Pakistan: Vinh quang và bi kịch của bà Benazir Bhutto

Trưởng thành từ đau thương

Tuy sinh ra và sống trong nhung lụa cùng những đặc quyền, nhưng con đường chính trị của bà Benazir Bhutto, trưởng nữ trong một gia đình có bố là vị Thủ tướng thứ 10 của Pakistan khá gập ghềnh, trắc trở, thậm chí phải ngồi tù gần 5 năm sau khi cha đẻ bị treo cổ (4/4/1979).

Mặc dù chịu nhiều mất mát và đau đớn như vậy nhưng bà Benazir Bhutto vẫn là Thủ tướng trẻ nhất trong lịch sử Pakistan, là nữ Thủ tướng đầu tiên tại một quốc gia Hồi giáo, là nguyên thủ quốc gia duy nhất trên thế giới sinh con khi đang tại nhiệm (năm 1988), là một trong 50 phụ nữ đẹp nhất thế giới và là một trong 100 chính khách được hâm mộ nhất thế giới.

Trước khi vào học Trường đại học Harvard, Mỹ, bà Benazir Bhutto từng theo học tại các trường như Lady Jenning Nursery ở Karachi, Tu viện Jesus và Mary tại Karachi, Tu viện Rawalpindi Presentation, Tu viện Jesus và Mary tại Murree.

Sau đó, bà Benazir Bhutto tiếp tục theo học tại Trường đại học Oxford, Anh năm 1977 và là người phụ nữ châu Á đầu tiên được bầu làm Chủ tịch Hiệp hội Oxford. Hình mẫu theo đuổi của bà Benazir Bhutto là cựu Thủ tướng Anh Margaret Thatcher.

Bà Benazir Bhutto được coi là người phát huy xuất sắc truyền thống chính trị của gia tộc Bhutto bởi ông nội của bà (Shahnawaz Bhutto) từng là nhà lãnh đạo cấp cao của đảng Liên minh Hồi giáo Pakistan. Còn thân phụ của bà (Zulfikar Ali Bhutto) là người sáng lập đảng Nhân dân Pakistan (PPP).

Thân mẫu (Nusrat Bhutto) của bà cũng là một chính khách nổi tiếng - thay chồng lãnh đạo PPP sau khi ông Zulfikar Ali Bhutto bị treo cổ năm 1979. Trước khi bà Benazir Bhutto lên nắm quyền đến khi bị ám sát hôm 27/12/2007, gia tộc Bhutto đã trải qua khá nhiều thảm kịch. Mặc dù thành lập một đảng đối lập ở Pháp, nhưng Shahnawaz Bhutto, em trai bà Benazir Bhutto lại chết một cách bí ẩn vào năm 1985.

Cái chết không rõ nguyên nhân của anh trai Murtaza Bhutto khi bà Benazir Bhutto làm Thủ tướng đã đẩy chị dâu Ghinwa Bhutto thành lập một nhóm nhỏ ly khai PPP.

Có thể nói, sự nghiệp chính trị của bà Benazir Bhutto bắt đầu khởi sắc sau cái chết của tướng Muhammad Zia-ul-Haq (tháng 8/1988), người đã treo cổ Thủ tướng Zulfikar Ali Bhutto bởi trước đó, nữ thủ lĩnh của phe đối lập sống lưu vong tại Anh (từ năm 1984) nên không có ảnh hưởng đáng kể nào đối với trong nước.

Sau khi PPP đắc cử trong cuộc bầu cử Quốc hội (16/11/1988), bà Benazir Bhutto đã tuyên thệ nhậm chức Thủ tướng (2/12/1988) và trở thành người phụ nữ đầu tiên trong lịch sử Pakistan, lãnh đạo chính phủ tại một quốc gia với đa số dân theo đạo Hồi khi mới 35 tuổi.

Cũng trong năm 1988, tạp chí People đã bình chọn bà Benazir Bhutto là một trong 50 người phụ nữ đẹp nhất thế giới. Một trong những nguyên nhân giúp bà Benazir Bhutto đắc cử ngay từ cuộc bầu cử đầu tiên diễn ra trong tháng 11/1988 là bà đã quan tâm tới các vấn đề xã hội và y tế liên quan đến phụ nữ, cũng như thái độ kỳ thị đối với phụ nữ tại quốc gia Hồi giáo này.

Nhưng chỉ sau 20 tháng cầm quyền, bà Benazir Bhutto đã bị phế truất với cáo buộc tham nhũng. Mặc dù bị Tổng thống Ghulam Ishaq Khan cách chức (6/8/1990), nhưng hơn 3 năm sau (19/10/1993), bà Benazir Bhutto vẫn tái cử và lãnh đạo nội các lần thứ 2.

