Áp lực tuyển sinh đầu cấp tại TP Hồ Chí Minh: Thiếu trường lớp, sĩ số tăng cao
Số lượng học sinh tăng nhanh, mạng lưới trường lớp chưa theo kịp tốc độ đô thị hóa khiến công tác tuyển sinh đầu cấp tại TP Hồ Chí Minh tiếp tục đối mặt nhiều khó khăn. Dù ngành giáo dục đã triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo đảm chỗ học cho học sinh, tình trạng thiếu phòng học, sĩ số lớp đông vẫn là bài toán lớn cần sớm được giải quyết.
Sĩ số tăng, trường lớp quá tải
Theo Sở Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) TP Hồ Chí Minh, năm học 2026 - 2027 toàn thành phố có khoảng 170.621 học sinh hoàn thành chương trình lớp lá để vào lớp 1, 184.430 học sinh hoàn thành chương trình tiểu học để vào lớp 6. Bên cạnh đó, số học sinh lớp 9 dự kiến 169.927 em, tạo áp lực lớn cho công tác tuyển sinh lớp 10.
Hệ thống giáo dục công lập toàn thành phố hiện có 1.245 trường, trong đó 781 trường tiểu học và 464 trường trung học cơ sở (THCS). Tuy nhiên, sự phân bổ trường lớp giữa các cấp học còn nhiều bất cập.
Ở cấp tiểu học, mạng lưới trường lớp được phủ khắp 168 đơn vị hành chính, mỗi địa phương đều có ít nhất một trường. Trong khi đó, cấp THCS lại có sự chênh lệch rõ rệt. Một số địa phương thậm chí chưa có trường THCS, học sinh phải di chuyển sang phường, xã lân cận để học tập. Chẳng hạn như phường Tân Sơn và phường Phú Thuận (thuộc KV1) mặc dù mỗi phường có 3 trường tiểu học, nhưng chưa trường THCS.
Tại nhiều khu vực, số lượng trường tiểu học nhiều hơn đáng kể so với trường THCS, dẫn đến tình trạng mất cân đối trong chuyển cấp, gây áp lực lớn cho công tác tuyển sinh lớp 6.
Khi số lượng học sinh tăng nhanh hơn tốc độ xây dựng trường lớp, hệ quả tất yếu là sĩ số học sinh trong mỗi lớp học bị đẩy lên cao.
Ngành giáo dục thành phố đã áp dụng nhiều giải pháp tạm thời như tăng sĩ số lớp học, mở rộng quy mô trường lớp.
Giám đốc Sở GD&ĐT TP Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Hiếu cho biết, nhằm bảo đảm 100% học sinh có chỗ học trong trường công lập, Sở đã triển khai nhiều giải pháp ứng dụng công nghệ trong công tác tuyển sinh. Thành phố đã sử dụng hệ thống bản đồ số GIS để hỗ trợ phân tuyến tuyển sinh, tính toán khoảng cách đi lại hợp lý nhằm giúp học sinh được học gần nơi cư trú.
Tại những khu vực có mật độ dân số cao, các trường được chỉ đạo ưu tiên tổ chức dạy học 2 buổi/ngày đối với các lớp đầu và cuối cấp, đồng thời tăng số học sinh trong mỗi lớp để bảo đảm chỗ học. Giải pháp này chỉ mang tính tạm thời.
Thực tế tại nhiều khu dân cư mới cho thấy tình trạng thiếu trường học đã và đang gây áp lực lớn đối với phụ huynh.
Đẩy nhanh xây dựng trường lớp
Theo thống kê của Sở GD&ĐT, hiện TP Hồ Chí Minh chỉ đạt 297 phòng học trên mỗi vạn dân trong độ tuổi đi học (từ 3 đến 18 tuổi). Tỷ lệ này không đồng đều giữa các cấp học.
Cụ thể, bậc mầm non đạt 478 phòng học, tiểu học 262 phòng học, THCS 237 phòng học, THPT 257 phòng học trên mỗi vạn dân. Để đạt mục tiêu 300 phòng học/vạn dân, thành phố cần bổ sung thêm 18.962 phòng học trong thời gian tới.
Trong kế hoạch đầu tư trung hạn giai đoạn 2026 - 2030, lĩnh vực giáo dục của TP Hồ Chí Minh dự kiến có 1.669 dự án, với tổng nhu cầu vốn khoảng 132.943 tỷ đồng. Nếu các dự án được triển khai đúng tiến độ, thành phố có thể bổ sung khoảng 11.619 phòng học, tương đương 61% nhu cầu. Tuy nhiên, việc triển khai xây dựng trường lớp cũng gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là vấn đề quỹ đất.
Theo Giám đốc Sở Xây dựng Trần Quang Lâm, nhiều khu đất quy hoạch dành cho giáo dục hiện đang là đất dân cư hoặc đất hỗn hợp. Điều này khiến công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng gặp trở ngại lớn, nhất là khi giá đất trên thị trường ngày càng tăng.
Trước thực tế quỹ đất hạn chế, ngành xây dựng đề xuất giải pháp tăng tầng cao và mật độ xây dựng đối với các công trình trường học, đặc biệt tại khu vực trung tâm thành phố. Tuy nhiên, việc mở rộng quy mô xây dựng phải bảo đảm tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về an toàn, phòng cháy chữa cháy.
Ngày 10/3, Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Được đã chủ trì buổi làm việc với Sở GD&ĐT để rà soát thực trạng mạng lưới trường lớp, đồng thời chỉ đạo các giải pháp khắc phục trong thời gian tới.
Chủ tịch UBND thành phố yêu cầu các sở, ngành liên quan khẩn trương rà soát quỹ đất dành cho giáo dục, đẩy nhanh tiến độ xây dựng trường lớp nhằm đáp ứng nhu cầu học tập ngày càng tăng của người dân. Ông nhấn mạnh, đầu tư cho giáo dục phải đi trước một bước, đặc biệt trong bối cảnh thành phố có tốc độ đô thị hóa và gia tăng dân số cơ học cao.
Lãnh đạo thành phố cũng yêu cầu các địa phương chủ động bố trí quỹ đất, đồng thời phối hợp chặt chẽ với ngành giáo dục để xây dựng kế hoạch phát triển trường lớp phù hợp với quy hoạch dân cư.
Bài toán trường lớp không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành giáo dục mà cần sự vào cuộc đồng bộ của toàn bộ hệ thống chính quyền. Chỉ khi mạng lưới trường học được đầu tư đầy đủ, phân bổ hợp lý theo quy hoạch dân cư, áp lực tuyển sinh đầu cấp mới có thể được giải quyết căn bản, tạo điều kiện cho học sinh được học tập trong môi trường tốt hơn.