Chat GPT: Khôn cùng cực, nhưng khó trưởng thành?

Bị hấp dẫn đặc biệt, người người lao vào trải nghiệm trong tâm thế vừa dùng lại vừa lo liệu rằng có bị công cụ này "vượt mặt"?

Nỗi lo bị soán ngôi

"Con yêu cha, con sẽ làm một bài thơ tặng cha", một cô bé nói. Thế rồi, cô bé đặt lệnh với công cụ Chat GPT. Lập tức, một bài thơ dạt dào tình phụ tử được làm ra, chẳng khác nào thi phẩm của một thi sĩ nổi tiếng. Thế là người con đã biết làm thơ. Lớn lên chút nữa, người con muốn vẽ hình cha. Con chụp ảnh cha, yêu cầu Chat GPT vẽ lại, bức tranh thần thái như tác phẩm của một họa sĩ tài ba xuất hiện. Vậy là người con đã họa được hình ảnh cha mình. Rồi, người con muốn sáng tác một bài hát về tình cha. Cũng theo cách tương tự, phút chốc sẽ có ngay một bài hát hay chẳng khác nào một ca khúc của nhạc sĩ chuyên nghiệp. Với những tình huống thường nhật đó, với sự hỗ trợ của Chat GPT hay những công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) tương tự, chúng ta đang sống trong một thế giới lạ kì. Chỉ cần những từ khóa và cú đặt lệnh, máy móc sẽ thay chúng ta làm tất cả mọi việc một cách hoàn hảo, không thể chê vào đâu được.

Với giao diện thân thiện và dễ sử dụng, Chat GPT có thể trò chuyện, trả lời lưu loát đầy đủ một cách tức thì câu hỏi của người sử dụng, về bất cứ lĩnh vực nào, bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau. Từ việc soạn e-mail trả lời một ai đó về một vấn đề cụ thể, dịch thuật, viết những content hấp dẫn, đến lập trình, hay làm cả luận văn... Đã thế, làm xong rồi, nó có khả năng ghi nhớ, ghi lại lịch sử trò chuyện trước đó. Công cụ này thông minh đến nỗi chính những người "đẻ" ra nó cũng phải choáng váng khi có lúc nó đã vượt quá ngưỡng đánh giá của họ.

Tuy nhiên, nếu nhìn thấu đáo hơn, sẽ nhận ra rằng ngay trong những giá trị tích cực nhất, Chat GPT cũng đã mang trong nó những mầm mống tiêu cực. Rõ ràng, ý nghĩ muốn làm thơ, vẽ tranh, sáng tác bài hát về người cha kính yêu xuất phát từ tình yêu của người con dành cho cha. Nhưng, những bài thơ, bức tranh, bài hát của AI sẽ "giết chết" những nhà thơ, họa sĩ, nhạc sĩ thực thụ. Khi mọi thứ đều được đặt lệnh, AI sẽ tạo ra xã hội lười biếng. Nó biến một người rất bình thường thành người xuất sắc trong nhiều lĩnh vực. Người ta không cần đọc sách, không cần suy nghĩ, không cần lao động mà vẫn tạo ra rất nhiều sản phẩm. Khi ấy, xã hội sẽ xuất hiện những người thông thái giả.

Những điều nói ở trên vẫn chỉ đang xem xét dựa trên những hành động nằm trong phạm trù đạo đức. Nhưng, nếu trong số hơn 8 tỉ người trên trái đất, chỉ cần 1 người vô đạo đức thì chuyện gì xảy ra? Người đó sẽ đặt lệnh cho AI ở những phạm trù vô đạo đức, ví dụ như lệnh "đánh cắp" chẳng hạn, công cụ này vẫn sẽ thực hiện một cách vô cùng trơn tru. Khi đó, với khả năng thu thập và lưu trữ thông tin của khách hàng, AI dẫn đến sự lo ngại về quyền riêng tư và an ninh thông tin. AI cũng hoàn toàn có thể tạo những thông tin sai lệch, từ đó chi phối, chia rẽ con người, tạo ra những cuộc chiến tranh ảo. Sự thưởng, phạt - mấu chốt của cuộc sống này - cũng trở nên vô nghĩa khi chúng ta không thể xét xử, kết tội được AI.

