Áp dụng chế tài xử phạt người không bồi hoàn chi phí du học
Trong những năm qua, chính sách cho người học hưởng học bổng từ ngân sách Nhà nước đi du học ở nước ngoài để về phục vụ đất nước sau khi hoàn thành khoá học đã đạt được những kết quả tích cực, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ phát triển đất nước. Tuy vậy, vẫn còn hiện tượng một bộ phận du học sinh sau khi tốt nghiệp đã ở lại nước ngoài sinh sống và làm việc.
Để hạn chế tình trạng “chảy máu chất xám” này, bên cạnh việc bổ sung chế tài xử phạt đối với các trường hợp không thực hiện đúng cam kết, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đề xuất cần có cơ chế chính sách, chế độ đãi ngộ phù hợp để thu hút nhân tài về nước.
Bộ GD&ĐT cho biết, việc cử người đi du học nước ngoài có sử dụng ngân sách Nhà nước (NSNN) là thực hiện đúng chủ trương đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ cho đất nước theo Nghị quyết số 29/NQ-TW ngày 4/11/2023. Thông qua các đề án, chương trình học bổng hiệp định, các cơ quan, cơ sở giáo dục đại học tăng tỷ lệ giảng viên, cán bộ có trình độ thạc sĩ, tiến sĩ theo chuẩn quốc tế, chủ động giúp các nhà trường cải thiện chất lượng đào tạo và đổi mới phương pháp đào tạo, giảng dạy theo hướng tích cực, hiện đại. Du học sinh sau khi tốt nghiệp được trả về cơ quan công tác và có trách nhiệm đóng góp cho đơn vị cử đi học theo quy định.
Đối với trường hợp không có cơ quan công tác, một số sẽ xin ở lại nước ngoài học lên trình độ cao hơn, một số về nước sẽ được Trung tâm hỗ trợ đào tạo và cung ứng nhân lực của Bộ GD&ĐT giới thiệu việc làm, hoặc giới thiệu về các cơ quan, địa phương, trường đại học đã cử du học sinh đi học có nhu cầu tuyển dụng. Trường hợp du học sinh không hoàn thành khóa học, không thực hiện quy định của người được hưởng học bổng ngân sách Nhà nước phải thực hiện xét bồi hoàn chi phí đào tạo theo quy định hiện hành. Đối với du học sinh có cơ quan công tác thuộc diện bồi hoàn chi phí đào tạo sẽ do cơ quan quản lý trực tiếp của du học sinh thực hiện xử lý và thu hồi chi phí. Đối với du học sinh không có cơ quan công tác sẽ do cơ quan Nhà nước cấp học bổng cho du học sinh thực hiện xử lý và thu hồi chi phí.
Thống kê của Bộ GD&ĐT cho thấy, du học sinh được học bổng ngân sách nhà nước do Bộ GD&ĐT quản lý về cơ bản học xong về nước, một số không hoàn thành khóa học hoặc đã tốt nghiệp nhưng xin thôi việc hoặc chuyển cơ quan công tác. Du học sinh ở lại nước ngoài chủ yếu là du học sinh học bổng khác và du học sinh tự túc, chiếm khoảng 97% trong tổng số 190.000 du học sinh Việt Nam đang học tại nước ngoài (theo thống kê năm học 2019-2020). Trong danh sách du học sinh phải bồi hoàn hiện nay, tỷ lệ thu hồi chi phí đào tạo đạt khoảng 40% do có du học sinh không có khả năng hoàn trả hoặc xin hoàn trả dần.
Cũng theo Bộ GD&ĐT, hiện nay, đối với trường hợp chưa thu hồi được chi phí, các đơn vị chức năng của Bộ thường xuyên có văn bản nhắc nhở cơ quan quản lý trực tiếp của du học sinh, phối hợp các cơ quan có liên quan, Đại sứ quán Việt Nam nước sở tại, địa phương nơi du học sinh cư trú, cung cấp thông tin cho Cục An ninh Chính trị nội bộ, Bộ Công an để yêu cầu du học sinh bồi hoàn.
Bộ GD&ĐT cho biết, thời gian tới sẽ đề xuất Chính phủ xem xét sửa đổi, bổ sung các quy định về bồi hoàn chi phí đào tạo tại Nghị định số 101/2017/NĐ-CP. Cụ thể, bổ sung quy định cho phép du học sinh hoàn trả chi phí theo nhiều đợt phù hợp hoàn cảnh của cán bộ, công chức, viên chức. Đồng thời, bổ sung thêm chế tài xử phạt đối với trường hợp “chây ì”, không chấp hành quyết định bồi hoàn chi phí đào tạo. Trong đó, việc bổ sung các chế tài xử phạt cần có sự phối hợp của các cơ quan có liên quan và phải đảm bảo thống nhất giữa các Nghị định liên quan để đảm bảo sự phù hợp, đồng bộ trong thực hiện.
Ngoài việc bổ sung thêm quy định thu hồi chi phí đào tạo, Bộ GD&ĐT cũng đề xuất cần có giải pháp thu hút du học sinh về nước công tác. Và để thực hiện được điều này, cần triển khai các cơ chế, chính sách đồng bộ, thống nhất từ trung ương đến địa phương về trọng dụng, đãi ngộ đối với trí thức trẻ nói chung và đội ngũ du học sinh nói riêng. Đồng thời, tiếp tục cải thiện môi trường nghiên cứu, làm việc trong nước theo hướng hiện đại, công bằng, lành mạnh và bảo đảm điều kiện làm việc thuận lợi; bố trí nguồn kinh phí thỏa đáng để thực hiện các chính sách thu hút và đãi ngộ nhân tài như trả lương, phụ cấp, nhà ở, điều kiện làm việc, xây dựng quy định hỗ trợ tài năng, khen thưởng, vinh danh, cử đi đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ…