Ba Lan có tân Tổng thống

Trong một bài phát biểu mang tính công kích tại quốc hội nhắm thẳng vào Thủ tướng Tusk và các đồng minh của ông, ông Nawrocki cho biết cử tri trong cuộc bầu cử tổng thống hồi tháng 6 đã "gửi đi một thông điệp mạnh mẽ rằng mọi thứ không thể tiếp tục được điều hành theo cách này".

Vị chính trị gia 42 tuổi này đã công kích các đối thủ của mình về những gì mà ông cho biết đã phải chịu đựng trong chiến dịch tranh cử gây chia rẽ vừa qua. Ông nói rằng ông phản đối "di cư bất hợp pháp và gia nhập đồng euro", và mong muốn một "Ba Lan có chủ quyền, nằm trong Liên minh châu Âu, nhưng vẫn là và sẽ vẫn là Ba Lan". Là một người Công giáo sùng đạo, ông Nawrocki kết thúc bài phát biểu của mình bằng lời kêu gọi: "Cầu Chúa ban phước lành cho Ba Lan, Ba Lan muôn năm".

Được sự ủng hộ của đảng đối lập cánh hữu theo chủ nghĩa dân túy Luật pháp và Công lý (PiS), đảng đã lãnh đạo Ba Lan từ năm 2015 đến năm 2023, ông Nawrocki đã tranh cử với khẩu hiệu “theo kiểu Trump” là "Ba Lan trước tiên, người Ba Lan trước tiên". Ông đã bất chấp các cuộc thăm dò dư luận để đánh bại Thị trưởng Warsaw Rafa- Trzaskowski theo đường lối tự do.

Ông Nawrocki đã phải đối mặt với nhiều tranh cãi trong chiến dịch tranh cử khi bị phát hiện từng tham gia vào một vụ ẩu đả có tổ chức giữa các hooligan bóng đá vào năm 2009, và có rất ít kinh nghiệm trong cạnh tranh chính trị. Ông từng là người đứng đầu Viện Tưởng niệm Quốc gia Ba Lan, một viện nghiên cứu nhà nước.

Bản tuyên ngôn nhậm chức của ông vượt xa quyền lực tổng thống, chứa đựng 21 lời hứa, bao gồm giảm thuế và chi phí năng lượng, chấm dứt các chính sách xanh của EU, ngăn chặn di cư bất hợp pháp và đảm bảo “tuổi thơ an toàn không có hệ tư tưởng”, một cụm từ được hiểu là phản đối việc nhận con nuôi đồng giới và giáo dục giới tính trong trường học.

Sau chuyến thăm bất ngờ tới Washington vào tuần cuối cùng của chiến dịch tranh cử (cuối tháng 5), ông Nawrocki đã tìm kiếm và nhận được sự ủng hộ của ông Trump trước cuộc bỏ phiếu. Một phái đoàn Nhà Trắng cũng đã tham gia lễ tuyên thệ nhậm chức của ông.

Về vấn đề Ukraine, ông Nawrocki đã khai thác tình cảm “bài Ukraine” của người Ba Lan đối với người tị nạn và chỉ trích mạnh mẽ Kiev cùng các kế hoạch gia nhập EU và NATO của nước này. Vì thế, mặc dù cam kết tiếp tục ủng hộ Kiev, nhưng ông phản đối tư cách thành viên NATO của Kiev. Trong nước, nhiệm kỳ tổng thống mới dự kiến sẽ trực tiếp thách thức chính phủ liên minh thân châu Âu của Thủ tướng Tusk.

Mặc dù vai trò Tổng thống Ba Lan có quyền lực hạn chế, nhưng nó mang lại cho ông một số ảnh hưởng nhất định đối với chính sách đối ngoại và quốc phòng, vị thế nổi bật trước công chúng và khả năng phủ quyết luật mới. Quyền phủ quyết chỉ có thể bị đảo ngược với đa số 3/5 trong quốc hội, điều mà chính phủ không có. Ông Nawrocki dự kiến sẽ tận dụng tối đa quyền lực của mình, tìm cách đối đầu với ông Tusk đang ngày càng mất lòng dân.

Ngay hôm tuyên thệ nhậm chức, ông Nawrocki đã vạch ra một số chiến tuyến ban đầu. Ông thách thức kế hoạch khôi phục pháp quyền của chính phủ sau những xung đột giữa chính quyền trước với EU, cáo buộc chính phủ của ông Tusk làm suy yếu hiến pháp của đất nước và kêu gọi viết lại hiến pháp rộng rãi hơn vào năm 2030.

Bất kỳ thay đổi nào đối với hiến pháp cũng sẽ đòi hỏi đa số hai phần ba trong quốc hội. Đảng PiS hy vọng sẽ tận dụng thành công của ông Nawrocki trong quá trình chuẩn bị cho cuộc bầu cử quốc hội năm 2027 để trở lại nắm quyền, có khả năng thông qua liên minh với đảng cực hữu tự do Konfederacja.

“Ông ấy đã nói về một cuộc đối đầu với chính phủ, và tất nhiên, chúng tôi đã sẵn sàng cho điều đó”, ông Tusk nói với các phóng viên sau bài phát biểu của ông Nawrocki. Ông hy vọng “giọng điệu khá thách thức và đối đầu sẽ không dẫn đến bất kỳ hậu quả thực tế nào”. Ông cũng chỉ trích gay gắt những bình luận của ông Nawrocki về pháp quyền, đặt chúng trong bối cảnh các cuộc điều tra về những bất thường bị cáo buộc dưới thời chính phủ PiS trước đây.

Ông Nawrocki sẽ có ít ảnh hưởng hơn đối với các vấn đề khác của EU, chẳng hạn như hội nhập sâu hơn, vay nợ chung và thỏa thuận xanh của châu Âu, nhưng tác động tổng thể của cuộc bầu cử của ông đối với tham vọng ủng hộ EU của Ba Lan sẽ rất đáng lo ngại.

Chủ tịch Ủy ban Châu Âu, Ursula von der Leyen cho biết EU sẽ tiếp tục "hợp tác rất tốt" với Ba Lan. Tuy nhiên, các nhà phân tích lưu ý rằng phe bảo thủ Ba Lan coi cuộc bỏ phiếu hôm Chủ nhật là một cuộc trưng cầu dân ý về toàn bộ chương trình nghị sự ủng hộ EU của Tusk.

Chiến thắng của phe dân tộc chủ nghĩa cũng là một cú hích cho các đảng dân túy chỉ trích EU của châu Âu do Thủ tướng Italia Giorgia Meloni và Thủ tướng Hungary Viktor Orbán đứng đầu, theo đuổi chính sách pháp quyền phi tự do.