Cơn bão ICE: Làn sóng phẫn nộ làm lung lay đảng Cộng hòa

Khi giới hạn bị vượt qua

Mọi chuyện bắt đầu vào sáng 7/1/2026 tại Minneapolis, khi đặc vụ ICE Jonathan Ross nổ súng bắn chết bà Renee Nicole Good, 37 tuổi, một công dân Mỹ và là mẹ của 3 đứa trẻ. Sự kiện này, được ghi hình và lan truyền chóng mặt, châm ngòi cho một phản ứng dây chuyền. Chỉ trong vài ngày, hàng nghìn người đã xuống đường tại Minneapolis, bất chấp thời tiết giá lạnh, tuần hành qua các khu phố và hô vang khẩu hiệu phản đối ICE.

Sự phẫn nộ không dừng lại ở Minnesota. Một liên minh toàn quốc mang tên "Giải tán ICE" đã lên kế hoạch cho hơn 1.000 cuộc biểu tình trên khắp nước Mỹ trong thời gian tới. Tại thủ đô Washington, người biểu tình đội mưa tuần hành trước Nhà Trắng. Tại Los Angeles, họ giương cao biểu ngữ "Trump phải ra đi ngay".

Vụ việc không phải là một sự cố đơn lẻ, đó là đỉnh điểm của làn sóng bất mãn tích tụ từ nhiều tháng kể từ khi ông Trump ký lệnh yêu cầu ICE tăng cường trục xuất người nhập cư không đủ điều kiện trên khắp nước Mỹ. Kế hoạch siết chặt nhập cư vốn đã được ông Trump khẳng định từ khi tranh cử, nay là một phần của lời hứa với cử tri. Tuy nhiên, cách triển khai “bạo lực” và cả những “ưu ái chưa từng có” của chính quyền dành cho ICE mới là nguồn cơn của những phản ứng này. Những “sai sót” như tại Minneapolis chính là đốm lửa làm bùng lên làn sóng phản đối chính quyền hiện nay.

Đáng chú ý, phản ứng từ chính quyền không phải là sự xoa dịu, mà là một sự leo thang cứng rắn hiếm thấy. Chính phủ tuyên bố các đặc vụ ICE được hưởng "quyền miễn trừ tuyệt đối" và miêu tả hành động nổ súng là để "tự vệ". Phó Tổng thống J.D. Vance công khai bảo vệ đặc vụ Ross (người đã nổ súng) và thông báo sẽ triển khai thêm 10.000 đặc vụ ICE mới để đi "từng nhà, từng ngõ". Bộ trưởng An ninh nội địa Kristi Noem thông báo điều động thêm "hàng trăm" nhân viên liên bang đến Minneapolis, nâng tổng số lực lượng liên bang tại khu vực lên hơn 2.000 người để tiếp tục cho “chiến dịch lớn nhất từ trước đến nay”. Sự hiện diện ồ ạt này bị Thống đốc bang Minnesota Tim Walz chỉ trích gay gắt, gọi đó là một "cuộc xâm lược liên bang" và cáo buộc chính phủ Tổng thống Trump gây ra hỗn loạn thay vì giải quyết nó.

"Quyền miễn trừ tuyệt đối"?

Khái niệm "quyền miễn trừ tuyệt đối" do chính quyền Tổng thống Trump đưa ra trở thành tâm điểm tranh cãi. Quan chức Nhà Trắng Stephen Miller tuyên bố công khai trên mạng xã hội rằng các đặc vụ có quyền miễn trừ để thực hiện nhiệm vụ và không ai có thể ngăn cản họ. Tuy nhiên, các tài liệu nội bộ của ICE lại vẽ nên một bức tranh khác. Chúng quy định vũ lực gây chết người chỉ là biện pháp cuối cùng và nhấn mạnh việc giảm leo thang căng thẳng, ưu tiên giao tiếp "chuyên nghiệp" và "lịch sự" với nghi phạm. Sự mâu thuẫn này làm dấy lên lo ngại về một văn hóa bạo lực được khuyến khích từ trên xuống.

Ông Donell Harvin, cựu Giám đốc An ninh nội địa Washington, chỉ ra rằng các đặc vụ ICE đã không tuân thủ các quy tắc an toàn nghiệp vụ cơ bản. Đáng lo ngại hơn, có thông tin cho thấy một số tân binh ICE chỉ được huấn luyện trong 47 ngày thay vì 5 tháng như trước đây và hầu hết không được đào tạo để kiểm soát đám đông. Điều này gây lo ngại rằng chính quyền đã bỏ qua nhiều bước tiếp cận an toàn và trao cho ICE quá nhiều quyền lực.

Hậu quả của cách tiếp cận "tay sắt" này là không thể phủ nhận. Theo số liệu từ Trung tâm Luật Di trú Quốc gia (NILC), chỉ trong 5 tháng qua, các nhân viên di trú đã bắn ít nhất 9 người. Năm 2025 cũng được ghi nhận là năm chết chóc nhất trong hơn 2 thập kỷ đối với những người nhập cư bị giam giữ trong các cơ sở của ICE với 32 trường hợp tử vong. Thảm kịch vẫn tiếp diễn vào những ngày đầu năm 2026, khi có thông tin 4 di dân đã chết trong trại giam ICE chỉ trong 10 ngày đầu năm. Bà Setareh Ghandehari, giám đốc vận động của Mạng lưới theo dõi giam giữ kết luận thẳng thắn: "Không ai an toàn khi bị ICE giam giữ".

Bế tắc chính trị

Động lực chính đằng sau những hành động của ICE trong thời gian qua không thể tách rời khỏi ngân sách và lập pháp. Ngay khi trở lại nhà Trắng, ông Trump đã ký sắc lệnh “Bảo vệ người dân Mỹ chống lại sự xâm lược” đồng thời trao cho ICE một khoản ngân sách chưa từng có tới mức "lớn hơn ngân sách quân sự của hầu hết các quốc gia".

