Nhà thơ Đỗ Trung Lai và “Tổng tập thơ chữ Hán Nguyễn Du”

13:23 20/09/2020

Sau một loạt cuốn sách dịch lại những tác phẩm của các thi sĩ nổi tiếng như Lý Bạch, Đỗ Phủ, Bạch Cư Dị và các sách “100 nhà thơ Đường”, “Trúc Lâm Tam Tổ thi – Thơ của ba vị Tổ thiền phái Trúc Lâm Yên Tử”, nhà thơ Đỗ Trung Lai tiếp tục ra mắt tập sách dịch “Tổng tập thơ chữ Hán Nguyễn Du”.

Đây không chỉ là công trình giàu ý nghĩa trong dịp kỷ niệm 200 năm ngày mất của đại thi hào Nguyễn Du mà còn là cầu nối giúp bạn đọc ngày nay dễ tiếp cận hơn với kho di sản quý giá được tiền nhân để lại cho dân tộc, cho nhân loại.

Bao gồm gần 500 trang sách, cuốn tổng tập giới thiệu đến bạn đọc 250 bài thơ chữ Hán đã được phiên dịch, dịch thơ kèm các chú giải về những điển tích vốn dày đặc trong các tác phẩm của đại thi hào Nguyễn Du. Với công trình này, đông đảo bạn đọc, nhất là người đọc không biết chữ Hán, vẫn có thể vừa tiếp cận các tác phẩm, vừa có dịp tìm hiểu về cuộc đời, sự nghiệp về một bậc đại thi hào của dân tộc, danh nhân văn hóa của thế giới – Nguyễn Du.

Bởi, nói theo chính nhà thơ Đỗ Trung Lai trong lời đầu sách thì “Qua thơ chữ Hán, nhân sinh quan, thời thế, gia cảnh, hành trạng, tình cảnh và tình cảm của ông hiện ra rõ mồn một. Có thể nói, đời Nguyễn Du dường như “chồng khít” lên thơ chữ Hán của ông vậy”.

Nhà thơ Đỗ Trung Lai và bìa sách “Tổng tập thơ chữ Hán Nguyễn Du” do nhà thơ Đỗ Trung Lai soạn và dịch thơ.

Mặc dù đây là cuốn sách dịch vô cùng đầy đặn, công phu, kỹ lưỡng nhưng theo nhà thơ Đỗ Trung Lai, “Tổng tập thơ chữ Hán Nguyễn Du” được ông thực hiện trong vỏn vẹn gần 3 tháng. Vào cuối tháng 5/2020, Giáo sư Mai Quốc Liên, Giám đốc Trung tâm Quốc học gọi điện, gợi ý ông nên dịch thơ của cụ Nguyễn Du. Thời điểm này, ông đang dịch lại thơ chữ Hán của một bậc danh nhân khác là cụ Nguyễn Trãi. Ông quyết định tạm dừng dịch thơ của cụ Nguyễn Trãi vì ngày 16/9/2020 là kỷ niệm 200 năm ngày mất của đại thi hào Nguyễn Du.

“Đây là dịp thích hợp để hậu thế, một lần nữa, “trả lời” câu hỏi đau đáu của thi hào lúc sinh thời: “Bất tri tam bách dư niên hậu – Thiên hạ hà nhân khấp Tố Như?” (Ba trăm năm nữa, trong thiên hạ - Ai là người ngồi khóc Tố Như lang?) – nhà thơ Đỗ Trung Lai viết trong lời đầu sách “Tổng tập thơ chữ Hán Nguyễn Du”.

Nhà thơ Đỗ Trung Lai cũng cho biết, ông bắt tay thực hiện cuốn sách trên vào đầu tháng 6/2020, đến tháng 8 thì xong và tháng 9 đưa đi in. Sở dĩ ông có thể làm nhanh được như thế là vì đã dịch lại thơ Đường nhiều năm nên cũng đã quen việc. Ông lại có trong nhà quyển “Thơ chữ Hán của Nguyễn Du” được Nhà xuất bản Văn học in năm 1965. Sách này do các ông Lê Thước, Trương Chính sưu tầm, chú thích, phiên dịch; các ông Phạm Khắc Khoan, Ngô Ngọc Can, Nguyễn Văn Tú, Nguyễn Hữu Bồng, Trần Thanh Mại, Vũ Mộng Hùng, Nguyễn Xuân Tảo và Hoàng Tạo dịch thơ; ông Nguyễn Sĩ Lâm hiệu đính; ông Trương Chính giới thiệu.

