Bầu cử Quốc hội Australia - Cuộc đua mới bắt đầu

Những yếu tố ảnh hưởng tới bầu cử

Một trong những mối quan tâm hàng đầu của người dân Australia hiện nay là chi phí sinh hoạt tăng cao. Cuối năm 2022, lạm phát tại Australia có thời điểm đã đạt mức kỷ lục, lên tới 7,8%. Trong 2 năm 2023 và 2024, tuy lạm phát đã giảm nhưng vẫn ở mức cao trên 3% gây khó khăn cho đời sống người dân.

Cùng với lạm phát, giá nhà đất và tiền thuê nhà cũng lên cao kỷ lục tạo ra áp lực tài chính lên các hộ gia đình. Vấn đề khả năng chi trả nhà ở đã trở thành một cuộc khủng hoảng ở nhiều thành phố lớn của Australia. Giá nhà đất và tiền thuê nhà tăng cao khiến nhiều người, đặc biệt là những người trẻ tuổi và những người có thu nhập thấp, khó có thể mua hoặc thuê được một ngôi nhà phù hợp.

Dữ liệu của Core Logic cho thấy giá nhà tại Australia đã tăng 6,5% chỉ trong 12 tháng từ tháng 2/2024 đến tháng 2/2025. Mức tăng cũng không đồng đều, trong đó tại một số thành phố lớn như Adelaide hay Brisbane tăng trên 10%. Cá biệt, tại Perth, mức tăng trung bình ghi nhận lên tới 17% khiến Australia trở thành một trong những thị trường có giá nhà ở đắt đỏ nhất thế giới mà công ty này theo dõi.

Theo báo cáo của Tổng Công ty Đầu tư và Tài chính nhà ở quốc gia, ước tính Australia sẽ thiếu hụt 100.000 căn hộ cho đến năm 2027. Matt Grudnoff, nhà kinh tế cấp cao tại Viện nghiên cứu Australia cho biết tình trạng thiếu hụt, vốn góp phần làm giá bất động sản và tiền thuê nhà tăng vọt, đã “là vấn đề trong nhiều năm nhưng chỉ được chú ý sau đại dịch do những biến động giá cả lớn”.

Lý do là đi cùng với lạm phát, sự đình trệ của nền kinh tế Australia đang trở nên nghiêm trọng. Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Australia chỉ tăng 0,8% trong 3 quý đầu năm 2024, đây là mức thấp so với mức tăng trưởng lần lượt là 3,1% ở Mỹ hay 1% ở Liên minh châu Âu, nơi cũng trên bờ vực của một cuộc suy thoái.

Theo các nhà nghiên cứu thì nếu không có sự tăng trưởng dân số do nhập cư, Australia thực sự đã rơi vào suy thoái vì tăng trưởng bình quân đầu người đã âm trong 7 quý liên tiếp kể từ giữa năm 2022. Sau khi trải qua 28 năm tăng trưởng liên tiếp (kể từ năm 1992 sau cuộc suy thoái), nền kinh tế Australia đang rơi vào đình trệ. Kinh tế suy giảm, lạm phát và đặc biệt là giá nhà ở tăng cao đã kéo theo tình trạng vô gia cư.

Một cuộc khảo sát của Gallup cho thấy có tới 71% số người Australia hiện nay cho rằng khả năng chi trả nhà ở và tình trạng vô gia cư là một vấn đề then chốt trong cộng đồng của họ và sẽ quyết định tới lá phiếu của cử tri trong cuộc bầu cử sắp tới.

Australia cũng là một quốc gia dễ bị tổn thương trước tác động của biến đổi khí hậu, với các đợt nắng nóng gay gắt, cháy rừng nghiêm trọng, lũ lụt và hạn hán ngày càng thường xuyên và khốc liệt hơn. Nhận thức về sự cấp bách của vấn đề này trong cộng đồng ngày càng tăng cao, đặc biệt là ở giới trẻ, do đó, chính sách về biến đổi khí hậu, bao gồm mục tiêu giảm phát thải, đầu tư vào năng lượng tái tạo và các biện pháp thích ứng với biến đổi khí hậu cũng sẽ là một điểm tranh luận quan trọng trong cuộc bầu cử. Những vấn đề đáng lưu ý khác được cho là sẽ tác động đến bầu cử là hệ thống y tế công cộng yếu kém, giáo dục đắt đỏ, chậm cải tiến và hòa nhập cộng động cho lượng lớn người nhập cư và tị nạn.

Mục tiêu của các đảng phái

Hôm 28/3 vừa qua, Thủ tướng Anthony Albanese đã chính thức khởi động cuộc vận động bầu cử trong nỗ lực tìm kiếm nhiệm kỳ 3 năm thứ hai cho chính phủ đảng Lao động của ông. Ông Albanese cho biết, cuộc bầu cử sẽ là sự lựa chọn giữa kế hoạch "tiếp tục xây dựng" của chính phủ ông và các biện pháp cắt giảm chi tiêu của chính phủ do liên minh đối thủ do đảng Tự do lãnh đạo đưa ra. Các cuộc thăm dò ý kiến gần đây cho thấy đảng Lao động đang bị bỏ lại phía sau so với Liên minh Tự do - Quốc gia do ông Peter Dutton lãnh đạo, khiến đảng này có nguy cơ trở thành chính phủ đầu tiên chỉ phục vụ một nhiệm kỳ kể từ năm 1931.

