Thi tốt nghiệp THPT trên máy tính cần chuẩn bị bài bản, thận trọng

Thử nghiệm ngân hàng câu hỏi thi, rà soát hạ tầng thi trên máy tính

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đang xây dựng lộ trình chi tiết để tổ chức Kỳ thi tốt nghiệp THPT trên máy tính từ năm 2027. Theo kế hoạch, từ tháng 10/2025 đến tháng 3/2026, Bộ GD&ĐT hoàn thiện đề án tổ chức kỳ thi và tiến hành thử nghiệm quy mô lớn với khoảng 100.000 thí sinh trong các tháng 4 và 5/2026. Việc thử nghiệm này nhằm xây dựng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa, phục vụ công tác chuẩn bị cho kỳ thi trên máy tính với phạm vi rộng.

Dự kiến đến tháng 7/2026, Bộ GD&ĐT sẽ trình Chính phủ xem xét ban hành đề án chính thức. Từ tháng 10 đến tháng 12/2026, Bộ GD&ĐT sẽ ban hành các quy trình, quy định liên quan đến tổ chức thi trên máy tính, đồng thời phối hợp với các địa phương đủ điều kiện để đầu tư cơ sở vật chất và tổ chức thí điểm. Các địa phương sẽ bố trí một số điểm thi thử nghiệm nhằm chuẩn bị cho kỳ thi chính thức vào năm 2027.

Từ tháng 2 đến tháng 5/2027, Bộ GD&ĐT sẽ tiếp tục tổ chức thử nghiệm câu hỏi thi tại các điểm dự kiến tổ chức thi trên máy tính, đồng thời triển khai thử nghiệm diện rộng theo quy trình xây dựng ngân hàng câu hỏi. Đến tháng 6/2027, kỳ thi tốt nghiệp THPT trên máy tính sẽ được tổ chức chính thức tại các địa phương có đủ điều kiện về hạ tầng và nhân lực. Những địa phương chưa đáp ứng được yêu cầu sẽ tiếp tục tổ chức kỳ thi theo hình thức truyền thống trên giấy…

GS.TS Huỳnh Văn Chương, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng, Bộ GD&ĐT cho biết, việc triển khai thi trên máy tính là một nhiệm vụ trọng tâm, cần được chuẩn bị kỹ lưỡng cả về kỹ thuật lẫn tổ chức. Trên thực tế, Bộ GD&ĐT đã bắt đầu thử nghiệm một số khâu của kỳ thi trên máy tính tại một số địa phương. Đây là bước đi ban đầu nhằm đánh giá tính khả thi, rút kinh nghiệm trước khi áp dụng trên diện rộng.

Song song với hoạt động thử nghiệm, Bộ GD&ĐT cũng đang khẩn trương xây dựng dự thảo đề án tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT trên máy tính. Việc xây dựng đề án không chỉ dừng ở phương thức tổ chức thi mà còn bao gồm các nội dung quan trọng như chuẩn hóa ngân hàng đề thi, bảo đảm an toàn, bảo mật hệ thống, cũng như xây dựng quy trình kỹ thuật và nghiệp vụ phù hợp.

Cũng theo lãnh đạo Cục Quản lý chất lượng, một trong những yếu tố then chốt được Bộ GD&ĐT nhấn mạnh là điều kiện cơ sở vật chất.

Khác với hình thức thi trên giấy truyền thống, thi trên máy tính đòi hỏi hệ thống hạ tầng công nghệ thông tin đồng bộ, từ phòng máy, thiết bị, đường truyền đến phần mềm tổ chức thi. Do đó, Bộ GD&ĐT đã yêu cầu các địa phương chủ động rà soát, xây dựng kế hoạch đầu tư cơ sở vật chất, không chỉ phục vụ cho kỳ thi mà còn đáp ứng nhu cầu dạy học, kiểm tra, đánh giá thường xuyên trong nhà trường.

Bên cạnh hạ tầng kỹ thuật, nguồn nhân lực cũng là yếu tố quan trọng. Việc tổ chức thi trên máy tính đòi hỏi đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, kỹ thuật viên phải được tập huấn bài bản để vận hành hệ thống, xử lý các tình huống phát sinh. Đồng thời, học sinh cũng cần được làm quen với hình thức thi mới thông qua các kỳ kiểm tra, đánh giá trên máy tính trong quá trình học tập. Vì vậy, Bộ GD&ĐT xác định việc đổi mới kiểm tra, đánh giá thường xuyên theo hướng số hóa là bước đi song hành, tạo nền tảng cho kỳ thi chính thức.

