El Salvador: Cuộc chiến giữa quá khứ và hiện tại

Kết quả kiểm phiếu cho thấy ứng cử viên Salvador Sanchez Ceren thuộc phong trào du kích Farabundo Marti National Liberation Front (Mặt trận Giải phóng dân tộc Farabundo Marti) đang là người chiếm ưu thế khi giành được 50,1% phiếu, còn đối thủ của ông là Norman Quijano, thuộc đảng Liên minh Cộng hòa dân tộc (ARENA), đạt 49,9%. Mức chênh lệch mong manh chỉ 0,2%, tương đương 6.634 phiếu, khiến cho cả hai ứng cử viên đều tuyên bố giành chiến thắng, còn Ủy ban bầu cử quốc gia thì chưa công bố kết quả chính thức, dành thời gian 1 tuần lễ để giải quyết các khiếu nại liên quan cuộc bầu cử.

Với kết quả bầu cử như trên, giới quan sát đánh giá những ngày sắp tới hai bên ứng cử viên sẽ có màn "kịch chiến" bằng nhiều công cụ khác nhau để giành phần thắng. Hiện tại, ưu thế đang nghiêng về phía ông Ceren. Ủy ban bầu cử quốc gia cho rằng, Ceren xứng đáng giành chiến thắng.

Trong khi đó, ứng cử viên đối lập Quijano cũng tuyên bố chiến thắng và cho rằng "có gian lận" ở một số khu vực bỏ phiếu. Quijano cũng tuyên bố sẽ khiếu nại đến cùng, sẽ yêu cầu quan sát viên quốc tế đến El Salvador để điều tra các cáo buộc gian lận của ông. Thậm chí, Quijano còn tuyên bố nếu khiếu nại không được thì sẽ "chiến đấu đến hơi thở cuối cùng" để giành lại quyền lực. Trong tình hình El Salvador được xếp là quốc gia bạo lực nhất thế giới, tuyên bố của ông Quijano càng khiến mọi người lo lắng về nguy cơ xảy ra xung đột chính trị tại quốc gia Trung Mỹ này.

Trước vòng 2 cuộc bầu cử, ông Sanchez Ceren được dư luận đánh giá rất cao, được xem là Tổng thống kế tiếp của El Salvador. Ông là một trong những thành viên sáng giá của đảng FMLN hiện nay. Năm nay 70 tuổi, Sanchez Ceren từng là một chỉ huy của phong trào du kích cánh tả thời kỳ El Salvador chìm trong nội chiến. Khi FMLN trở thành đảng cầm quyền, với Tổng thống đầu tiên là Mauricio Funes (nhiệm kỳ 2009-2014), Sanchez Ceren được bổ nhiệm làm Phó tổng thống kiêm Bộ trưởng Giáo dục.

Ông Salvador Sanchez Ceren mừng chiến thắng.

Tuy chưa chính thức được công bố thắng cử, nhưng ông Sanchez Ceren gần như chắc chắn sẽ trở thành Tổng thống mới của El Salvador. Nếu thế, ông sẽ phải đối mặt với hàng loạt khó khăn lớn nhỏ từ chính trị, kinh tế đến văn hóa xã hội. Trước mắt, nếu chính thức trở thành Tổng thống El Salvador, Sanchez Ceren sẽ phải bắt tay ngay vào giải quyết những vấn đề nghiêm trọng về mặt xã hội: đó là tình trạng nghèo đói và tội phạm có tổ chức đang hoành hành dữ dội ở El Salvador.

El Salvador hiện đang có tỉ lệ người nghèo rất cao, đến 45% dân số, dẫn đến những hệ lụy xã hội về y tế, giáo dục và tệ nạn xã hội. Khi vận động tranh cử, Sanchez Ceren tuyên bố ông muốn đẩy mạnh việc hỗ trợ giáo dục cho người nghèo El Salvador bằng cách triển khai chương trình miễn giảm học phí và trợ cấp bữa ăn trưa cho học sinh là con em nhà nghèo.

Một khó khăn lớn nữa là việc các băng đảng tội phạm hiện đang làm mưa làm gió ở El Salvador, với khoảng 25.000 tên tội phạm thường xuyên kiểm soát đường phố El Salvador. Đây được xem là hệ quả bị ảnh hưởng từ cuộc chiến chống ma túy từ Mỹ và trong khu vực Mỹ Latinh những năm gần đây, bọn chúng mất đất làm ăn, bị tấn công, truy quét quyết liệt ở Bắc Mỹ và một số nước lân cận như Mexico, Colombia và dạt sang những vùng đất còn "hoang sơ" như El Salvador. Chính quyền đương nhiệm ở El Salvador đã quyết định tăng cường thêm 5.000 cảnh sát bổ sung để hỗ trợ cho lực lượng vốn đã khá đông, gồm 6.500 cảnh sát để chống lại quân số tội phạm đông hơn gấp bội.

Một trong những quyết tâm lớn nhất của Sanchez Ceren là cuộc chiến đòi lại công lý cho hàng chục ngàn (có tài liệu nói 75.000) người El Salvador vô tội đã bị giết chết hoặc mất tích thời nội chiến 12 năm từ cuối thập niên 70 đến đầu thập niên 90 thế kỷ XX. Nội chiến chỉ chấm dứt sau Hiệp định Hòa bình 1992, theo đó phong trào du kích FMLN chuyển từ hoạt động vũ trang sang hoạt động chính trị, tham gia vào chính trường chính thống. Cuối cùng, những nạn nhân của thời nội chiến cũng đã dần dần tìm được cách để đòi lại công lý. Tuy nhiên, việc đòi lại công lý cho các nạn nhân thời nội chiến như tuyên bố của ông Sanchez Ceren là không đơn giản. Vấn đề khó khăn hiện nay là thành phần dính líu đến các tội ác thời nội chiến hiện đang được bảo vệ gần như chắc chắn bởi một đạo luật ân xá được ban hành ngay sau khi nội chiến chấm dứt.

Theo đạo luật ân xá này, các thành viên (đảng ARENA) từng tham gia quân đội El Salvador dính líu đến tội ác tra tấn hoặc bắn giết người vô tội thời nội chiến được tạm thời miễn truy cứu vì lý do "lịch sử". Cách đây 10 năm, một tòa án El Salvador đã phán quyết trao cho các thẩm phán tòa án quyền áp dụng luật ân xá tùy theo tình huống, có nghĩa là một số trường hợp có thể bị truy cứu trách nhiệm. Tuy vậy, để đòi công bằng cho tất cả những người vô tội bị giết hại, ông Sanchez Ceren buộc phải vận động Tòa án Hiến pháp tuyên hủy bỏ đạo luật sai trái nói trên.

Nếu Sanchez Ceren thành công, đảng đối lập ARENA sẽ phải đối mặt với một cuộc "phán xét" lớn do những hoạt động tội ác thời nội chiến. Có nghĩa là nhiều thành viên hiện tại, trong đó có cả những chính khách hàng đầu như Quijano, sẽ phải đối mặt với các phiên tòa xét xử và những phán quyết hoàn toàn bất lợi. Chính vì thế, ứng cử viên Quijano quyết liệt đòi kiểm lại phiếu, thậm chí điều tra quá trình bỏ phiếu nhằm tìm mọi cách lật ngược thế cờ