Siết xét tuyển đại học bằng học bạ: Thí sinh làm gì để thích ứng?

Học bạ không còn là “tấm vé vàng”

Xét tuyển bằng kết quả học tập cấp THPT hay vẫn còn được gọi là học bạ đã tồn tại trong nhiều năm qua. Phương thức này luôn chiếm khoảng trên dưới 40% tổng số thí sinh trúng tuyển và trở thành một trong những phương thức chủ đạo được nhiều trường đại học sử dụng. Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo, năm 2025, trong số 17 phương thức xét tuyển, tỷ lệ các trường sử dụng phương thức xét học bạ là 42,4%, số xét bằng điểm thi tốt nghiệp THPT chiếm 39,1%, còn lại là các phương thức khác chiếm 18,5%.

Mặc dù vậy, những năm gần đây, phương thức này có nhiều tranh cãi về tính chính xác, công bằng. Nguyên nhân chính xuất phát từ thực tế việc đánh giá học sinh giữa các trường, các địa phương còn có sự chênh lệch. Trong nhiều trường hợp, điểm học bạ chưa phản ánh sát năng lực thực tế, dẫn đến tình trạng có thí sinh dù điểm học bạ cao nhưng không đạt kết quả tương xứng trong các kỳ thi tốt nghiệp THPT hoặc các kỳ thi đánh giá có độ chuẩn hóa cao. Điều này dẫn đến việc nhiều thí sinh trúng tuyển nhưng không theo kịp chương trình đào tạo, ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nhân lực…

Quy chế tuyển sinh đại học năm 2026 quy định, với phương thức xét tuyển dựa trên kết quả học tập THPT (học bạ) tổ hợp xét tuyển phải sử dụng điểm trung bình chung của 6 học kỳ (lớp 10, 11 và 12) của tối thiểu 3 môn. Trong tổ hợp này bắt buộc phải có môn Toán hoặc Ngữ văn và 2 môn này phải đóng góp tối thiểu 1/3 trọng số tính điểm xét tuyển. Ngoài ra, thí sinh phải đạt tổng điểm thi tốt nghiệp 3 môn từ 15/30 trở lên (xét theo tổ hợp hoặc gồm điểm Toán, Văn và một môn khác) mới đủ điều kiện tham gia xét tuyển đại học. Điều này đồng nghĩa, học bạ không còn là "tấm vé độc lập" để vào đại học như trước.

Theo GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, Bộ GD&ĐT, những điều chỉnh theo hướng siết chặt hơn về điều kiện xét tuyển học bạ trong quy chế tuyển sinh năm 2026 nhằm thực hiện đúng chủ trương đánh giá toàn diện quá trình học tập của học sinh thông qua kết quả học tập đủ 3 năm cấp ba THP, đảm bảo thí sinh không lơ là việc học kiến thức lớp 12 bởi trong thiết kế chương trình THPT, kiến thức lớp 12 là kiến thức nền tảng quan trọng, kết nối với kiến thức cơ bản của các ngành đào tạo bậc đại học.

Nói cách khác, quy định này không chỉ giúp học sinh học tập nghiêm túc ở lớp 12, sẵn sàng cho Kỳ thi tốt nghiệp mà còn giúp các em có hành trang vững chắc khi trúng tuyển, đủ điều kiện để hoàn thành tốt chương trình đào tạo ở bậc đại học.

Thí sinh có chiến lược xét tuyển linh hoạt, đa phương thức

Nhiều ý kiến cho rằng, việc Bộ GD&ĐT không loại bỏ hoàn toàn xét tuyển học bạ mà bổ sung thêm điều kiện, gắn với ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào từ kết quả thi tốt nghiệp THPT như trong Quy chế tuyển sinh đại học năm 2026 được xem là giải pháp hài hòa, phù hợp trong bối cảnh hiện nay.

Khi học bạ không còn là “tấm vé an toàn” buộc thí sinh phải thay đổi cách tiếp cận. Nếu như trước đây, nhiều em có tâm lý kiếm điểm học bạ đẹp để xét tuyển sớm thì năm nay, các em còn phải đầu tư cho Kỳ thi tốt nghiệp THPT bởi nếu không đạt được tối thiểu 15 điểm thi tốt nghiệp tương ứng với tổ hợp xét tuyển, các em sẽ không đủ điều kiện xét tuyển đại học.

Chia sẻ với PV Báo CAND, TS Đồng Mạnh Cường, Trưởng khoa Kinh doanh, chuyên gia tuyển sinh tại Trường Đại học Anh quốc Việt Nam cho rằng, cách tiếp cận trong quy chế mới vừa đảm bảo tính minh bạch, công bằng, hướng tới sự đánh giá toàn diện hơn nhưng đồng thời cũng tạo cơ hội cho nhiều đối tượng học sinh khác nhau, nhất là nhóm học sinh ở vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa vốn chưa có cơ hội để tiếp cận với các kỳ thi đánh giá năng lực hay thi lấy chứng chỉ quốc tế được sử dụng học bạ và điểm thi tốt nghiệp THPT để xét tuyển.

Cũng theo TS Đồng Mạnh Cường, trong bối cảnh siết điều kiện xét tuyển học bạ đang trở thành xu hướng rõ rệt ở nhiều trường đại học nên thí sinh không thể xem đây là “tấm vé vàng” như trước. Để thích ứng với những điều chỉnh này, thí sinh cần xây dựng chiến lược xét tuyển linh hoạt, không phụ thuộc vào một phương thức duy nhất. Việc kết hợp nhiều “cửa” như điểm thi tốt nghiệp THPT, đánh giá năng lực, chứng chỉ quốc tế… sẽ giúp tăng cơ hội vào đại học của thí sinh.

Hiện nay, nhiều trường đại học đã bổ sung thêm các điều kiện như điểm thi tốt nghiệp THPT tối thiểu, các chứng chỉ ngoại ngữ, bài thi đánh giá. Bên cạnh đó, nhiều trường cũng giảm chỉ tiêu xét tuyển học bạ, chuyển sang xét kết hợp khiến cho việc cạnh tranh trong phương thức này ngày càng lớn. Ngoài ra, một số ngành yêu cầu đúng tổ hợp, có thể xét theo điểm trung bình từng môn, không phải tổng chung. Điều này đòi hỏi thí sinh cần nghiên cứu kỹ đề án tuyển sinh của từng trường để nắm rõ quy định. Và cuối cùng, thí sinh không nên đặt cược toàn bộ vào học bạ, các em cần chuẩn bị theo hướng đa phương thức, minh bạch hồ sơ và chủ động chiến lược thay vì chỉ dựa vào điểm số trên giấy.