Tân Thủ tướng Mark Carney có giúp Canada vượt qua “khủng hoảng”?

Cách tiếp cận khác người tiền nhiệm

Ngày 15/3, cựu Thống đốc Ngân hàng Trung ương Canada Mark Carney đã tuyên thệ nhậm chức Thủ tướng nước này, sau khi giành chiến thắng trong cuộc bầu cử nội bộ đảng Tự do để thay thế cựu Thủ tướng Justin Trudeau - người đã tuyên bố từ chức hồi tháng 1 vì tỷ lệ ủng hộ giảm xuống mức thấp kỷ lục.

Là một thủ tướng hiếm hoi không trải qua bầu cử, ông Mark Carney đã đảm nhiệm vị trí đứng đầu chính phủ trong bối cảnh mà ông gọi là “thời khắc khủng hoảng” của đất nước. Nhiệm vụ trước mắt của Thủ tướng Carney là giải quyết cuộc chiến thuế quan với Mỹ, quốc gia đã áp đặt mức thuế 25% đối với thép, nhôm và nhiều loại hàng hóa Canada.

Trong phát biểu đầu tiên với báo giới trên cương vị mới, tân Thủ tướng Canada cũng lập tức đề cập tới bài toán khó này. Nhưng, ông khẳng định mình có thể làm việc được với Tổng thống Mỹ Donald Trump nhờ cách tiếp cận khác với người tiền nhiệm Justin Trudeau.

“Chúng tôi tôn trọng Tổng thống Trump. Tổng thống Mỹ đã đưa một số vấn đề rất quan trọng lên hàng đầu trong chương trình nghị sự của mình. Chúng tôi hiểu chương trình nghị sự của ông ấy”, Thủ tướng Carney nói với các phóng viên, đồng thời lưu ý rằng ông từng làm việc với Tổng thống Trump tại các cuộc họp quốc tế.

“Về nhiều mặt, một phần kinh nghiệm của tôi trùng với kinh nghiệm của Tổng thống (Donald Trump) - cả hai chúng tôi đều quan tâm đến đất nước của mình. Nhưng, ông ấy biết, và tôi biết từ kinh nghiệm lâu năm, rằng chúng tôi có thể tìm ra giải pháp chung mang lại chiến thắng cho cả hai bên”, ông Carney nói.

Nhà lãnh đạo 60 tuổi cũng đánh dấu sự ra mắt của mình với tư cách là thủ tướng thứ 24 của Canada bằng cách bãi bỏ thuế carbon tiêu dùng và cắt giảm gần một nửa số vị trí bộ trưởng mà ông thừa hưởng từ người tiền nhiệm Justin Trudeau.

Những quyết sách nhanh chóng mà ông Carney đưa ra ngay sau khi nhậm chức thủ tướng đã nhận được sự tán thành rộng rãi, đặc biệt là về thuế carbon tiêu dùng. Loại thuế này đã trở thành vấn đề chính trị độc hại dưới thời cựu Thủ tướng Justin Trudeau và hứng chịu sự chỉ trích mạnh mẽ từ công chúng.

Lãnh đạo đảng Bảo thủ, ông Pierre Poilievre đã biến việc loại bỏ thuế carbon thành trụ cột trong cương lĩnh tranh cử của mình và đã gọi cuộc bầu cử liên bang sắp tới dự kiến diễn ra trong năm nay là “cuộc bầu cử thuế carbon” nhằm khai thác tối đa sự bất mãn của cử tri với loại thuế này.

Vì thế, việc Thủ tướng Mark Carney lập tức xóa bỏ thuế carbon tiêu dùng là một động thái mà đối thủ chính trị của ông - Pierre Poilievre không muốn thấy nhất. Trái lại, các chính khách khác ở Canada phần lớn đều hoan nghênh quyết định của người đứng đầu chính phủ.

