Gregory Bovino và sự sụp đổ của một “ngôi sao đang lên”

Đằng sau quyết định ấy là câu hỏi về giới hạn của cách tiếp cận cưỡng chế tối đa trong thực thi pháp luật, và hành trình thăng trầm của một quan chức từng được xem là gương mặt tiêu biểu cho chính sách nhập cư cứng rắn.

Một chiến dịch vượt khỏi tầm kiểm soát

Theo xác nhận của Bộ An ninh nội địa Mỹ (DHS), Gregory Bovino đã bị cách chức khỏi vai trò “chỉ huy trưởng” chiến dịch thực thi nhập cư tại Minneapolis và được điều trở lại El Centro, California - nơi ông từng giữ cương vị chỉ huy khu vực của lực lượng Hải quan và Bảo vệ biên giới (CBP) và dự kiến sẽ nghỉ hưu trong thời gian tới. Động thái này diễn ra chỉ ít ngày sau vụ việc các đặc vụ dưới quyền Bovino nổ súng khiến Alex Pretti, một công dân Mỹ 37 tuổi, thiệt mạng hôm 7/1.

Sự thay đổi nhân sự diễn ra đột ngột, trong bối cảnh dư luận Mỹ đang đặc biệt căng thẳng trước những hình ảnh và video lan truyền trên mạng xã hội liên quan đến hoạt động của lực lượng thực thi nhập cư tại Minneapolis. Trước đó, Bovino đã lên tiếng bảo vệ các đặc vụ nổ súng, gọi họ là “nạn nhân” và cho rằng Pretti có ý định gây sát thương nghiêm trọng cho lực lượng thực thi pháp luật. Tuy nhiên, các phân tích video độc lập của báo chí Mỹ cùng kết quả điều tra sơ bộ từ Văn phòng Trách nhiệm nghề nghiệp nội bộ của CBP lại đưa ra những chi tiết trái ngược. Hình ảnh cho thấy Pretti dường như chỉ đang cố gắng giúp đỡ một phụ nữ bị xô ngã trước khi bi kịch xảy ra.

Minneapolis không phải là một địa bàn xa lạ với những căng thẳng giữa chính quyền liên bang và chính quyền địa phương. Thành phố từng là tâm điểm của làn sóng phản đối bạo lực cảnh sát sau cái chết của George Floyd năm 2020. Trong bối cảnh đó, chiến dịch mang tên “Metro Surge” được DHS mô tả là “hoạt động thực thi nhập cư lớn nhất từ trước tới nay”, với khoảng 3.000 đặc vụ liên bang được triển khai cùng những biện pháp cứng rắn, đã nhanh chóng làm dấy lên lo ngại về nguy cơ vượt ngưỡng cần thiết trong thực thi pháp luật.

Thực tế tại Minneapolis cho thấy mức độ phản kháng mạnh mẽ từ cộng đồng địa phương. Người dân tổ chức các mạng lưới cảnh báo sớm, sử dụng ứng dụng nhắn tin để theo dõi sự xuất hiện của các đặc vụ liên bang, ghi hình mọi hoạt động của họ và cảnh báo hàng xóm. Những hình ảnh này không chỉ phản ánh sự đối đầu trực diện giữa chính quyền liên bang và cộng đồng địa phương, mà còn làm nổi bật các rạn nứt sâu sắc trong phối hợp giữa các cơ quan thực thi pháp luật.

Ngay trong nội bộ chính quyền liên bang, chiến dịch của Bovino cũng gây ra không ít tranh cãi. Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE) và CBP vốn là 2 thực thể tách biệt với địa bàn hoạt động khác nhau: một bên chủ yếu xử lý trật tự nội đô và các đối tượng nhập cư tại nội địa, một bên trấn giữ các tuyến biên cương. Tuy nhiên, dưới thời chính quyền Tổng thống Trump, ranh giới này đã bị xóa nhòa trong các chiến dịch thực thi nhập cư quy mô ở các thành phố lớn.

Chiến dịch “Metro Surge” ở Minneapolis là minh chứng rõ nhất khi DHS đã cho phép lực lượng CBP hoạt động sâu vào các khu đô thị để phối hợp với ICE trong việc truy quét và bắt giữ những người bị tình nghi vi phạm luật nhập cư, thay vì chỉ sử dụng mô hình chỉ huy và phối hợp truyền thống vốn gắn với ICE tại nội đô, với vị trí tổng chỉ huy được giao cho Bovino, một quan chức CBP.