Sau khi đánh bại Liên minh Trung hữu tại cuộc bầu cử năm 2022, đảng Lao động đã tụt hạng do những thất bại trong điều hành đất nước suốt 3 năm qua. Trong nỗ lực tiếp tục giữ được vị thế cầm quyền, chiến dịch mới của đảng Lao động sẽ tập trung vào giảm chi phí sinh hoạt, tăng cường đầu tư công, hành động về biến đổi khí hậu và cải thiện quyền lợi của người lao động. Thủ tướng Anthony Albanese khẳng định sẽ tập trung vào việc cung cấp các gói cắt giảm thuế trị giá 17,1 tỷ đô la Australia (AUD) nhằm hỗ trợ các gia đình và doanh nghiệp đối phó với chi phí sinh hoạt tăng cao.

Trong khi đó, Liên minh Tự do - Quốc gia dưới sự dẫn dắt của ông Peter Dutton thì cam kết giảm một nửa thuế nhiên liệu để cung cấp sự hỗ trợ tức thì cho người dân. Ngoài ra, liên minh này cũng đề ra chương trình nghị sự hướng vào chính sách quản lý kinh tế vững chắc nhấn mạnh việc tạo việc làm, giảm nợ, thâm hụt ngân sách và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Về biến đổi khí hậu, liên minh được cho là có cách tiếp cận thực tế hơn. Mặc dù cam kết mục tiêu giảm phát thải, liên minh có thể sẽ tập trung vào các giải pháp cân bằng giữa hành động khí hậu và các cân nhắc kinh tế, đặc biệt là đối với các ngành công nghiệp truyền thống như khai mỏ.

Ông Dutton, trong một cuộc vận động, đã đề xuất chi 5 tỷ AUD để xây dựng 500.000 ngôi nhà mới, cùng một loạt biện pháp nhằm giảm nhu cầu, bao gồm cắt giảm nhập cư và lệnh cấm trong 2 năm đối với các nhà đầu tư nước ngoài tạm thời mua bất động sản. Ông Dutton cho biết Australia đang "đi thụt lùi", cáo buộc Thủ tướng Albanese quá chú tâm vào cuộc trưng cầu dân ý thất bại vốn sẽ thành lập một cơ quan tư vấn cho Quốc hội về các vấn đề của người bản địa thay vì các mối quan tâm thường nhật. Ông nói: “Tôi không tin rằng chúng ta có thể tiếp tục đi theo con đường hiện tại và điều đó có nghĩa là chúng ta không thể tiếp tục thêm 3 năm nữa với đảng Lao động”.

Ở chiều ngược lại, đảng Xanh, một thế lực trên chính trường Australia thì nhấn mạnh đến chương trình “Hành động khí hậu khẩn cấp”. Mục tiêu hàng đầu của đảng Xanh là hành động mạnh mẽ và nhanh chóng để giải quyết biến đổi khí hậu, bao gồm việc loại bỏ nhiên liệu hóa thạch, chuyển đổi hoàn toàn sang năng lượng tái tạo và các chính sách bảo vệ môi trường. Họ cũng hướng tới công bằng xã hội, quyền của các nhóm thiểu số. Đây là những chủ đề thu hút được không ít cử tri trẻ có tư tưởng cấp tiến và được dự báo sẽ có tác động đáng kể đến kết quả bầu cử.

Các cuộc thăm dò ý kiến cho thấy cuộc đua chủ yếu sẽ diễn ra giữa đảng Lao động và Liên minh Tự do - Quốc gia. Tuy nhiên, kết quả bầu cử sẽ rất sít sao, với khả năng không bên nào đạt được đa số rõ ràng, dẫn đến một quốc hội treo. Tuy nhiên, các nhà chuyên môn đều khẳng định đảng Lao động của Thủ tướng Albanese sẽ khó lòng giữ được vị thế hiện nay.

Giáo sư chính trị Frank Mols, thuộc Đại học Queensland nói rằng: "Đảng Lao động đã giành được 77/151 ghế vào năm 2022 và chỉ cần mất 2 ghế là sẽ mất khả năng tự thành lập chính phủ". Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, ông Mols cũng đánh giá khả năng để Liên minh Tự do - Quốc gia dành đủ 19 ghế và thành lập chính phủ mới cũng là một nhiệm vụ khó khăn. “Trong trường hợp này, các nghị sĩ độc lập và từ các đảng nhỏ có thể đóng vai trò quyết định trong việc thành lập chính phủ”, giáo sư Mols cho biết.

Tín hiệu mới đây khiến Thủ tướng Albanese tự tin bước vào cuộc bầu cử là đảng Xanh tuyên bố sẽ ủng hộ một chính phủ thiểu số của đảng Lao động nếu các yêu cầu như cấm các dự án than và khí đốt mới, cùng việc cung cấp dịch vụ chăm sóc răng miệng miễn phí được đáp ứng. Tuy nhiên, viễn cảnh về một chính phủ thiểu số như giai đoạn bà Julia Gillard lãnh đạo vào năm 2010 vẫn gây nghi ngờ về sự hiệu quả đối với những người theo dõi. Như giáo sư Mols đánh giá thì “một chính phủ thiểu số sẽ cho thấy khả năng hạn chế của việc điều hành đất nước trong môi trường chính trị đa dạng và cạnh tranh”.