voodoo, bắt đầu từ cái chết của Papa Doc năm 1971. Tưởng như sự kiện đó sẽ chấm dứt một đế chế ma thuật, nhưng thực chất nó lại bắt đầu cho một câu chuyện mới, ở đó màu sắc voodoo và những hoạt động như một tổ chức mafia còn tạo ra sự kết hợp đáng sợ hơn rất nhiều.

"Tà thuật" của Duvalier Voodoo xuất phát từ những người nô lệ châu Phi từ thế kỉ 16 và được đa số người Haiti coi là tín ngưỡng, tôn giáo theo hai cách thờ mang ý nghĩa tích cực hoặc tiêu cực. Các phù thủy voodoo có khả năng làm phép mang lại tai họa cho kẻ thù bằng cách tạo ra những thứ bột thần bí hay sử dụng búp bê hình nhân thế mạng. Manno Sanon. Rất nhiều ngôi sao bóng đá của Haiti đã phủ nhận ảnh hưởng của voodoo và Papa Doc trong sự nghiệp của mình. Ngay cả một cầu thủ rất nổi tiếng khi đó có tên Manno Sanon (mất năm 2008) cũng thừa nhận: "Việc đề cập đến cái tên Duvalier vẫn còn khiến cho nhiều người dân Haiti rùng mình sợ hãi". Tuy nhiên, Sanon cũng đã kể câu chuyện về 3 vị lãnh đạo của Tonton  Macoutes, trong đó nổi bật là Clement Barbot: "Papa Doc bị các pháp sư thuyết phục rằng Barbot đã có âm mưu chống lại ông. Và sau đó một kế hoạch được lặng lẽ thực hiện với một phù thủy cho rằng Barbot đã được chuyển hóa thành… một con chó đen. Duvalier đã ra lệnh bắt tất cả các con chó đen tại Haiti và bắn vào mắt chúng. Tiếp đó, Duvalier giết Barbot". Tiếp đó, Sanon vẫn thừa nhận: "Mặc dù ai cũng biết câu chuyện đó là hoang tưởng, nhưng ông ta vẫn là người khiến các cầu thủ hướng tới. Tại giải đấu World Cup 1974, dù kết quả có như thế nào, dù bị ảnh hưởng thường xuyên bởi voodoo, áp bức và văn hóa ma thuật, nhưng đội tuyển đã chiến đấu hết mình"