Vụ tàn sát 43 sinh viên Cao đẳng Sư phạm Ayotzinapa

Diễn tiến vụ tấn công

Như thường lệ, kể từ 1969, năm nào sinh viên ở nhiều trường đại học, cao đẳng trên khắp Mexico cũng đều tổ chức đến thành phố Mexico để tưởng niệm vụ thảm sát Tlatelolco xảy ra năm 1968 với gần 400 người bị cảnh sát bắn chết, 1.345 người bị bắt vì đã biểu tình phản đối Thế vận hội mùa hè trong bối cảnh quốc gia này đang trong tình trạng tồi tệ vì suy thoái kinh tế, các băng nhóm tội phạm hoành hành.

Năm 2014 cũng thế, hơn 200 sinh viên thuộc Trường Cao đẳng Sư phạm Ayotzinapa trên 5 chiếc xe bus, khởi hành đi Mexico City vào sáng ngày 26-9. Khi xe đến ngoại ô thành phố Iguala lúc 9 giờ 30 tối thì gặp phải rào chắn do cảnh sát dựng lên. Theo một số nhân chứng, thay vì ra lệnh dừng lại, cảnh sát bắn nhiều loạt vào xe rồi tràn lên đánh đập những người mà họ cho là “cầm đầu vụ phản kháng” bởi lẽ thời điểm ấy, Jose Luis Abarca Velazquez, thị trưởng thành phố Iguala đang tổ chức một chiến dịch vận động nhằm đưa vợ mình là María de los Angeles Pineda Villara tranh chức thị trưởng, kế nhiệm ông ta. Sự xuất hiện tình cờ của các sinh viên trên 5 chiếc xe bus được Jose Luis cho là “âm mưu phá rối”.

Theo cảnh sát, “những phần tử trên xe đã chống lệnh kiểm tra và cướp xe để bỏ chạy” nhưng các sinh viên cho biết: “Họ nói láo! Khi nhìn thấy rào cản, tài xế đã giảm tốc độ nhưng họ bắn thẳng vào chúng tôi khiến 2 người chết ngay tại chỗ”. Chẳng những thế, một xe bus khác chở đội bóng đá địa phương dù chẳng liên quan gì cũng bị bắn làm tài xế và 2 cầu thủ thiệt mạng. 1 phụ nữ ngồi trên chiếc taxi đi phía sau cũng bị trúng đạn vào đầu.

Trước sự việc kinh hoàng này, sinh viên mở cửa nhảy xuống tìm đường thoát thân. Đến sáng hôm sau, lại thêm một xác chết được tìm thấy. Đó là sinh viên Julio Cesar Mondragon. Hai con mắt của anh bị khoét mất còn da đầu bị lột trần. Tổng cộng có 6 người thiệt mạng, 25 người bị thương còn 43 người, tất cả đều là sinh viên bị cảnh sát bắt. Nó đã gây ra một phản ứng dữ dội trong xã hội Mexico cũng như nhiều nơi trên thế giới, dẫn đến việc Thống đốc thành phố Iguala là Guerrero Angel Aguirre Rivero phải từ chức vì các cuộc biểu tình trên toàn trên liên bang.

Trước sức ép của dư luận trong, ngoài nước, ngày 28-9, Văn phòng Tổng công tố ra lệnh bắt giữ 22 sĩ quan cảnh sát ở Iguala vì liên quan đến vụ xả súng và mất tích của các sinh viên, 280 cảnh sát khác bị thẩm vấn. Ngay cả cảnh sát trưởng kiêm giám đốc an ninh công cộng thành phố Iguala là Felipe Flores Velasquez cũng phải giao nộp súng và xe công vụ. Theo công tố viên Inaky Blanco Cabrera, 22 sĩ quan cảnh sát nói trên đã sử dụng vũ lực quá mức cần thiết, dẫn đến chết người và đã được chuyển đến nhà tù El Rincon ở Tepic nhưng sau đó họ được tha theo lệnh của Jesus Murillo Karam, chánh văn phòng Tổng chưởng lý và cũng là người trực tiếp chỉ đạo cuộc điều tra.

Với thị trưởng thành phố Iguala là ông Jose Luis Abarca Velazquez, trong một cuộc phỏng vấn ngày 29-9, ông ta trả lời rằng mình không hề biết trước vụ việc và không chịu trách nhiệm vì lúc ấy ông đang tham dự một hội nghị. Jose Luis nói ông ta chỉ nghe về vụ tấn công xe bus khi đang ăn tối tại một nhà hàng qua lời của thư ký riêng: “Ngay lập tức, tôi đã liên lạc với chỉ huy cảnh sát, yêu cầu họ không được dùng vũ lực. Tôi cam kết sẽ hợp tác với các cơ quan tư pháp nếu tôi bị điều tra”.