Và hơn 3 năm sau (5/11/1996), Tổng thống Farooq Leghari lại cách chức bà Benazir Bhutto với cáo buộc tham nhũng, gia đình trị và ngấm ngầm phá hoại hệ thống tư pháp.

Theo giới truyền thông, lực lượng chống đối chủ yếu của bà Benazir Bhutto thường thuộc thế lực của người Punjab và các gia đình chủ đất bởi những người này bị thiệt hại nhiều sau khi nữ Thủ tướng đẩy mạnh các cải cách chống lại họ.

Giới quân sự cho rằng, thái độ của bà Benazir Bhutto đối với Taliban đã thay đổi đáng kể trong gần 20 năm qua. Khi mới lên điều hành chính phủ ở tuổi 35, bà Benazir Bhutto từng coi Taliban là một lực lượng có thể ổn định tình hình Afghanistan nên đã hỗ trợ tài chính và quân sự cho chúng.

Nhưng quan điểm này đã thay đổi - chuyển từ hỗ trợ sang chống đối và đó là một trong những nguyên nhân khiến bà Benazir Bhutto trở thành mục tiêu ám sát của Taliban.

Nhiều người cho rằng, phần lớn thời gian nắm quyền của bà Benazir Bhutto chỉ tập trung vào những tranh cãi, giải quyết xung đột với phe đối lập và đối mặt với những scandal tham nhũng. Chính vì tất cả những nguyên nhân kể trên nên nhiều nhà phân tích cho rằng, sự nghiệp chính trị của bà Benazir Bhutto chỉ mang tính hào nhoáng, không thực chất.

Tuy nhiên, chẳng ai có thể so sánh với cố Thủ tướng bởi một phần tên của bà Benazir Bhutto được đặt theo nghĩa “người không ai bì kịp”.

Cho đến nay, mức độ ảnh hưởng của vụ ám sát bà Benazir Bhutto đã vượt ra ngoài biên giới Pakistan và chưa một nhà bình luận, phân tích nào có thể đoán trước được những diễn biến tiếp theo tại quốc gia Nam Á sở hữu vũ khí hạt nhân này.

Nhiều người nhận định, những tranh cãi về nguyên nhân dẫn tới cái chết của bà Benazir Bhutto sẽ khiến bạo lực gia tăng và khả năng mở một cuộc điều tra quốc tế độc lập là hoàn toàn có thể xảy ra. Cựu đệ nhất phu nhân, nữ ứng cử viên tổng thống của đảng Dân chủ Mỹ, Hillary Clinton đã tuyên bố, cần phải tiến hành một cuộc điều tra quốc tế.--PageBreak--

Những cáo buộc tham nhũng

Sau khi kết hôn (18/12/1987) với ông Asif Ali Zardari, một thương gia giàu có do mẹ đẻ mai mối, bà Benazir Bhutto vẫn quyết định giữ nguyên tên cúng cơm, không đổi sang họ chồng vì chỉ biết mặt vị hôn phu 5 ngày trước khi lên xe hoa! Vì chồng nên bà đã bị những cáo buộc tham nhũng đeo bám tới tận ngày trở về quê hương sau hơn 8 năm sống lưu vong ở nước ngoài.

Chính phủ một số nước hữu quan đã cung cấp nhiều chứng cứ cho Pakistan sau khi họ cáo buộc bà Benazir Bhutto và chồng tham nhũng.

Theo những tài liệu của Cơ quan Điều tra Pháp chuyển cho các điều tra viên Pakistan cách đây 10 năm (1998-2008) thì công ty do ông Asif Ali Zardari nắm quyền kiểm soát ở Thụy Sĩ đã nhận được 5% tiền hoa hồng từ Dassault Aviation, tập đoàn sản xuất máy bay của Pháp khi hãng này ký hợp đồng bán máy bay chiến đấu cho Không quân Pakistan.

Còn theo một tài liệu khác, ông Asif Ali Zardari đã nhận được 10 triệu USD tại Citibank ở Dubai sau khi một công ty Dubai do thương nhân Abdul Razzak Yaqub làm chủ được độc quyền nhập khẩu vàng vào Pakistan.

Theo các điều tra viên Pakistan, sau khi vợ tái đắc cử nhiệm kỳ 2, ông Asif Ali Zardari đã mở một tài khoản tại Citibank ở Geneva (năm 1995) để nhận khoảng 40 triệu USD trong tổng số 100 triệu USD tiền hoa hồng mà các công ty nước ngoài muốn vào làm ăn tại Pakistan phải chi trả.

Giới truyền thông từng đăng tải nhiều vụ nhận hoa hồng trị giá hàng trăm triệu USD của ông Asif Ali Zardari từ những hợp đồng và các vụ đấu thầu của chính phủ trong thời kỳ bà Benazir Bhutto đương nhiệm. Chính vì thế nên ông Asif Ali Zardari mới nổi tiếng với biệt danh “Ông 10%”.