Sau đó, Giáo sư Mai Quốc Liên còn gửi cho ông trọn bộ 2 quyển “Nguyễn Du toàn tập”, được Nhà xuất bản Văn học in năm 2015. Bộ sách này do chính Giáo sư Mai Quốc Liên và ông Vũ Tuân Sán dịch nghĩa, chú thích.

Đọc kỹ và so sánh hai bộ sách, nhà thơ Đỗ Trung Lai thấy rất bổ ích. Quyển sau bổ khuyết cho quyển trước, thơ chữ Hán của cụ Nguyễn Du ngày thêm tường minh. Tuy nhiên, đa phần những bản dịch thơ trong cả hai bộ sách nói trên đều là những bản dịch có từ những năm 60 của thế kỷ trước nên đôi chỗ, lời quốc ngữ còn hơi khó hiểu đối với tuyệt đại đa số bạn đọc ngày nay – những người vốn “đứt mạch” với Hán học từ lâu.

Cũng theo nhà thơ Đỗ Trung Lai, với mong muốn cập nhật và phổ cập phần “Quốc ngữ hóa” thơ chữ Hán của Nguyễn Du hơn nữa, ông tự bắt mình dịch lại toàn bộ thơ chữ Hán của cụ. Nhưng, nếu không có những tác giả của các cuốn sách nói trên, ông sẽ không thể thực hiện cuốn “Tổng tập thơ chữ Hán Nguyễn Du” nhanh như thế.

Nếu không có Giáo sư Mai Quốc Liên nhắc, giục, gửi sách, chắc chắn, ông cũng chưa có đủ động lực làm. Để thực hiện cuốn sách, ông còn có sự hỗ trợ rất tích cực từ nữ Tiến sĩ Hán học Vũ Hương. Chị là người đã giúp ông làm sách “100 nhà thơ Đường” và “Trúc Lâm Tam Tổ thi” trước đây. Đó còn là sự hỗ trợ từ anh Nguyễn Kinh Long – người đã ngày đêm không quản vất vả “gõ phím – soát hình” suốt gần 3 tháng. Hỗ trợ nhà thơ thực hiện cuốn sách lần này cũng không thể không cảm ơn Nhà xuất bản Hội Nhà văn và cá nhân Giám đốc Nguyễn Quang Thiều cùng xí nghiệp in Ba Đình – Bộ Công an…

Tất nhiên, với nhà thơ Đỗ Trung Lai, dù ông không kể thì bạn đọc cũng phần nào hình dung được những áp lực từ khối công việc khổng lồ mà ông đã làm trong thời gian 3 tháng qua, khi thực hiện “Tổng tập thơ chữ Hán Nguyễn Du”. Về phía nhà thơ, ông cũng chia sẻ một cách vui vui là “quả thực, cũng “không thể nhớ hết số tách cà phê mà cụ Nguyễn Du “bắt” chúng tôi “phải dùng” trên đường hoàn thành bản thảo cuốn sách nhỏ, góp phần “khấp Tố Như” dịp này”.

Theo nhà thơ Đỗ Trung Lai, sự nghiệp thơ của Nguyễn Du chia làm 2 phần. Thơ chữ Nôm thì Truyện Kiều là kiệt tác. Thơ chữ Hán gồm: Thanh Hiên thi tập, Nam trung tạp ngâm, Bắc hành tạp lục. Nguyễn Du để lại “khoảng” 400 bài thơ chữ Hán. Đó thật là một di sản lớn. Tuy nhiên, theo chúng tôi, với thế hệ hậu sinh hôm nay thì bất kỳ người nào nào cầm trên tay cuốn sách “Tổng tập thơ chữ Hán Nguyễn Du” cũng đều thuận lợi khám phá “kho” di sản quý này. Đây là “cánh cửa” được nhà thơ Đỗ Trung Lai mở ra, chỉ còn chờ bạn đọc.