Thế nhưng hôm sau, Jose Luis xin nghỉ phép 30 ngày và được Hội đồng thành phố Iguala chấp thuận. Đại tá Tomas Zeron de Lucio, người đứng đầu Cơ quan điều tra hình sự Mexico cho biết khi các điều tra viên đến nhà Jose Luis để xác minh một số thông tin thì ông ta và vợ đã trốn mất! Đại tá Tomas nói: “Thời điểm đó, Jose Luis vẫn được hưởng quyền miễn trừ theo luật Mexico nhằm bảo vệ các quan chức khỏi bị truy tố về các tội danh thông thường nhưng trong trường hợp này, Jose Luis phạm tội cấp liên bang nên bằng mọi cách, chúng tôi phải bắt được ông ta”.

Ngày 7-11, gần 2 tháng sau khi 43 sinh viên bị bắt và bị đưa đi mất tích, Jesus Murillo Karam, lúc này đã là Tổng chưởng lý tổ chức một cuộc họp báo, trong đó ông nói rằng một số túi nhựa đã được tìm thấy tại ven bờ con sông Cocula, chứa nhiều bộ xương người đã bị đốt cháy. Kết quả xét nghiệm ADN cho thấy số xương nói trên là của hơn 40 người, tất cả đều là sinh viên, nạn nhân của vụ tấn công xe bus. Nhiều nguồn tin cho biết vụ giết người, bắt cóc được thực hiện bởi Tiểu đoàn 27, cảnh sát Iguala.

Theo Tổng chưởng lý Jesus Murillo Karam, do có sự “nhầm lẫn những sinh viên này là thành viên của một băng nhóm ma túy nên cảnh sát đã ra tay ngăn chặn” nhưng các cuộc điều tra độc lập của Ủy ban Nhân quyền Liên Mỹ (IACHR) đã chứng minh rằng: “Tuyên bố của Jesus không thể xảy ra về mặt khoa học, trái ngược với lời khai của những người còn sống”. Lập luận nêu trên còn được củng cố bằng việc bỏ trốn của vợ chồng thị trưởng Jose Luis. Đến giữa tháng 12-2014, cặp đôi này mới bị bắt vì đã tổ chức giết nhà hoạt động nhân quyền Arturo Hernandez Cardona, một trong những người lên tiếng tố cáo vợ chồng thị trưởng là thủ phạm của vụ tàn sát.

Ngày 21-10-2016, đến lượt Felipe Flores Velasquez, cảnh sát trưởng thành phố Iguala cũng bị bắt với các tội danh “giết người, cố tình làm sai lệch hồ sơ vụ án, cản trở các hoạt động tư pháp” nhưng 43 sinh viên bị bắt cóc đã chết như thế nào và ai là thủ phạm thì vẫn còn là câu hỏi.

Đường đi của thần chết

Ngày 3-12-2018, Tổng thống mới đắc cử của Mexico là ông Andres Manuel Lopez Obrador tuyên bố thành lập “Ủy ban sự thật” với mục đích mở lại cuộc điều tra về vụ thảm sát, bắt cóc ngày 26-9-2014 đồng thời làm rõ những gì đã xảy ra với 43 sinh viên. Những báo cáo ban đầu của “Ủy ban sự thật” cho thấy sau khi bị ép lên xe cảnh sát, họ bị đưa về trung tâm thẩm vấn thành phố Iguala rồi sáng hôm sau, 43 sinh viên được giao cho cảnh sát thành phố Cocula kế cận với tội danh “thành viên băng nhóm ma túy Los Rojos” nhằm xóa dấu vết.

Chiều 27-9-2014, phó cảnh sát trưởng Cocula là Cesar Nava Gonzalez ra lệnh cho cấp dưới của mình đưa 43 sinh viên đến Pueblo Viejo, là vùng nông thôn ở ngoại ô Cocula. Tại đây, họ bị giao cho các tay súng thuộc băng nhóm ma túy Guerreros Unidos (Những chiến binh thống nhất) rồi sau đó, Gildardo Lopez Astudillo, phó thủ lĩnh của Guerreros Unidos điện thoại cho Sidronio Casarrubias Salgado, kẻ cầm đầu Guerreros Unidos. Trong cuộc điện thoại, Gildardo nói rằng 43 người bị giam là thành viên băng nhóm Los Rojos, đối thủ của Guerreros Unidos.

Trước những thông tin đó, Sidronio cho phép Gildardo “thủ tiêu tất cả và không để lại dấu vết”. Lời khai của El Chucky, kẻ trực tiếp chỉ huy vụ tàn sát 43 sinh viên cho thấy trước khi ra tay, ông ta đã thảo luận với Francisco Salgado Valladares, một trong những quan chức đứng đầu lực lượng an ninh ở thành phố Iguala về cách thực hiện.

