Làm gì để di dời trường đại học ra khỏi nội đô được khả thi?

Trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm đang được lấy ý kiến nhân dân, Hà Nội định hướng sắp xếp lại mạng lưới các cơ sở giáo dục đại học, trong đó nhiều trường sẽ được di dời ra khỏi khu vực nội đô. 

Theo UBND TP Hà Nội, việc tổ chức lại hệ thống cơ sở giáo dục đại học nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, đồng thời đảm bảo hợp lý về quy mô, cơ cấu ngành nghề đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô và cả nước.

Một trong những định hướng lớn là phân tán các hoạt động đào tạo tập trung của các trường đại học ra ngoài khu vực đô thị trung tâm. TP sẽ xây dựng các cơ sở mới theo mô hình khu, cụm đại học và trung tâm nghiên cứu tập trung, tạo nền tảng hình thành các “đô thị đại học”. Các trường đại học, cao đẳng sẽ được điều chỉnh, phân bố ra các TP trong Thủ đô và các đô thị vệ tinh. Trong đó, khu vực phía tây Hà Nội được xác định là hạt nhân phát triển với trung tâm là khu công nghệ cao Hòa Lạc.

Theo quy hoạch, các quần thể đại học lớn sẽ được hình thành tại các khu vực Hòa Lạc - Xuân Mai cũ, Thạch Thất cũ, Sơn Tây cũ và Sóc Sơn cũ. Đối với khu vực đô thị trung tâm, Hà Nội định hướng không xây mới các cơ sở giáo dục đại học; giữ lại những cơ sở đại học đã được đầu tư đồng bộ, có khả năng chuyển đổi thành trung tâm đào tạo trình độ cao, trung tâm nghiên cứu và chuyển giao công nghệ, trung tâm khởi nghiệp.

Trong khi đó, các cơ sở đào tạo đại học chính, khu thực hành và ký túc xá sinh viên sẽ được bố trí tại các cơ sở mới bên ngoài khu vực nội đô. Những trường đại học, cao đẳng có diện tích nhỏ hoặc cơ sở vật chất không đáp ứng yêu cầu sẽ được di dời ra ngoài khu vực đô thị trung tâm. TP sẽ hỗ trợ xây dựng hạ tầng tại địa điểm mới để các trường triển khai cơ sở đào tạo.

Sau khi di dời, quỹ đất và cơ sở vật chất tại nội đô sẽ được sử dụng cho các mục đích công cộng. Một số khu đất có thể được chuyển đổi phục vụ giáo dục phổ thông, không gian công cộng hoặc các hoạt động nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo.

Đối với những trường không thuộc diện di dời toàn bộ, cơ sở cũ trong nội đô có thể được sử dụng cho các hoạt động đào tạo sau đại học, đào tạo nghề chất lượng cao, nghiên cứu khoa học hoặc chuyển giao công nghệ.

Theo quy hoạch, Hà Nội cũng sẽ phát triển một số cơ sở giáo dục đại học trọng điểm quốc gia và nâng cấp các trường lớn thành trung tâm đào tạo chất lượng cao, có uy tín trong khu vực và quốc tế. Một số trường được xác định là đại học trọng điểm gồm Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Bách khoa Hà Nội, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, Đại học Kinh tế Quốc dân, Trường Đại học Y Hà Nội, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội và Học viện Kỹ thuật Quân sự (Trường Đại học Lê Quý Đôn).

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, Ủy viên Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội, sự tập trung dày đặc của các trường đại học trong nội đô gây ra nhiều bất cập đối với chính cơ sở giáo dục lẫn với hạ tầng đô thị. Hầu hết các trường không có đủ điều kiện để xây dựng khu thực nghiệm, phòng nghiên cứu hay khu vực sinh hoạt ngoài trời, ảnh hưởng lớn đến chất lượng đào tạo toàn diện.

Theo ông Cường, không gian chật chội khiến các hoạt động học tập, nghiên cứu, khởi nghiệp, thực hành hay sinh hoạt ngoại khóa của sinh viên đều bị hạn chế. Vì vậy, nhu cầu chuyển dịch đào tạo đại học ra các khu vực có không gian phát triển mới là điều tất yếu. Về phía Hà Nội, việc hàng loạt trường đại học cùng tập trung trong nội đô cũng tạo sức ép nặng nề lên hạ tầng. Mật độ dân số, nhu cầu nhà ở, giao thông, dịch vụ đều vượt ngưỡng chịu tải, gây ra tình trạng ùn tắc và quá tải kéo dài.

Ông Cường cho rằng, việc di dời các trường đại học ra khỏi khu vực trung tâm là yêu cầu cấp bách, vừa để giảm tải cho đô thị, vừa để mở rộng không gian phát triển của giáo dục đại học. Tuy nhiên, khi thực hiện di dời cần tính đến hệ thống giao thông kết nối thuận lợi giữa khu vực mới và khu trung tâm vì việc di dời trường đại học không chỉ là chuyển địa điểm học mà còn liên quan đến sinh kế, nơi ở, công việc của cán bộ, giảng viên và sinh viên. Ngoài ra, các trường sau khi di dời cũng cần đầu tư đồng bộ hạ tầng, tiện ích, khu văn hóa - thể thao - giải trí, thư viện, ký túc xá… để thu hút được sinh viên.

Còn theo Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội Nguyễn Phi Thường, đô thị Hòa Lạc được xác định là khu vực trọng điểm, phát triển theo mô hình đô thị khoa học - công nghệ - giáo dục, đào tạo, đồng thời là nơi tập trung di chuyển các trường đại học, cơ sở giáo dục đào tạo của Thủ đô, hình thành một cực tăng trưởng mới ở phía Tây Hà Nội.

Hạt nhân của khu vực này là Khu Công nghệ cao Hòa Lạc, gắn với các cơ sở đào tạo lớn, trong đó Đại học Quốc gia Hà Nội đã triển khai một phần hoạt động tại đây, cùng với nhiều trường đại học khác đang xây dựng kế hoạch, dự án cụ thể để thực hiện lộ trình di chuyển.

Để bảo đảm hạ tầng đồng bộ cho các đô thị đại học vệ tinh, ngày 19/12, TP Hà Nội sẽ khởi công tuyến đường sắt đô thị số 05 (Văn Cao - Hòa Lạc) với tổng mức đầu tư khoảng 74.000 tỷ đồng, dự kiến hoàn thành và đưa vào khai thác trước năm 2030. Tuyến đường này được kỳ vọng tạo động lực phát triển toàn diện khu vực phía Tây, đồng thời đáp ứng nhu cầu đi lại, học tập và nghiên cứu của sinh viên, giảng viên.

Theo định hướng của thành phố, việc di dời không đồng nghĩa với chuyển toàn bộ hoạt động của các trường đại học ra khỏi nội đô. Các cơ sở hiện hữu sẽ tiếp tục được sử dụng cho nghiên cứu khoa học, đào tạo sau đại học và hợp tác quốc tế, phù hợp với mục tiêu xây dựng Hà Nội trở thành thành phố học tập, trung tâm tri thức và đổi mới sáng tạo.