Nhiều cái chết thương tâm vì lá ngón

Những "kỉ lục" thương tâm về tự tử bằng lá ngón

Chúng tôi đến bản Lũng Khoai A (xã Suối Tọ, huyện Phù Yên, Sơn La), đúng vào lúc gia đình anh Sồng A Lềnh đang làm lễ cúng con ma "cua tùa" (lá ngón) tại nhà. Các lễ vật mà thầy cúng yêu cầu gồm máu và thịt chó, dê, lợn và nhiều rau củ khác đã được sắp sẵn đầy đủ. Thầy cúng đọc lời khấn và làm lễ dâng máu của những con vật đó với hi vọng "con ma lá ngón" sẽ bị cản đường, không dám đến làm hại gia đình Sồng A Lềnh nữa.

Có lẽ hiếm người đàn ông nào bất hạnh như Sồng A Lềnh, khi anh đã phải chứng kiến tới 3 cái chết tang thương của những người vợ mà mình đầu gối tay ấp. Người vợ đầu tiên cưới về, cãi vã sơ sơ với chồng, đi ăn lá ngón. Người vợ thứ hai, rồi thứ ba cũng vậy, ăn lá ngón vì những lý do chẳng đâu vào đâu. Mỗi lần cưới vợ về, A Lềnh đều nơm nớp lo sợ một ngày buồn nào đó bỗng trông thấy vợ chạy nhảy khắp trong nhà như "có ma trong người", đến lúc kiệt hơi hết sức thì đổ vật lăn đùng ra đất mà chết. Cũng như nhiều người từng chịu cảnh bất hạnh chứng kiến người thân chết tức tưởi như vậy, A Lềnh tin rằng, lá ngón là con ma độc, chuyên đi theo ám ảnh để hại người.

Theo anh Sồng A Lừ, Chủ tịch UBND xã Suối Tọ, thì có lẽ chị Lầu Thị Xay (cũng ở bản Lũng Khoai A), người đàn bà xấu số vừa chết ở tuổi 49 vì lá ngón, là người giữ "kỉ lục" buồn bã nhất về số lần tự tử vì ăn lá ngón: 10 lần. Từ lúc theo anh Sồng A Chu về nhà chồng, cùng làm nương và sinh con đẻ cái, hễ giận chồng hay tâm trạng buồn bã là Lầu Thị Xay đi tìm lá ngón để ăn. Nhiều khi chẳng vì lí do gì, thấy lá ngón thì ăn thôi, như cái ngày định mệnh cuối năm 2008 của chị. "Từ lúc tôi còn là đứa trẻ mới biết mặc quần, đã nghe thấy bà con trong bản nhốn nháo kêu la: Vợ A Chu ăn lá ngón rồi! Suốt mấy chục năm nay, liên tục những tiếng kêu la, than khóc như vậy từ phía nhà A Chu" - Sồng A Lừ cho biết.

Lá ngón ở suối Tọ, tác nhân của những "kỉ lục" thương tâm.

Anh Sồng A Nanh, Phó Bí thư Chi đoàn thanh niên xã Suối Tọ cho biết thêm: "Trong một số lần đến gặp chị Xay để tuyên truyền về tác hại của cây lá ngón, tôi thấy mỗi lần được cứu sống, Lầu Thị Xay đều rất ân hận và thương yêu chồng con hơn nhưng không hiểu nổi tại sao chị có thể ăn lá ngón đến 10 lần dù biết đó là thuốc cực độc. Chị bảo: "Ăn lá ngón rồi thấy người như say lên, nóng rừng rực, mắt hoa, đờm rãi đầy miệng, bọt mép sùi ra, người to trương dần lên. Sau một lúc khò khè khó thở lắm, nếu không cứu ngay thì đã chết rồi. Có lẽ vì phần nhiều do nhận thức về cuộc sống của chị ấy thấp, chứ tôi không tin lá ngón là ma". 

Cách Suối Tọ khoảng vài giờ đi bộ vượt núi hoặc 70km đường xe máy, ở bản Tà Xùa A (xã Tà Xùa, huyện Bắc Yên, Sơn La) có tới hai người chồng mất vợ khi vừa mới cưới xong ít ngày, vì lá ngón. Ngày xuân năm ngoái, Mùa A Giống sang bên xã Háng Đồng "kéo vợ" là Thào Thị Sông về ở chung. Ít ngày sau, hai vợ chồng về thăm gia đình vợ. Tới hôm đưa nhau về bản, gần tới nhà thì A Giống tá hỏa khi thấy vợ say ngất ngư, sùi bọt mép ra mà chết.

Gần nhà A Giống, cậu học trò Mùa A Chên, cưới vợ là Lù Thị A dịp tháng 3 thì tháng 4 vợ ăn lá ngón tự tử. Nguyên nhân đơn giản là cãi vã nhau. Nhưng nguyên nhân sâu xa, theo anh Giàng A Xê, Trưởng Công an xã Tà Xùa: "Hai cặp vợ chồng này đều cưới khi còn quá trẻ, nên cuộc sống hằng ngày không tránh khỏi những xung đột tranh chấp kiểu trẻ con với nhau. Hai anh chồng còn đang học lớp 6 của Trường THCS Tà Xùa, vợ thì mới 14, 15 tuổi không đi học, chỉ ở nhà làm nương. Phụ nữ Mông luôn quan niệm, suốt đời chỉ yêu và cưới một người đàn ông thôi, nên khi cãi vã với chồng, tưởng chồng không yêu mình nữa, Lù Thị A và Thào Thị Sông nảy sinh tiêu cực vậy thôi. Ngoài những tuyên truyền vận động bà con tránh xa cây lá ngón, việc chống nạn tảo hôn cũng là cách phòng chống những cái chết oan uổng như vậy".

Quá ít người ăn lá ngón được cứu sống

Thượng tá Lường Văn Tăm, Phó Trưởng Công an huyện Bắc Yên cho biết: "Những năm gần đây, trên địa bàn huyện tình trạng người dân ăn lá ngón tự tử vẫn diễn biến hết sức phức tạp. Năm có số vụ tự tử bằng lá ngón ít nhất là năm 2006 thì cũng xảy ra tới 8 vụ, khiến 13 người thiệt mạng. Riêng năm 2008 có tới 22 vụ ăn lá ngón. Tính đến tháng 5/2009, ở Bắc Yên đã có 12 người ăn lá ngón, chết 11 người. Chúng tôi thường xuyên tuyên truyền, đấu tranh rất quyết liệt đến từng thôn bản, mà nạn ăn lá ngón tự tử vẫn chưa bị đẩy lùi".

Có một thực tế buồn, ở Bắc Yên, số người ăn lá ngón được cứu sống còn rất thấp. Trong số 13 người ăn lá ngón của năm 2006, không ai sống sót. Từ năm 2007 đến nay, có 45 người ăn lá ngón, chỉ 4 người được cứu sống. Có ý kiến cho rằng, việc trợ thở và thau rửa ruột cho người bị ngộ độc lá ngón có thể đem lại sự sống với tỉ lệ thành công cao, nhưng với điều kiện phải được phát hiện sớm và đưa nạn nhân nhập viện kịp thời.

Triệt phá tận gốc rễ cây lá ngón là không thể, bởi sau một mùa ngô, lá ngón lại mọc lên như nấm sau mưa rào. Mà đường sá của những thôn bản vùng cao trập trùng núi non… Vậy nên, công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của bà con đối với tác hại của cây lá ngón vẫn là quan trọng nhất, đòi hỏi rất nhiều công sức và tâm huyết của người cán bộ vùng cao