Cần thí điểm thi tại các thành phố lớn trước khi nhân rộng

Chia sẻ với PV Báo CAND, TS Nguyễn Tùng Lâm, Chủ tịch Hội đồng giáo dục Trường THPT Đinh Tiên Hoàng (Hà Nội) cho rằng, tổ chức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính là bước chuyển quan trọng. Cách thức thi này giảm thiểu tối đa sai sót do con người, hạn chế tiêu cực như gian lận, lộ đề. Việc không cần in ấn, vận chuyển, bảo quản đề thi, bài thi giấy sẽ giảm áp lực cho giám thị, cán bộ coi thi trong quản lý, thu nhận bài thi. Kết quả được chấm tự động, khách quan, đảm bảo công bằng cho tất cả thí sinh. Dữ liệu thi được số hóa, giúp quản lý, thống kê, phân tích kết quả nhanh chóng, chính xác hơn.

Tuy nhiên, theo TS Nguyễn Tùng Lâm, việc tổ chức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính cũng sẽ đặt ra một số khó khăn cần phải có giải pháp khắc phục như hạ tầng công nghệ thông tin chưa đồng bộ, hiện nhiều địa phương, đặc biệt vùng sâu, xa còn thiếu trang thiết bị máy tính; vấn đề an ninh, bảo mật dữ liệu, đảm bảo an toàn, bảo mật tuyệt đối cho đề thi, bài thi và kết quả thi đòi hỏi chi phí đầu tư ban đầu khá lớn. Do đó, việc triển khai thi tốt nghiệp THPT cần thực hiện theo lộ trình, áp dụng thí điểm ở các thành phố lớn, nơi có điều kiện, sau đó mới triển khai trên diện rộng.

TS Đặng Quang Vinh, giảng viên Khoa Khoa học Máy tính & Công nghệ, Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam cũng nhận định, nếu chuẩn bị tốt về hạ tầng, ngân hàng đề, nhân lực kỹ thuật và quy trình bảo mật, phương thức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính không chỉ khả thi mà còn góp phần nâng cao tính công bằng, minh bạch và tiệm cận chuẩn quốc tế.

Thực tế cho thấy, trên thế giới, nhiều kỳ thi lớn đã áp dụng mô hình thi trên máy tính như IELTS, SAT, hay các kỳ thi có giám sát trực tuyến. Ở Việt Nam, các kỳ thi đánh giá tư duy, đánh giá năng lực do các trường đại học lớn tổ chức từ nhiều năm nay cũng đã triển khai trên máy tính với quy mô thí sinh tham dự lớn, diễn ra đồng loạt tại nhiều địa phương. Với điều kiện hiện nay, việc tổ chức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính hoàn toàn có thể làm được.

Cũng theo TS Đặng Quang Vinh, với một kỳ thi có ý nghĩa đặc biệt quan trọng và quy mô cả triệu thí sinh như thi tốt nghiệp THPT, việc triển khai cần hết sức thận trọng. Trước hết, cần giải quyết tốt các thách thức về sự chênh lệch về điều kiện tiếp cận máy tính giữa các học sinh tại các vùng miền. Cùng với đó là thách thức về tổ chức phòng thi bởi nếu thi giấy, một phòng có thể chứa tới 30 em, thì khi thi trên máy tính, để đảm bảo chống gian lận, mỗi thí sinh phải có vị trí riêng biệt, số lượng có thể giảm xuống chỉ còn khoảng 10 em. Điều này đồng nghĩa kỳ thi phải chia thành nhiều ca, đòi hỏi ngân hàng đề thi đủ lớn và có độ tương đương cao.

Mặt khác, các máy tính dùng cho kỳ thi thường là thiết bị chuyên dụng, chỉ cài đặt phần mềm phục vụ thi, nên cả năm hầu như không khai thác cho mục đích khác, đây cũng là một bài toán về chi phí và tính hiệu quả cần cân nhắc kỹ. Một vấn đề nữa là về mặt kỹ thuật, sẽ rất khó tránh khỏi những sự cố như mất điện, treo máy hay gián đoạn kết nối. Do đó, mỗi điểm thi phải có đội ngũ kỹ thuật viên túc trực để hỗ trợ kịp thời, đảm bảo quyền lợi thí sinh.

Ngoài ra, còn phải kể đến nguy cơ can thiệp trái phép vào hệ thống bởi trên máy tính, nguy cơ chỉnh sửa kết quả ở mức hệ thống thường dễ xảy ra hơn nếu không có các cơ chế giám sát, bảo mật và truy vết chặt chẽ. Đây cũng là điểm cần phải đặc biệt lưu ý khi thiết kế giải pháp công nghệ nhằm đảm bảo an toàn, phòng chống gian lận trong việc tổ chức thi.

Từ những phân tích trên, TS Đặng Quang Vinh cho rằng, phương án khả thi là thí điểm tại các thành phố lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hải Phòng, nơi có hạ tầng tốt; tiến hành tổ chức song song cả thi trên giấy và trên máy tính để rút kinh nghiệm và đánh giá; tạo điều kiện để thí sinh làm quen với trải nghiệm thi trên máy bởi phản xạ và tư duy khi làm bài trên màn hình rất khác so với trên giấy.