Nhà thơ Đỗ Trung Lai sinh năm 1950 tại Mỹ Đức, Hà Tây (nay là Hà Nội). Ông đã có rất nhiều đầu sách được xuất bản gồm: Đêm sông Cầu (1990); Anh em và những người khác (1990); Đỗ Trung Lai – Thơ và tranh (2000); Người chơi đàn nguyệt ở Hàng Châu (2000); Đỗ Trung Lai – Đêm sông Cầu & thơ mới (2002); Thơ Hà Nội ngàn năm tinh tuyển (tuyển chọn, năm 2007); Lý Bạch - Những bài Đường thi nổi tiếng (2008); Đỗ Phủ - Những bài Đường thi nổi tiếng (2008); Bạch Cư Dị - Những bài Đường thi nổi tiếng (2008); Vi ô lang – Thời thơ ấu của chàng lau sậy (2008); Phạm Tiến Duật toàn tập (chủ biên, năm 2009); 100 nhà thơ Đường (2013); 30 Đỗ Trung Lai (2013); Ơ thờ ơ (2013); Kể chuyện rong về những ngày có giặc (trường ca, năm 2015); Trúc Lâm Tam Tổ thi – Thơ của ba vị Tổ thiền phái Trúc Lâm Yên Tử (2016); Bảo dông dài, ừ dông dài… (2019); Tổng tập thơ chữ Hán Nguyễn Du (2020).

N.Nguyễn

Điện ảnh Công an nhân dân thực hiện phim truyền hình "Kế hoạch CM12"

Điện ảnh Công an nhân dân (CAND) đang trong quá trình sản xuất bộ phim truyền hình “Kế hoạch CM12”, tái hiện lại một trong những chiến dịch phản gián xuất sắc của lực lượng CAND những năm 1981-1984 mà hiện còn ít người được biết.

Quyết liệt thực hiện chính sách tài khóa hỗ trợ tăng trưởng 2 con số

Để thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số, cùng với đẩy mạnh đầu tư công, chính sách tài khóa sẽ được điều hành linh hoạt, chặt chẽ, hỗ trợ doanh nghiệp.

Nga-Ukraine đồng thuận ngừng bắn

Tổng thống Vladimir Putin chỉ thị lực lượng Nga tham gia chiến dịch Ukraine ngừng bắn trong vòng 36 giờ đồng hồ dịp lễ Phục sinh. Phía Ukraine sau đó xác nhận sẽ có "bước đi tương tự".

Israel muốn đàm phán với Lebanon sau khi không kích dữ đội nước này

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ngày 9/4 cho biết đang tìm kiếm các cuộc đàm phán trực tiếp với Lebanon, trong bối cảnh xung đột leo thang nghiêm trọng sau đợt không kích dữ dội nhất từ đầu chiến sự khiến hơn 300 người thiệt mạng tại Lebanon.

Đề xuất xăng E10 bán rộng rãi trên cả nước từ 30/4

Liên quan đến nội dung về xăng sinh học E10, tại họp báo thường kỳ quý I/2026 của Bộ Công Thương, ông Đào Duy Anh, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công, Bộ Công Thương cho biết, với việc triển khai đồng bộ các giải pháp, việc đưa xăng sinh học E10 vào phân phối trong tháng 4/2026 được đánh giá khả thi.

Từ những căn nhà nghĩa tình đến thế trận lòng dân vững chắc

560 căn nhà được khởi công tại các địa bàn khó khăn của tỉnh Thái Nguyên không chỉ mang theo giá trị vật chất của những mái ấm mới, mà còn là thông điệp về trách nhiệm vì nhân dân phục vụ của lực lượng Công an nhân dân (CAND). Từ những việc làm cụ thể, thiết thực như vậy, thế trận lòng dân tiếp tục được bồi đắp – nền tảng quan trọng để giữ vững ổn định từ cơ sở.