Nhiều quan chức kỳ cựu của ICE đã phản ứng gay gắt, với lập luận rằng việc sử dụng lực lượng CBP - vốn được huấn luyện chủ yếu cho nhiệm vụ kiểm soát biên giới - để tiến hành các chiến dịch quy mô lớn trong môi trường đô thị phức tạp là lựa chọn tiềm ẩn rủi ro. Các ý kiến này đặc biệt nhấn mạnh, khác với các cuộc truy quét dựa trên hồ sơ điều tra cụ thể, chiến thuật “giăng lưới” kiểu “bắt nhầm còn hơn bỏ sót” mà Bovino mang từ biên giới vào đô thị sẽ làm gia tăng đối đầu, gây phản ứng ngược từ cộng đồng.

Những hiệu ứng tiêu cực đã xảy ra, không chỉ ở Minneapolis. Trước đó, các chiến dịch tương tự do Bovino chỉ huy tại Los Angeles và Chicago cũng vấp phải phản ứng gay gắt từ chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội dân sự. Việc các đặc vụ liên bang tuần tra công khai với vũ khí hạng nặng, sử dụng phương tiện không gắn phù hiệu và hành động theo phong cách bị cho là “cao bồi” giữa đô thị đã làm dấy lên câu hỏi về ranh giới giữa thực thi pháp luật và phô diễn quyền lực.

Những sự cố tại Minneapolis, đặc biệt sau cái chết của Alex Pretti, dường như đã trở thành điểm tới hạn. Chỉ trong vòng 48 giờ sau những phát ngôn gây tranh cãi của Bovino, Nhà Trắng quyết định cử “đặc phái viên biên giới” Tom Homan tới Minneapolis để trực tiếp giám sát chiến dịch, trong khi Bovino bị rút khỏi hiện trường. Động thái này được nhiều nhà quan sát xem là dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy chính quyền Tổng thống Donald Trump đã phải điều chỉnh cách tiếp cận trước áp lực dư luận ngày càng gia tăng.

“Ngôi sao” vụt tắt

Để hiểu vì sao Gregory Bovino từng được đặt vào vị trí trung tâm của các chiến dịch thực thi nhập cư, cần nhìn lại hành trình cá nhân của ông trong bộ máy an ninh Mỹ. Sinh năm 1970, tại một thị trấn nhỏ ở bang North Carolina, Bovino lớn lên với ảnh hưởng mạnh từ các bộ phim Hollywood về biên giới Mỹ - Mexico, nơi lực lượng CBP được khắc họa như tuyến phòng thủ đầu tiên của trật tự và an ninh.

Sau khi tốt nghiệp Đại học Western Carolina và lấy bằng thạc sĩ tại Đại học Appalachian State, Bovino gia nhập CBP năm 1996. Trong gần 3 thập kỷ phục vụ, ông kinh qua nhiều vị trí từ California tới vịnh Mexico. Đáng chú ý, không phải lúc nào Bovino cũng được biết đến với hình ảnh cứng rắn. Năm 2013, ông từng gây chú ý khi hỗ trợ một người đàn ông nói tiếng Tây Ban Nha - bị cha ruột bắt cóc sang Mexico từ nhỏ - đoàn tụ với người mẹ Mỹ sau 35 năm xa cách. Khi đó, Bovino từng phát biểu rằng, những khoảnh khắc nhân văn như vậy là “khoảng dịu dàng hiếm hoi” trong công việc thường xuyên đối mặt với bạo lực và những kẻ tội phạm máu lạnh của ông.

Bước thăng tiến đáng chú ý đầu tiên trong sự nghiệp của Bovino đến vào năm 2020, khi ông được bổ nhiệm làm chỉ huy CBP khu vực El Centro, một đoạn biên giới tương đối hẻo lánh ở California. Trong giai đoạn này, sự nghiệp của ông có thể xem là chững lại, nhất là khi chính quyền cựu Tổng thống Joe Biden đưa ra cách tiếp cận thận trọng hơn trong vấn đề nhập cư.