Xẩm tối ngày 29-9, tất cả 43 sinh viên bị El Chuky cùng đồng phạm đưa đến một bãi rác ở ngoại ô thành phố Cocula trên một chiếc xe tải do Gildardo, phó thủ lĩnh băng nhóm Guerreros Unidos đứng tên đăng ký. Các sinh viên đều bị trói quặt tay sau lưng và bị bịt mắt, miệng bị nhét giẻ. Khi xe dừng lại ở bãi rác, 15 sinh viên chết vì ngạt thở, số còn lại bị giết bằng cách cắt cổ, móc mắt và lột da đầu, do El Chuky, Patricio Reyes Landa, Jonathan Osorio Gomez và Agustin García Reyes trực tiếp ra tay. Xác của họ bị vứt xuống một hố rác rồi từ đó cho đến 3 giờ chiều hôm sau, họ bị đốt bằng dầu diesel, lốp xe cũ dưới sự theo dõi của một số thành viên trong băng nhóm Guerreros Unidos.

Một kẻ thủ ác tên là Gonzaler khai với “Ủy ban sự thật”: “Khi thấy tất cả đã chết, El Chuky cùng 3 người khác lên xe ra về. Chúng tôi bắt đầu đốt xác nạn nhân từ 9 giờ tối và phải liên tục canh chừng không để cho lửa tắt. Đến mờ sáng, El Chuky và Jonathan Osorio Gomez quay lại, mang cho chúng tôi thêm 5 can dầu  diesel, tổng cộng 100 lít, 6 cái lốp xe tải và vài chục thanh gỗ. Việc đốt xác hoàn tất lúc 3 giờ chiều”.

5 giờ, khi đống tro than đã nguội hẳn, một gã đàn ông được gọi là El Terco xuất hiện. Gã ra lệnh thu nhặt tất cả xương cốt còn sót lại, cho vào 8 túi nylon màu đen rồi ném xuống sông San Juan. Trong một tin nhắn El Terco gửi cho Sidronio mà Ủy ban sự thật thu thập được, El Terco viết: “Chúng tôi đã biến chúng thành cát bụi và hòa tan trong nước. Sẽ không bao giờ có ai còn tìm thấy chúng”.

8 năm chờ đợi công lý

Ngày 27-6-2020, sau những chiến dịch săn lùng gắt gao, lực lượng đặc nhiệm thuộc Cơ quan điều tra hình sự Mexico bắt được Sidronio, thủ lĩnh băng nhóm United Warriors, một trong những kẻ chịu trách nhiệm chính trong vụ bắt cóc, giết người, cùng 8 đồng phạm trực tiếp giết hại 43 sinh viên rồi đốt xác. Báo cáo của Ủy ban sự thật cho thấy vụ tàn sát xảy ra ngày 26-9-2014 “là tội ác liên quan đến chính quyền liên bang và nhà nước ở cấp cao nhất. Ủy ban sự thật xác nhận rằng chính phủ liên bang, bao gồm cả quân đội Mexico và cảnh sát liên bang đã biết về mục đích của sinh viên ngay từ khi họ rời khỏi trường Cao đẳng Sư phạm Ayotzinapa để dự lễ tưởng niệm vụ  thảm sát Tlatelolco xảy ra năm 1968. Vụ tấn công và giết hại họ là một âm mưu có tính toán, phối hợp giữa chính quyền, cảnh sát và băng nhóm ma túy United Warriors…”. Vẫn theo báo cáo, “doanh trại của cảnh sát chỉ cách hiện trường khoảng 5 phút đi xe nhưng họ vẫn tuyên bố không hay biết gì mặc dù nhiều nhân chứng cho biết họ nghe rất rõ những tiếng súng”.

Nửa cuối năm 2020 và 2021, có thêm 27 người liên quan đến vụ thảm sát vào trại giam. Người cuối cùng bị bắt tối ngày 19-8-2022 là cựu Tổng chưởng lý Jesus Murillo Karam. Theo kết quả điều tra, ông Jesus bị Ủy ban sự thật cáo buộc tội danh “lợi dụng chức vụ, quyền hạn để làm sai lệch hồ sơ, chống lại lực lượng tư pháp” bởi lẽ khi còn là  chánh văn phòng Tổng chưởng lý đồng thời cũng là người cầm đầu cuộc điều tra, lúc nhận được những chứng cứ là lời khai của các sinh viên may mắn thoát chết và những người nhìn thấy vụ việc, Jesus đã ém nhẹm nó, kể cả khi đã nắm trong tay hồ sơ về việc vợ chồng Thị trưởng Jose Luis tổ chức giết nhà hoạt động nhân quyền Arturo Hernandez Cardona, ông Jesus cũng bỏ qua bằng cách xếp nó vào danh mục lưu trữ mà không thông qua Tổng chưởng lý. Đến khi ông ta trở thành tổng chưởng lý và khi Ủy ban sự thật đề nghị được tiếp cận hồ sơ nhân chứng, Jesus Murillo Karam trả lời rằng “đã hủy bỏ vì không đáng tin cậy”.

Cũng ngay vào hôm Jesus bị bắt, Tổng thống Obrador xuất hiện trong một buổi họp báo. Ông nói: “Ngay từ đầu, chúng tôi đã khẳng định rằng chúng tôi sẽ nói ra sự thật, bất kể điều đó có đau đớn đến đâu vì sự thật minh bạch là nguyên tắc vàng của nền dân chủ Mexico…”.