Ngổn ngang thơ giữa xập xoè tạp kỹ

Hội thơ lần thứ XI có phát triển hơn nhiều so với những hội thơ trước đây, như lực lượng tham gia rộng rãi hơn, có nhiều hình thức biểu diễn như ca múa nhạc chứ không chỉ mỗi thơ, lượng người tham gia cũng đông đảo hơn, chứng tỏ Ngày thơ Việt Nam đã được xã hội chấp nhận. Tuy nhiên, đó là về mặt hình thức.

Ngày thơ nếu không coi là một hình thức thuần túy về thơ thì chỉ cần vui. Đây sẽ là một lễ hội mang tính dân gian là chính, và có độ mở nên giảm nhẹ yếu tố chiều sâu. Chúng ta không nên đòi hỏi những giá trị hàn lâm, những câu thơ hay, tiêu biểu ở đây mà nên có sự châm chước, bởi đây không phải là một công việc hàn lâm mà chỉ là sự công nhận của lúc đó, năm đó mà thôi và năm sau nó lại đã khác rồi. Vậy với một lễ hội thơ có tính dân gian, có tính đại chúng với những tiêu chuẩn như vui vẻ, và rộng lượng hơn thì theo tôi, nên có lễ hội thơ còn hơn là không có.

Tuy nhiên, về lâu dài, tôi có mong muốn, Hội Nhà văn không nên đứng ra chủ trì lễ hội thơ mà chỉ tham gia với vai trò cố vấn chuyên môn. Hãy để cho nhân dân tự làm như những lễ hội dân gian. Một việc nữa, là không nên lấy kinh phí nhà nước để phục vụ cho những lễ hội như thế này mà để kinh phí đó xây dựng bệnh viện, trường học. Thứ 2, Hội Nhà văn nên có 1, 2 hình thức sinh hoạt có tính hàn lâm như bàn về thơ, bình thơ song song với việc tổ chức lễ hội để làm thỏa mãn yêu cầu của các đối tượng tham gia lễ hội thơ khác nhau, cho có tính chiều sâu. 

Cái được nhất của Ngày thơ năm nay đó là đã biết chọn chủ đề và huy động được lớp trẻ. Cũng không còn những màn trình diễn, sắp đặt như tấu hài của các năm về trước. Nhưng trông đi trông lại thì vẫn cũ kĩ nghèo nàn, cũng chỉ là ngày vui, ngày họp mặt của các bạn thơ. Muốn lôi kéo được sự chú ý của công chúng thì phải thay đổi, phải làm khác đi. Kể ra điều đó cũng không phải dễ khi mà thời điểm bây giờ ai cũng muốn hướng đến sự tân tiến, hiện đại trong khi thơ hiện đại lại được rất ít người chấp nhận. Nhưng nếu đã thế thì chúng ta phải chấp nhận thực tế, phải sử dụng thơ truyền thống. Cứ xem màn rước với bài "Nam quốc sơn hà" thì biết, âm hưởng của bài thơ thực sự lay động vào đến tâm can của từng người cho dù họ thuộc lứa tuổi nào. Vậy thì nên chăng chúng ta chọn cách làm để công chúng đón nhận thay cho sự đổi mới, sáng tạo ngưng vụng về, nhàm chán.

Ngày thơ VN là một lễ hội. Mà một lễ hội để thành hình hài và truyền thống phải có thời gian, cả mấy chục năm, cả trăm năm. 11 năm còn là rất ít so với cả một chiều dài văn hóa, thậm chí, với một đời người. Đến nay đã bắt đầu thành một "lệ" và cứ đến hẹn lại lên, người ta bắt đầu nói đến nó và chờ đợi nó, đó chẳng phải là thành công nho nhỏ hay sao? Còn việc tổ chức ngày hội có khen, có chê là chuyện bình thường. Tôi cho rằng, khen chê chỉ để làm sao các năm sau tổ chức được hay hơn, trọn vẹn hơn thôi chứ không phải để vùi dập và dẹp bỏ nó. Và nói chung là mỗi người đều có quyền lựa chọn, ai thấy vui thấy thích thì đến, ai không thấy ý nghĩa, không thấy thú vị thì có thể bỏ qua. Nhìn đám đông "trảy hội" ở sân Văn Miếu mấy năm qua, tôi nghĩ rằng, những người thích đến hội Thơ không hề ít.

Người đến Ngày thơ vừa xem thơ nghe thơ, vừa có nhu cầu giao lưu, chơi hội, nếu các nhà thơ bắt họ nghe nhiều quá cũng không ổn, thời lượng trên sân thơ phải vừa đủ để lôi cuốn, đừng để người ta chán mình. Cá nhân tôi cho rằng, thơ vang lên trên sân thơ Trẻ năm nay là vừa đủ và có liều lượng, đủ để làm nên một lễ hội, đủ để khán giả vấn vương.

Sân thơ truyền thống hay sân thơ trẻ đều quan trọng như nhau. Những người yêu thơ, chung thủy với thơ, đến sân thơ truyền thống để ngắm những thần tượng từ thời trẻ của mình, những tác giả của các câu thơ từng chép trong sổ tay ngày nào, lại được nghe các nhà thơ đọc thơ, mỗi năm một lần, là một niềm vui. Còn sân thơ trẻ lại là sân chơi cho những người viết trẻ, là cơ hội để đọc thơ "quảng trường", một hình thức trình diễn thơ, cống hiến cho bạn đọc và thể hiện mình mà trên thế giới đã quen thuộc cả mấy trăm năm rồi!

Năm nay, lễ hội thơ có mở rộng sân chơi cho những người nghiệp dư. Nhưng dường như, Ngày thơ bị đóng khung trong chủ đề Tuổi trẻ và Tổ quốc nên thiếu sự tìm tòi, sáng tạo, nếu không nói là khô cứng. Sân thơ trẻ còn nhạt lắm, những gương mặt không mấy nổi bật, cũng chẳng tạo được dấu ấn gì.

Tuy không bị nhí nhố, làm trò như những lần trước. Tôi nghĩ, nếu tổ chức tiếp Ngày thơ, chúng ta xã hội hóa nó, trở thành một ngày của văn chương, mở rộng các sân chơi, bởi nếu chỉ có sân thơ trẻ và truyền thống thì đơn điệu và nhàm chán lắm. Nên có các lều thơ, tôn vinh những người sáng tạo hơn nữa. Cũng đừng làm cái kiểu mang tính tạp kỹ, nào hát, múa, trình diễn mà không đến nơi đến chốn, thành dở, vẫn nghiệp dư lắm. Thậm chí tôi thấy đôi khi tổ chức cho có ấy mà.

Những người tổ chức cũng cũ lắm, 11 năm nay họ vẫn thế, chỉ là sự lắp ghép cho có nội dung chứ thiếu đi sự bài bản, kết nối. Nó thiếu đi sự sâu sắc trong tâm cảm mà chỉ đi vào những hình thức màu mè. Nếu cứ làm thế này không thay đổi thì không nên tổ chức lễ hội thơ nữa.