Nhưng, sau chiến thắng của Tổng thống Donald Trump trong cuộc bầu cử năm 2024, Bovino nhanh chóng nắm bắt thời cơ. Ông triển khai chiến dịch “Return to Sender”, đưa các đặc vụ CBP tiến sâu vào nội địa California để tiến hành các cuộc truy quét quy mô lớn. Chiến dịch này không chỉ tạo ra hiệu ứng truyền thông mạnh mẽ, mà còn thu hút sự chú ý của Bộ trưởng An ninh nội địa Kristi Noem và các cố vấn thân cận của Tổng thống Trump.

Từ đây, Bovino được xem như một “ngôi sao đang lên” trong bộ máy thực thi nhập cư. Ông xuất hiện dày đặc trên mạng xã hội với hình ảnh cưỡi ngựa, mang vũ khí hạng nặng, sản xuất các video mang màu sắc hành động, thậm chí sử dụng biểu tượng văn hóa đại chúng để quảng bá chiến dịch trên các nền tảng mạng xã hội. Phong cách đó giúp Bovino ghi điểm trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Trump đề cao hình ảnh cứng rắn và quyết đoán về vấn đề nhập cư.

Tuy nhiên, lựa chọn này là con dao hai lưỡi. Các chiến dịch tại Los Angeles và Chicago cho thấy tỷ lệ không nhỏ những người bị bắt sau đó được thả vì có tình trạng cư trú hợp pháp hoặc thậm chí là công dân Mỹ. Những cáo buộc về việc che mặt, không đeo phù hiệu, bắt giữ không xuất trình lệnh, cùng nghi vấn phân biệt chủng tộc của các đặc vụ cũng như việc Bovino đôi khi có phong cách ăn mặc được cho rằng “giống sĩ quan Đức Quốc xã” đã khiến ông trở thành tâm điểm chỉ trích của báo giới, các tổ chức nhân quyền và giới luật gia.

Điều trớ trêu là xuất thân gia đình Bovino lại mang đậm dấu ấn nhập cư. Ông cố nội của Bovino là một thợ mỏ nhập cư nghèo từ vùng Calabria, miền Nam Italy, đến Mỹ vào đầu thế kỷ XX - đúng thời kỳ Quốc hội Mỹ ban hành các đạo luật hạn chế nhập cư từ Nam và Đông Âu vì lo ngại tội phạm. Gia đình Bovino được nhập quốc tịch Mỹ thông qua chính sách đoàn tụ, con đường mà ngày nay nhiều người nhập cư vẫn theo đuổi.

Chính sự đối lập giữa nguồn gốc gia đình và cách tiếp cận cứng rắn của Bovino đối với người nhập cư đã khiến hình ảnh của ông trở nên gây tranh cãi hơn trong mắt công chúng. Khi được triển khai tới Minneapolis - một thành phố xa lạ với môi trường biên giới mà Bovino quen thuộc - những giới hạn trong cách tiếp cận của ông bộc lộ rõ hơn bao giờ hết.

Việc Bovino bị rút khỏi Minneapolis, mất quyền tiếp cận tài khoản mạng xã hội vốn là công cụ xây dựng hình ảnh cá nhân, và quay trở lại El Centro để chuẩn bị nghỉ hưu, khép lại một chương đầy biến động trong sự nghiệp. Không có tuyên bố lên án chính thức, không có cuộc điều trần công khai. Chỉ có sự im lặng và một quyết định điều chuyển mang tính kỹ thuật.

Nhưng, chính sự lặng lẽ đó lại khiến câu chuyện của Gregory Bovino trở thành một bài học điển hình về giới hạn của sức mạnh cưỡng chế trong xã hội dân chủ hiện đại. Khi thực thi pháp luật vượt khỏi sự đồng thuận xã hội, khi đối đầu thay thế đối thoại, ngay cả những quan chức từng được xem là “công cụ đắc lực” cũng có thể nhanh chóng trở thành gánh nặng chính trị.

Sự nghiệp của Bovino không kết thúc trong vinh quang như những video hành động ông từng sản xuất. Nó khép lại trong bối cảnh nước Mỹ một lần nữa phải đối diện với câu hỏi cũ nhưng chưa bao giờ dễ trả lời: làm thế nào để bảo đảm an ninh mà không đánh mất niềm tin của chính những cộng đồng mà luật pháp được tạo ra để bảo vệ?