Phát biểu trên mạng xã hội X, Thủ hiến bang Ontario Doug Ford nói: “Thật may mắn khi không còn phải chịu mức thuế tồi tệ nhất từ trước đến nay”. Ông Jason Kenney, Thủ hiến bang Alberta thì đánh giá: “Quyết định này thể hiện sự thấu hiểu và ủng hộ đối với các tỉnh sản xuất năng lượng như Alberta. Chúng tôi hoan nghênh bước đi này của Thủ tướng Carney”. Bà Linda Coady, Giám đốc điều hành Hội đồng Doanh nghiệp Canada cũng cho biết: “Cộng đồng doanh nghiệp đánh giá cao việc bãi bỏ thuế carbon tiêu dùng, giúp giảm chi phí hoạt động và tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế”.

Sẵn sàng giải bài toán khó nhất

Như đã đề cập, thách thức lớn nhất đối với tân Thủ tướng Mark Carney là tìm cách xử lý áp lực thuế quan đang đè nặng từ phía Mỹ. Là Thủ tướng đầu tiên của Canada chưa từng kinh qua một vị trí trong nội các, nhưng ông Carney lại có kinh nghiệm của một nhà kinh tế xuất sắc.

Thủ tướng Carney từng giữ chức Thống đốc Ngân hàng Trung ương Canada trong cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 và sau đó là Thống đốc Ngân hàng Trung ương Anh - người nước ngoài đầu tiên và cho đến nay là duy nhất được bổ nhiệm vào vị trí này - từ năm 2013 và trong suốt thời kỳ Brexit, một trong những cú sốc lớn nhất mà nền kinh tế Anh từng trải qua trong nhiều thập kỷ.

Tại cả hai vị trí Thống đốc Ngân hàng Trung ương ở Anh và Canada, ông đều giành được những sự khen ngợi vì những quyết sách sáng suốt. “Mark Carney có khả năng hiếm có khi kết hợp bàn tay vững chắc của một thống đốc ngân hàng trung ương với con mắt cải cách chính trị hướng tới tương lai”, bà Ana Botin, Chủ tịch điều hành của Ngân hàng Santander, bình luận với hãng tin Reuters khi nói về việc ông Carney “đã ổn định con tàu” ở Anh sau Brexit.

Bản thân Thủ tướng Carney đang sẵn sàng đối mặt với những thách thức từ phía Nam biên giới, nơi Tổng thống Mỹ Donald Trump vẫn đe dọa áp mức thuế quan nặng nề với hàng hóa Canada. Ngay sau khi nhậm chức, ông Carney đã bắt tay vào bài kiểm tra kinh tế khó khăn nhất từng phải đối mặt: Cách xử lý một cuộc chiến thương mại với một người hàng xóm dường như có nhiều đòn bẩy hơn.

Để giải quyết sự chênh lệch này, Thủ tướng Carney đang cố gắng nêu bật cách Canada sẽ sử dụng sự phụ thuộc của Mỹ vào năng lượng của nước láng giềng phương Bắc cũng như nhắc nhở người hàng xóm về tầm quan trọng của thị trường Canada đối với Mỹ. Tuy chưa cho biết sẽ gặp Tổng thống Trump vào khi nào nhưng Thủ tướng Carney đã sớm gửi đi tín hiệu về quan điểm của mình.

“Tổng thống (Donald Trump) là một doanh nhân, là nhà giao dịch thành đạt và chúng tôi là khách hàng lớn nhất của ông ấy”, Thủ tướng Carney nói, ám chỉ Canada là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Mỹ. “Khách hàng mong đợi sự tôn trọng và hợp tác theo cách thương mại phù hợp”. Thủ tướng Carney cũng cam kết “kiểm soát biên giới” - một yêu cầu quan trọng của Tổng thống Trump, người đã cáo buộc Canada không kiểm soát được dòng người di cư và fentanyl chảy về phía Nam.