Khoản tài trợ này trị giá hơn 170 tỷ USD trong 4 năm, được chuyển hướng từ các chương trình an sinh xã hội, nhằm mục đích mở rộng lực lượng trục xuất và mạng lưới giam giữ. Ngân sách và nhân sự tăng đột biến với nhiệm vụ lớn hơn khiến cho ICE đã mắc nhiều “sai sót” gây ra phản ứng từ phe đối lập. Quy định mới về việc không cho tại ngoại cũng khiến số người bị giam giữ tăng vọt và các công ty nhà tù tư nhân như Geo Group hưởng lợi khổng lồ (doanh thu kỷ lục hơn 460 triệu USD năm 2025) cũng là vấn đề bị đem ra chỉ trích. 

Làn sóng phản đối từ phía đảng Dân chủ đã biến ngân sách từ một công cụ hành pháp thành một gánh nặng chính trị. Khi Hạ viện Mỹ thông qua gói ngân sách trị giá 80 tỷ USD vào giữa tháng 1 để tránh nguy cơ đóng cửa chính phủ, một điểm đáng chú ý là ngân sách cho Bộ An ninh nội địa (DHS), cơ quan chủ quản của ICE, đã bị loại ra khỏi gói này. Phe cấp tiến trong đảng Dân chủ tuyên bố sẽ phản đối bất kỳ khoản tài trợ nào cho ICE trừ khi có những cải tổ căn bản, bao gồm hạn chế khả năng tiến hành các chiến dịch bắt giữ tràn lan của cơ quan này. Hạ nghị sĩ Ilhan Omar tuyên bố: "Việc tiếp tục tài trợ cho các cơ quan bị cáo buộc hành xử không bị ràng buộc là điều không thể chấp nhận".

Sự bế tắc này khiến Chính phủ Mỹ một lần nữa đối mặt với nguy cơ đóng cửa một phần vào ngày 30/1 tới đây nếu các nhà lập pháp không thể đạt được thỏa thuận về ngân sách cho DHS. Thượng nghị sĩ Dân chủ, bà Tina Smith từ Minnesota khẳng định: "Tôi không thể thấy bất kỳ cách nào để mình có thể cung cấp thêm ngân sách cho một cơ quan đã hoàn toàn mất kiểm soát".

Ưu thế chính trị lung lay

Bối cảnh chính trị mà đảng Cộng hòa đang đối mặt khi bước vào cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11 hiện khá mong manh. Đa số của họ tại Hạ viện đã co lại chỉ còn 218 ghế so với 213 ghế của Dân chủ, và với việc một số nghị sĩ vắng mặt, Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson thực tế không thể để mất quá một phiếu trong nội bộ đảng.

Cuộc khủng hoảng ICE đã trở thành "đòn giáng kép" vào đảng này. Một mặt, nó làm trầm trọng thêm sự bất đồng giữa các nghị sĩ Cộng hòa về hình ảnh và chiến lược của đảng. Mặt khác, nó khuếch đại sự bất mãn của cử tri. Các cuộc thăm dò cho thấy tỷ lệ ủng hộ ông Trump chỉ ở mức khoảng 36%, gần mức thấp kỷ lục trong sự nghiệp của ông. Chính ông Trump cũng tỏ ra lo lắng, cảnh báo với các nghị sĩ Cộng hòa rằng: "Các ông phải thắng bầu cử giữa kỳ. Nếu không, họ sẽ tìm lý do để luận tội tôi". Ông coi đây là điều "không thể tránh khỏi" nếu quyền kiểm soát Quốc hội rơi vào tay phe Dân chủ.

Phản ứng từ cử tri cơ sở đáng báo động khi ngay cả những người ủng hộ ông Trump cũng bắt đầu lên tiếng chỉ trích. Joe Rogan, người dẫn chương trình podcast có ảnh hưởng lớn và từng ủng hộ ông Trump, đã gọi cảnh trong video vụ bắn súng là "kinh khủng" và đặt câu hỏi: "Chúng ta thực sự sẽ trở thành Gestapo (cảnh sát mật của Đức Quốc xã) sao?". Những tiếng nói như vậy cho thấy cuộc khủng hoảng không chỉ thuần túy là đảng phái hay chính sách mà đang chạm đến những giá trị cốt lõi về đạo đức mà nhiều cử tri Mỹ quan tâm.

Bất chấp điều đó, ICE và chính quyền Tổng thống Trump sẽ không dừng lại. Chính quyền dường như tin rằng đây là vấn đề then chốt để bảo vệ lời hứa với cử tri và giành chiến thắng trong bầu cử. Tuy nhiên, ván cược này của ông Trump đang tỏ ra rủi ro cao khi nó không chỉ làm trầm trọng thêm sự chia rẽ xã hội mà còn gây ra khủng hoảng lập pháp, đe dọa đóng cửa chính phủ.

Những yếu tố này đang đẩy đảng Cộng hòa vào thế bất lợi trước thềm bầu cử, khiến họ phải đối mặt với nguy cơ mất quyền kiểm soát Quốc hội và mở đường cho một cuộc điều tra luận tội tổng thống. Thượng nghị sĩ Tina Smith nhấn mạnh, đã đến lúc Quốc hội phải "sử dụng quyền lực của mình" để kiểm soát và "kìm lại" một cơ quan đang vận hành ngoài tầm kiểm soát. Cơ hội đó sẽ đến vào tháng 11 tới đây và đó cũng sẽ là trận chiến lớn nhất mà ông Trump phải đối mặt trong năm nay.