Ngàn thu còn mãi tuổi hai mươi
Quảng Trị trải qua hai cuộc kháng chiến với hàng vạn chiến sĩ cầm súng chiến đấu và anh dũng hy sinh trên mảnh đất này. Sự ra đi mãi mãi của những người lính còn rất trẻ không chỉ để lại bao tiếc thương cho người thân, quê hương và những thế hệ mai sau.
Trên quả chuông đồng rất lớn được treo trang trọng ngay trước khu lễ đài chính của nghĩa trang, Giáo sư Vũ Khiêu đã đề bốn câu thơ: "Hồi chuông vị quốc rung Nam Bắc/ Ngọn lửa anh linh rực đất trời/ Muôn dặm từng vang đường số chín/ Ngàn thu còn mãi tuổi hai mươi".
Vào Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Đường 9 dâng hương viếng các Anh hùng liệt sỹ đang an nghỉ tại nơi này, chúng tôi xúc động biết bao khi được chứng kiến một buổi lễ truy điệu và an táng các liệt sĩ lưu lạc mới tìm thấy hài cốt, được đưa về nghĩa trang này để an nghỉ cùng những người lính từng một thời chiến đấu dưới làn mưa bom, bão đạn của kẻ thù.
Buổi lễ tại Nghĩa trang liệt sĩ quốc tế Đường 9 được chính quyền tỉnh Quảng Trị và lực lượng Quân đội địa phương tổ chức rất trọng thể. Từng hồi chuông thành kính ngân vang như đánh thức các Anh hùng liệt sĩ đang yên nghỉ tỉnh giấc, đón chào những người đồng đội năm xưa trở về trong sự hùng tráng và thiêng liêng.
Không ai bảo ai, nhưng đôi mắt của mỗi người đều nhòa đi vì lệ. Giây phút này, chúng tôi càng cảm nhận rõ hơn Nghĩa trang Đường 9 dường như linh thiêng hơn, hùng tráng hơn mỗi khi đón chào những người lính năm xưa đã hy sinh nhưng không may lưu lạc nơi phương trời khác, nay được đón về trên chính mảnh đất kiên cường với bao kỷ niệm in dấu các anh.
Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Đường 9 Quảng Trị được xây dựng ngày 2/9/1992 và hoàn thành vào ngày 22/7/1997. Nghĩa trang có diện tích 13ha nằm trên một ngọn đồi thấp cách Nghĩa trang Trường Sơn khoảng 30km về phía Đông Nam. Đây là nơi an nghỉ của hơn mười nghìn liệt sỹ đã anh dũng hy sinh trong cuộc chiến đấu bảo vệ chủ quyền của dân tộc.
Trong hơn mười nghìn ngôi mộ liệt sỹ nơi đây còn nhiều ngôi mộ vô danh. Những liệt sĩ nằm yên nghỉ tại nghĩa trang này đều hy sinh dọc theo những chiến trường của đường chín khi xưa, nay là con đường xuyên Á, để hôm nay, trên chính con đường ấy đã hình thành một huyết mạch mang tên Hành lang kinh tế Đông Tây.
Tiếp xúc với chúng tôi, ông Trưởng ban Quản trang Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Đường 9 đã kể lại cho chúng tôi nghe nhiều điều cảm động và đầy ắp nghĩa tình của những người khách lạ khi đến đây thắp hương viếng những Anh hùng liệt sĩ.
Đó là cuộc viếng thăm mộ cha và những lời tâm tư sâu lắng từ đáy lòng của người con chưa một lần biết mặt cha. Đó là hình ảnh người lính ở bên kia chiến tuyến từng tham gia vào những trận oanh tạc nơi đây nhưng thất bại, nay lại tới đây để thắp hương viếng những người lính Việt Nam đã ngã xuống để bảo vệ sự bình yên của Tổ quốc…
Nhưng với ông Trưởng ban Quản trang, điều ông buồn nhất có lẽ là những ngôi mộ liệt sĩ nơi đây hiện vẫn là mộ vô danh. Trong khi ấy, những bà mẹ, người vợ, và biết bao người thân của các anh vẫn đang ngày đêm kiếm tìm để mong có thể sớm đưa hài cốt các anh về quê.
Chiến tranh đã qua đi hơn một phần tư thế kỷ, song những hậu quả mà nó để lại thì chưa biết đến khi nào mới có thể nhạt phai. Sự hy sinh anh dũng của các anh đã được Đảng và Nhà nước ghi công, nhân dân ở khắp mọi miền nhớ đến các anh như những tấm gương sáng ngời về ý chí kiên cường bất khuất, tinh thần vì nước quên thân.
Tưởng nhớ các anh, vào dịp kỷ niệm Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27-7 hằng năm, Đảng và Nhà nước đã tổ chức đêm tri ân với các Anh hùng liệt sĩ, với rực một màu cờ đỏ, đèn nến, hương hoa, chiêng trống, chúc văn… với nghi thức cổ truyền của dân tộc.
Chúng tôi xin tạm biệt các anh, những người lính kiên cường đã ngã xuống nơi chiến trường máu lửa hôm qua, để ngày hôm nay, khi trên chính con đường ấy, thế hệ hậu sinh sẽ tiếp tục noi gương để cống hiến nhiều hơn cho sự phát triển của đất nước, xứng đáng với sự hy sinh cao cả của các anh