Bộ Xây dựng họp báo giải đáp nhiều vấn đề nóng

Chiều 9/4, Bộ Xây dựng đã tổ chức họp báo thường kỳ với sự chủ trì của ông Nguyễn Trí Đức, Chánh văn phòng bộ.

Bộ Công thương khuyến khích sạc xe điện ngoài giờ cao điểm tránh quá tải

Tại họp báo thường kỳ Bộ Công Thương diễn ra chiều 9/4, ông Nguyễn Thế Hữu, Phó Cục trưởng, Cục Điện lực (Bộ Công Thương) cho biết, nhu cầu điện cho phương tiện giao thông sử dụng điện là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến cung ứng điện thời gian tới.

Đa số người lao động ủng hộ hoán đổi ngày nghỉ dịp nghỉ lễ Giỗ Tổ Hùng Vương và 30/4 - 1/5

Hơn 70 nghìn ý kiến tham gia khảo sát của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam có đến 62% bày tỏ sự ủng hộ hoán đổi ngày nghỉ dịp nghỉ lễ Giỗ Tổ Hùng Vương và 30/4 - 1/5.

Cân não đặt nguyện vọng vào lớp 10 công lập

Điểm mới đáng chú ý trong Kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 công lập năm học 2026-2027 của Hà Nội là học sinh sẽ đăng ký trực tuyến trên Cổng thông tin tuyển sinh đầu cấp của thành phố từ ngày 10/4 đến 24h ngày 17/4. Trong thời gian này, thí sinh có thể nhìn thấy biểu đồ thể hiện số lượng nguyện vọng 1, 2 và 3 đăng ký vào mỗi trường trên hệ thống. Đây là căn cứ quan trọng giúp thí sinh có thể tận dụng thời gian "vàng" để điều chỉnh nguyện vọng.

Ngân hàng cam kết giảm lãi suất tiền gửi và lãi suất cho vay

Ngân hàng Nhà nước cho biết sẽ tiếp tục theo dõi chặt chẽ diễn biến lãi suất tiền gửi và cho vay, việc công bố lãi suất cho vay trên trang thông tin điện tử của ngân hàng.

Cuộc đua vô địch V.League 2025/2026: Lợi thế của Công an Hà Nội

Ngày 10/4, vòng 18 Giải vô địch quốc gia V.League 2025/2026 sẽ khởi tranh trong bối cảnh cục diện mùa giải đang dần phân hóa rõ rệt. Điểm nhấn của vòng đấu này không chỉ nằm ở cuộc đua vô địch mà còn là sự đối lập trực tiếp giữa nhóm dẫn đầu và nhóm đang vật lộn trong cuộc chiến trụ hạng.

Đẩy nhanh tiến độ để người dân sớm có nhà ở xã hội

Chỉ tính từ đầu năm 2026 đến nay đã có 4 dự án nhà ở xã hội hoàn thành với tổng số 578 căn hộ, 28 dự án được khởi công với quy mô 20.964 căn hộ.

Đề xuất sửa đổi, bổ sung quy định về nội quy cơ sở giam giữ

Bộ Công an vừa hoàn thành dự thảo Thông tư quy định nội quy cơ sở giam giữ và danh mục đồ vật đưa vào khu vực giam giữ để lấy ý kiến đóng góp của các cơ quan, tổ chức và cá nhân.

“Chữa lành” bằng những trò quái dị

Khi “chữa lành” bằng thiền định, du lịch trải nghiệm, bỏ phố về quê, trồng rau, cắm hoa, múa, hát…trở nên quá quen thuộc, một bộ phận giới trẻ bắt đầu rỉ tai nhau “bí quyết” chữa lành liều cao quái dị như “bắt pen”, nghe nhạc “ma” để trải nghiệm cảm giác thăng hoa trọn vẹn và mê lịm tức thời khỏi những buồn chán và thất vọng của cuộc sống.

Cần áp dụng hình phạt nghiêm khắc nhất để ngăn chặn thực phẩm bẩn

Trung tướng Nguyễn Thanh Tùng, Giám đốc Công an TP Hà Nội, nhấn mạnh hành vi kinh doanh thịt lợn bệnh không chỉ vi phạm pháp luật mà còn là "tội ác đầu độc thế hệ tương lai".