Cựu hoàng Norodom Sihanouk - Người trị vì lâu nhất Vương quốc Campuchia

Cựu hoàng Norodom Sihanouk của đất nước Campuchia, nhân vật gây dấu ấn ở nửa sau thế kỷ XX và vẫn được nhân dân Campuchia sùng kính sau khi giữ vững được sự thống nhất đất nước qua các năm tháng chiến tranh, đã từ trần tại Bắc Kinh ở tuổi 90. Người cựu thủ tướng, nguyên thủ và quân vương mà cuộc đời đã gắn kết với mọi thăng trầm của đất nước Campuchia sau thời điểm thoái vị, nhường ngôi cho Thái tử Sihamoni, đã gần như trải qua những năm cuối đời tại một biệt thự tọa lạc ở Bắc Kinh để được theo dõi chữa trị căn bệnh ung thư, tiểu đường và huyết áp cao.

"Người qua đời vì một cơn đau tim. Người được đưa vào bệnh viện và đã từ trần ít lâu sau đó. Thật  xót xa và tôi rất đau buồn" - Hoàng tử Sisowath Thomico, người kế cận cựu hoàng những ngày cuối đời cho biết. 

Norodom Sihanouk từng trải qua thời kỳ trung học tại Trường Chasseloup Laubat (Trường Lê Quý Đôn ngày nay) ở Sài Gòn vì thời ấy Campuchia chưa có trường trung học. Ông cũng là thi sĩ, nhà soạn nhạc, tiểu thuyết gia, phóng viên và nhà điện ảnh.

"Quốc vương Sihanouk không thuộc về hoàng gia mà thuộc về nhân dân Campuchia và lịch sử" - Hoàng tử Thomico nói thêm. Thời gian sau này, cựu hoàng thường dùng website của mình để tỏ bày về tình trạng sức khỏe của bản thân và về các vấn đề chính trị. Vào tháng 10/2009, ông viết rằng:  “Tôi đã sống quá lâu và mong mỏi được chết càng sớm càng tốt. Sự trường thọ này đè nặng lên tôi như một gánh nặng không thể chịu đựng được".

Hai năm sau, nhân buổi lễ mừng 20 năm ngày ông trở về quê hương sau thời gian sống lưu vong, ông hứa với nhân dân Campuchia rằng, sẽ không rời khỏi quê hương nữa. Bị tiểu đường và khối u não, ông ít khi ra khỏi cung điện. Ngay cả trong những buỗi lễ khánh thành trường học, giếng nước, phân phát thực phẩm cho người dân, người ta chỉ thấy ông qua một bức chân dung mà người dân quỳ xuống để tỏ lòng tôn kính. Tuy nhiên đến tháng 1/2012, ông lại xa rời Phnom Penh để sang Trung Quốc kiểm tra sức khỏe.

Cựu hoàng Sihanouk và Hoàng thái hậu Monique trong Vườn Thượng uyển Hoàng cung Phnom Penh.

Vào tháng 1/2012, cựu hoàng cho biết di nguyện của ông là muốn được hỏa táng và tro hài cốt được lưu giữ trong một cái bình tại cung điện hoàng gia ở Phnom Penh. Như một sự ngẫu nhiên, sự ra đi của ông trùng vào ngày cuối cùng của lễ hội thường niên Pchum Ben (có thể hiểu tinh thần lễ hội này gần giống như lễ Vu Lan ở Việt Nam), lúc những gia đình Campuchia tụ họp nhau lại để cúng bái tổ tiên. “Campuchia là một đất nước rất trẻ và số người từng sống trong thời Sihanouk còn trị vì là rất ít. Nhưng tôi tin rằng sẽ có rất nhiều người bày tỏ công khai nỗi mất mát đớn đau" - sử gia Úc Milton Osborne dự đoán.

Thi hài của cựu hoàng Sihanouk sẽ được lưu giữ trong 3 tháng trước khi lễ tang chính thức được cử hành" - phát ngôn viên Chính phủ Campuchia Khieu Kanharith cho biết. Thi hài của ông sẽ được đưa về Campuchia vào chiều ngày 17/10. Sau đó sẽ là một thời gian quốc tang kéo dài cho đến ngày 21/10. Và 3 tháng sau, tang lễ chính thức sẽ được cử hành. Quyết định này đã được đưa ra vài giờ sau khi tin cựu hoàng qua đời được công bố. "Điều này phù hợp với truyền thống Hoàng gia Campuchia" - Hoàng tử Sisowath Thomico giải thích. Ông cũng nhắc rằng thủ tục tương tự đã được tiến hành sau khi tiên đế Norodom Soramarith (cha của cựu hoàng Sihanouk) từ trần vào năm 1960.

“Bất chấp chặng đường chông gai nhiều thay đổi quan trọng về lập trường của cựu hoàng, nhưng tôi tin rằng, về mặt chính thức ông sẽ được xem như là một nguyên thủ vĩ đại" - Milton Osborne nhận xét. Vương quyền tuy không nắm nhiều quyền hành nhưng luôn được tôn trọng và sẽ tiếp tục sống mãi thời kỳ hậu Sihanouk.