Bà Benazir Bhutto và gia đình.

Về phần mình, trong suốt thời gian sống lưu vong ở nước ngoài, bà Benazir Bhutto luôn tuyên bố, theo đó mọi cáo buộc tham nhũng chống gia đình mình đều xuất phát từ âm mưu chính trị - Hầu hết những tài liệu này đều giả mạo và xung quanh các câu chuyện hoàn toàn là bịa đặt.

Quan điểm này của bà Benazir Bhutto từng được Tổng kiểm toán Pakistan ủng hộ khi họ đưa ra những chứng cứ đầy thuyết phục. Theo đó trong 3 năm (1990-1992), Tổng thống Ghulam Ishaq Khan đã trả một khoản tiền bất hợp pháp trị giá 28 triệu ruppee cho các cố vấn pháp lý để họ xúc tiến 19 vụ kiện chống lại bà Benazir Bhutto và ông Asif Ali Zardari xung quanh tội tham nhũng.

Cho dù tài liệu kể trên là thật thì ông Asif Ali Zardari và vợ không thể giải thích số tiền trị giá hơn 1,5 tỉ USD gửi tại Ngân hàng Thụy Sĩ là hoàn toàn sạch sẽ.

Cách đây hơn 4 năm (6/8/2003), bà Benazir Bhutto và ông Asif Ali Zardari đã bị tòa án Thụy Sĩ tuyên phạt 6 tháng tù treo cùng khoản tiền 50.000 USD vì tội rửa tiền. Ngoài ra, họ còn phải hoàn trả cho Chính phủ Pakistan 11 triệu USD. Ngoài ra, bà Benazir Bhutto còn phải đối mặt với ít nhất 5 vụ cáo buộc tham nhũng tại Thụy Sĩ, Tây Ban Nha, Anh và Pakistan.

Dư luận cho rằng sự thoái trào của chính phủ do bà Benazir Bhutto lãnh đạo đã bị đẩy nhanh thêm bởi những cáo buộc tham nhũng nhằm vào ông Asif Ali Zardari.

Điều đáng nói là mặc dù không tòa án nào kết tội ông Asif Ali Zardari, nhưng ông vẫn phải ngồi tù khoảng 8 năm và được phóng thích năm 2004.

Được biết, trong thỏa thuận chia sẻ quyền lực đạt được với Tổng thống Pervez Musharraf trước khi trở về nước hôm 18/10/2007, bà Benazir Bhutto đã được phép tiếp cận số tài khoản trị giá hơn 1,5 tỉ USD ở Thụy Sĩ.

Mẹ truyền con nối

Nơi chín suối, hẳn bà Benazir Bhutto đã ngậm cười khi con trai trưởng Bilawal Zardari tuy mới 19 tuổi (sinh tháng 9/1988) nhưng đã được bầu làm người lãnh đạo PPP.

Với cương vị Chủ tịch PPP, việc học tập của Bilawal Zardari tại Khoa Lịch sử ở Trường Christ Church thuộc Đại học Oxford, Anh có thể sẽ bị gián đoạn. Nhưng Bilawal Bhutto Zardari từng tuyên bố, phải học xong đại học mới nghĩ đến chính trường.

Tuy nhiên, sau khi trở thành người kế tục sự nghiệp chính trị của dòng họ Bhutto nên Bilawal Zardari vừa có tên mới: Bilawal Bhutto Zardari.

Nhiều người cho rằng, PPP muốn dựa vào người thân trong gia đình bà Benazir Bhutto để duy trì sự đoàn kết trong đảng. Vì Bilawal Bhutto Zardari còn quá trẻ và chưa có kinh nghiệm chính trường nên trước mắt chức Thủ tướng có thể sẽ do ông Mukhdoom Amin Fahim, Phó chủ tịch PPP đảm nhiệm nếu đảng này giành thắng lợi trong cuộc tổng tuyển cử sắp tới.

Dư luận cho rằng, cựu đệ nhất phu quân Asif Ali Zardari, đồng Chủ tịch mới là người nắm thực quyền điều hành PPP bởi ông là người đã trả lời thay con hầu hết câu hỏi tại cuộc họp báo hôm 30/12/2007.

Nhưng giới chuyên môn vẫn cho rằng, người thực sự điều hành mọi công việc của PPP hiện nay vẫn là Phó chủ tịch Mukhdoom Amin Fahim, người đã lãnh đạo đảng này trong suốt thời gian cố Thủ tướng Benazir Bhutto sống lưu vong ở nước ngoài, kế tiếp là cựu Bộ trưởng Tư pháp Aitzaz Ahsan.

Hơn nữa, uy tín của cựu đệ nhất phu quân Asif Ali Zardari trong PPP không cao bởi ông từng bị đánh giá là người năng lực hạn chế