“Có lẽ, đây là một chiến thuật đàm phán khi ông Carney tìm cách thiết lập lại mối quan hệ Mỹ - Canada sau thời gian lạnh nhạt giữa Tổng thống Trump và cựu Thủ tướng Trudeau”, Ông Josh Lipsky - Giám đốc cấp cao của Trung tâm Địa kinh tế thuộc Hội đồng Đại Tây Dương và là cựu cố vấn của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) nói: “Hãy nhớ rằng, chiến tranh thương mại cũng là chiến tranh tiền tệ. Cách tiền tệ của một quốc gia tăng giá hay mất giá có thể có tác động rất lớn đến việc ai phải chịu chi phí thuế quan. Và, ông Carney có sự phù hợp đặc biệt để lãnh đạo đất nước của mình trong cuộc chiến đó”.

Bầu cử sớm trong tháng 3?

Bên cạnh việc gửi đi thông điệp không chính thức tới Washington, Thủ tướng Mark Carney cũng tìm kiếm những “người bạn thân” mới cho Canada khi mối quan hệ giữa nước này với Mỹ đang trở nên căng thẳng. Chuyến công du nước ngoài đầu tiên của ông sẽ là tới Paris và London để gặp Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Thủ tướng Anh Keir Starmer, với các cuộc hội đàm tập trung vào vấn đề an ninh và đa dạng hóa các mối quan hệ kinh tế.

Nhưng, trước khi có thể tận hưởng thành quả của các chuyến công du đó, ông Mark Carney có thể phải tổ chức cuộc bầu cử sớm. Theo kế hoạch, cuộc bầu cử liên bang tiếp theo của Canada dự kiến diễn ra ngày 20/10/2025. Nhưng, vì ông Carney không phải nghị sĩ và đảng của ông chỉ kiểm soát một số ít ghế trong Quốc hội nên ông không có lựa chọn nào khác ngoài việc phải ngay lập tức kêu gọi một cuộc bầu cử liên bang để hợp pháp hóa vị trí lãnh đạo và đảm bảo sự ủng hộ chính trị cho các quyết sách lớn tiếp theo.

Nhiều tờ báo lớn trên thế giới từng nhận định, cuộc bầu cử sớm tại Canada có thể diễn ra vào tháng 5. Nhưng, trao đổi với hãng tin Reuters sau lễ nhậm chức của Thủ tướng Carney, một số quan chức trong đảng Tự do của ông nói rằng nhiều khả năng nhà lãnh đạo này sẽ tổ chức một cuộc bầu cử bất thường trong vòng 2 tuần tới. Bởi, nếu ông không làm vậy, các đảng đối lập cho biết họ sẽ đoàn kết để hạ bệ chính phủ thiểu số trong một cuộc bỏ phiếu tín nhiệm vào cuối tháng 3.

Các cuộc khảo sát ý kiến tại Canada cho thấy cuộc bầu cử sắp tới sẽ là màn đua tranh rất quyết liệt. Cho đến gần đây, đảng Bảo thủ vẫn dẫn trước với tỷ lệ 2 con số trong các cuộc thăm dò dư luận, phần lớn là nhờ khai thác sự bất mãn của cử tri về chi phí sinh hoạt tăng vọt và cuộc khủng hoảng nhà ở. Nhưng, cán cân đó đang thay đổi.

Đảng Tự do đã vọt lên áp sát đảng Bảo thủ, với tỷ lệ ủng hộ lần lượt là 35% và 36%, theo cuộc thăm dò mới nhất của Nanos Research. Và, nếu trong những ngày tới, Thủ tướng Carney giành được những điểm số quan trọng trong nỗ lực ứng phó với các quyết sách của Tổng thống Mỹ Donald Trump, cán cân giữa hai đảng lớn nhất có thể đảo chiều. 

“Với nền kinh tế là trọng tâm, đàm phán về thuế quan của Mỹ nên là ưu tiên hàng đầu trong chương trình nghị sự của ông. Quả bóng đã được ném xuống và Carney đang bước lên sân băng. Bây giờ, người dân Canada phải quyết định xem ông có phải là người phù hợp để lãnh đạo “đội bóng” hay không”, bà Maite Latorre, chuyên gia phân tích chính trị của Hội đồng Đại Tây Dương nhận định.