Sân khấu thử nghiệm: Đích đến vẫn là khán giả

NSND Lê Tiến Thọ -  Chủ tịch Hội nghệ sĩ  Sân khấu việt nam: Làm thế nào để ngôn ngữ sân khấu Việt gắn kết được với ngôn ngữ thế giới

Sân khấu thể nghiệm thế giới đã đi xa mình một khoảng cách rất dài.  Ngày nay sân khấu không lấy diễn viên làm trung tâm nữa, không gian của sân khấu mở ra nhiều chiều. Thậm chí có những đơn vị nghệ thuật mà chúng tôi xem, họ không cần sân khấu nữa, họ đến đâu cũng có thể biểu diễn ngay.

Kỹ thuật điện tử được đưa vào sân khấu và phát huy rất hiệu quả. Tôi rất ấn tượng với một vở diễn của Hungary, chỉ có 2 diễn viên họ biểu diễn trong một chiếc túi nilon về mối tình của đôi trai gái, bằng ngôn ngữ hình thể rất đẹp.

Hay như vở “Hamlet” của Đức, chỉ có một nhân vật trong suy nghĩ tồn tại hay không tồn tại, vẫn chuyển tải được tinh thần của Shakespeare.

Trong sự hội nhập, phát triển, chúng ta cũng nên biết thế giới đang chuyển mình như thế nào. Chúng ta sẽ thấy thế giới trong xu hướng phát triển này đã đưa sân khấu kết hợp với các loại hình phát triển như thế nào. Ví dụ sân khấu truyền thống ở châu Á cũng đã ít đối thoại mà dùng hình ảnh, ngôn ngữ cơ thể để chuyển tải thông điệp.

Các vở diễn của Trung Quốc thường chiếm số lượng rất đông, nhưng bây giờ đoàn của họ cũng không quá 10 người. Họ lấy cái tinh, cái chất lượng. Đó là những bài học kinh nghiệm cho chúng ta.

Làm sao chúng ta có thể tiếp cận với đời sống hôm nay mà đưa cả một dàn 50 người đi giao lưu quốc tế được. Và chúng ta phải tạo ra một thứ ngôn ngữ khác với lời nói, để có thể giúp sân khấu Việt ra thế giới, gắn kết được với ngôn ngữ thế giới.

Tuy nhiên những thử nghiệm phải mang tính hiệu quả về nội dung và nghệ thuật cho mỗi vở diễn, phù hợp với thuần phong, mỹ tục của mỗi quốc gia, những vấn đề chân, thiện, mỹ mà nghệ thuật cần phản ánh, tránh gây phản cảm, hiệu ứng ngược.

NSND Lan Hương: Chúng ta đang  chông chênh giữa thử nghiệm và truyền thống

Nói rằng sân khấu thử nghiệm của Việt Nam tụt hậu so với các nước cũng không chính xác, vì mỗi đất nước có một phong cách riêng.

Khi sang nước ngoài, tôi thấy sân khấu của họ muôn hình muôn vẻ, từ sân khấu cổ điển, sân khấu truyền thống đến sân khấu thử nghiệm đều rất phát triển. Tôi nghĩ ở Việt Nam cần phải thay đổi cách suy nghĩ, sân khấu truyền thống cũng cần những đổi mới, phá cách, chúng ta trì trệ quá lâu rồi.

Bên cạnh đó, sân khấu thể nghiệm cũng cần phát triển nhưng không nên để lấn át sân khấu truyền thống.

Ở Việt Nam nên thử nghiệm loại hình gì. Tôi vẫn thích một sân khấu quy mô, hoành tráng nhưng đừng cũ kỹ. Vì sao khán giả quay lưng với sân khấu, có lẽ có rất nhiều vấn đề.

Khán giả Việt bây giờ bị hạn chế về phông nghệ thuật. Còn từ phía nghệ sĩ, chúng ta tạo cho khán giả những thói quen xấu, như hôm nay không có khách lại gửi giấy mời để lấp chỗ trống, nên dần dần họ đánh mất thói quen bỏ tiền ra mua vé, thậm chí, họ không coi trọng tấm vé mời. 

Một điều đáng nói ở ta là việc đầu tư đang chông chênh giữa thử nghiệm sân khấu đường phố và sân khấu truyền thống, không đến nơi đến chốn, không ra sang trọng cũng không ra dân dã. 

Tôi đi sang Hàn Quốc, Nhật Bản, Philippines, họ dựng những câu chuyện rất đời thường trong những khán phòng nhỏ, chỉ khoảng 100 người, khán giả rất thích nhưng vẫn có những sân khấu lớn dành cho những vở diễn hoành tráng. Mọi thứ rất rõ ràng. 

Còn ở ta, tất cả cho vào một rọ, không có gì rõ ràng, sân khấu tương tác, thử nghiệm làm không tới, mà sân khấu truyền thống thì cũ kỹ, điều đó khiến khán giả không còn tôn trọng nghệ sĩ. Lãnh đạo nhà hát và đạo diễn phải có những phân định rõ ràng từng thể loại…

NSND Anh Tú: Thử nghiệm phải từ ngôn ngữ của sân khấu

Tôi từng ra nước ngoài, xem những vở diễn thử nghiệm của họ, có khi chỉ hai người diễn thôi, họ tự mang các đạo cụ và diễn ngay bên đường, sân khấu của họ mở và tương tác đến thế. Thế nhưng, quan điểm của tôi vẫn khác, với tôi, sân khấu vẫn là một thánh đường, phải có một địa điểm, một không gian nhất định, người ta đến đó để được gột bỏ mọi phiền muộn của đời sống, để chạm tay vào giấc mơ về chân, thiện, mỹ.

Nhiều đoàn quốc tế mạnh mẽ đổi mới nhưng chưa chắc khán giả Việt đã chấp nhận, không phải cứ đổi mới hay học thuật cao là khán giả thích đâu. Một vở diễn có đời sống lâu bền trong khán giả là một vở diễn tốt.

Tôi vẫn nghĩ sân khấu có ngôn ngữ riêng, không nên vay mượn, lai căng. Hãy khai thác những gì hay nhất của ngôn ngữ sân khấu. Mọi thứ vay mượn đều trở nên khập khiễng. Quan điểm của tôi là đổi mới dựa trên nền tảng đặc sắc nhất của ngôn ngữ sân khấu chứ tôi không ủng hộ quan điểm đi vay mượn các ngôn ngữ khác như màn hình Led, hay các phương tiện điện tử hiện đại.