Sinh thời, Quốc vương Norodom Sihanouk cho rằng "độc thê tức là đơn điệu" nên ông có đến 7 bà vợ và 14 người con (5 người đã chết dưới thời Khơme Đỏ). Đến năm 1952, ông kết hôn với bà Paule-Monique Izzi. Nói đến Sihanouk người ta không thể không nhắc đến người phụ nữ kề cận bên ông. Trước khi kết hôn, Hoàng hậu Monique đã theo học tại các trường trung học Norodom, Sisowath và Descartes tại Phnom Penh, từng là người mẫu gốc Ý - Campuchia. Bà là Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ Campuchia trong thập niên 60. Từ năm 1970 đến 1975, bà sống lưu vong tại Bắc Kinh cho đến khi Khơme Đỏ bị xóa sổ và đất nước Campuchia Dân chủ ra đời với nguyên thủ là Hoàng thân Sihanouk.

Từ cuối năm 1975 đến tháng 1/1979, bà bị quản thúc tại gia trong cung điện Hoàng gia Phnom Penh cùng với Hoàng thân Sihanouk và 2 người con là Thái tử Sihamoni và Narindrapong. Sau thỏa ước Paris năm 1991 chấm dứt thời kỳ lưu vong, Hoàng hậu Monique trở về Campuchia  cùng với Hoàng thân Sihanouk.

Năm 1993, sau khi hiến pháp mới được ban hành, đất nước Campuchia trở thành vương quốc và ngai vàng được trao cho Hoàng thân Sihanouk. Đến tháng 11/2004, lúc Thái tử Norodom Sihamoni lên kế vị, Quốc hội Campuchia phong Hoàng hậu Monique là Hoàng thái hậu. Ngoài tiếng Khơme, bà  Monique còn nói được tiếng Pháp và tiếng Anh.

Trong hơn nửa thế kỷ trị vì, cuộc đời của vị quốc vương có tiếng mưu lược này gắn liền với vận mệnh thăng trầm của Campuchia. Năm 1953, Thái tử Norodom Sihanouk thành công đưa Vương quốc Khmer ra khỏi 90 năm đô hộ của Pháp. Tuy phải trả cái giá cay nghiệt nhất của chiến tranh lạnh nhưng trong mọi hoàn cảnh, ông không bao giờ bỏ rơi dân tộc của mình.

Hoàng thái hậu Monique.

"Tôi nghĩ rằng người dân Campuchia đều rất buồn. Sự ra đi của cựu vương đã khép lại cả một thời kỳ lịch sử"- nguyên thư ký riêng và là người viết tiểu sử chính thức cho cựu hoàng, ông Julio Jeldres, nói với AFP. "Ông được xem như cha đẻ của nền độc lập Campuchia. Trong lịch sử Campuchia, ông là nhà chính trị duy nhất và là thành viên duy nhất của hoàng tộc chú tâm thiết lập quan hệ gắn bó gần gũi với người nông dân" - ông Jeldres nhận xét.

Ngày nay tại Campuchia, mọi người đều quen thuộc với hình ảnh vị Vua cha Sihanouk cùng Hoàng thái hậu Monique đi thăm dân hay cho xe về miền quê chở những gia đình nghèo khó lên tận Hoàng cung để ông bà thăm hỏi và phát quà, quần áo, chăn mền, gạo, tiền bạc... Đoàn xe của Quốc vương đi về mọi miền quê, ông đến đâu là tặng quà, thăm hỏi và chỉ dạy người dân quê hiền lành chân thật. Những hình ảnh gây sự cảm động cho người dân Phnom Penh nói riêng và tất cả dân chúng Campuchia nói chung, khi người dân nghèo quỳ xuống tạ ơn ông đã nghĩ đến và cứu giúp họ qua cơn nghèo túng.

Sự ra đi của cựu hoàng Sihanouk là tổn thất to lớn cho dân tộc và đất nước Chùa Tháp. Mặc dù biết cựu hoàng tuổi già sức yếu, nhưng tin ông đột ngột ra đi trong ngày lễ Phchum Ben của dân tộc cũng gây nên sự sửng sốt cho nhiều người dân Campuchia.

Trên trường quốc tế, nguyên Ngoại trưởng Australia Gareth Evans, người khởi xướng kế hoạch hòa bình của Liên Hiệp Quốc ở Campuchia hơn 20 năm trước, miêu tả cựu hoàng Norodom Sihanouk là "một người ngoại hạng".

"Ông là người đoàn kết dân tộc, là nhân tố chính tổ chức các cuộc đàm phán hòa bình vào các năm 1989-1990, đem lại kết quả cuối cùng là chấm dứt nội chiến và sự thống trị của Khrmer Đỏ.

Thật sự, ông là nhân vật không thể thiếu được trong lịch sử Campuchia hiện đại"- cựu Ngoại trưởng Australia Evans nhận xét