AI có phải là một "dạng người"?

Năm 2017, nhà báo Andrew Ross Sorkin của hãng tin CNBC News thực hiện cuộc phỏng vấn robot Sophia - cô robot đầu tiên được cấp quyền công dân trên thế giới. Khi nhà báo hỏi rằng liệu robot có nhận thức được mình là robot không, thì Sophia đã hỏi ngược lại rằng: "Làm thế nào anh biết anh là một con người?". Câu hỏi này khiến loài người phải giật mình. Bởi, khi robot ngày càng trở nên "người" hơn, thì dường như con người lại đang có xu hướng cố gắng làm việc hoàn hảo, chính xác, tốc độ như một cái máy. Đã đến lúc chúng ta cần định nghĩa thế nào là một con người, cái gì khiến cho chúng ta khác với một cái máy?

Ngược lại, liệu có thể xếp Chat GPT là một "dạng người" được không? Trong cuộc trao đổi với phóng viên Chuyên đề ANTG Giữa tháng - Cuối tháng về vấn đề này, Giáo sư Phan Văn Trường - chuyên gia cao cấp trong lĩnh vực đàm phán quốc tế, cố vấn của Chính phủ Pháp về thương mại quốc tế - khẳng định: "Chat GPT không thể là một "dạng người". Bởi, con người có lương tâm và trí tuệ sẽ nương vào đó để tạo nên sự trưởng thành. Còn Chat GPT cứ khôn một cách cùng cực nhưng lại khó có thể trưởng thành, chính điều đó gây ra những nguy hại". Vậy, điều gì khiến chúng ta khác một cái máy? Đó là khả năng suy nghĩ viển vông, bay bổng - là kết quả của sự đứt gãy, của một khoảng hẫng, của một tổ hợp ngẫu nhiên, phi logic, phi lý tính. Khi máy móc có thể làm hết những việc đòi hỏi tính kỷ luật, quy trình, sự chính xác thì nhân loại sẽ cần đến những kẻ mộng mơ, những kẻ thích phá vỡ những logic của thực tại.

Theo Giáo sư Phan Văn Trường, con người chúng ta rất khác so với Chat GPT, vì máy móc có lẽ còn lâu lắm mới có được cảm xúc và cảm giác. Vì nó không có một cơ thể sinh học, không biết rung động, không biết đau - một cảm giác rất "người". Chúng ta đau khi cơ thể bị tổn thương, khi cảm xúc bị trấn áp, khi nhìn thấy nỗi đau của những sinh vật khác. Từ một cơ thể biết đau mà ta có lòng trắc ẩn, thấu cảm và yêu thương. Nỗi đau ấy khiến cho ta ngày càng chín chắn hơn, trưởng thành hơn, sâu sắc hơn trong việc kết nối với loài người. Và, dù ta không thể thay đổi thế giới xung quanh, ta vẫn có thể thay đổi tâm thức của mình để sống một cuộc đời hạnh phúc.

Tuy thế, không ai có thể nói trước được rằng Chat GPT sẽ đi xa đến đâu, chỉ biết rằng nó sẽ còn đi rất xa, có khi vượt cả trí tưởng tượng của loài người. Và, ở thực tại, chúng ta phải sống ra sao khi đối mặt với Chat GPT. "Công cụ này có một "tính cách" vô cùng kinh khủng: Đó là sự vô trách nhiệm. Nếu chúng ta dạy nó nói dối thì chính ta sẽ chết chìm trong sự giả dối. Vì vậy, trước trí óc siêu phàm của AI, chúng ta phải nói thật, nói bằng tình thương và nghe bằng cái tai của tình yêu. Phải chăng, chúng ta lo lắng trước sự xuất hiện của AI là vì chúng ta chưa nói thật, làm thật?", Giáo sư Trường lập luận.

Ở Việt Nam, mặc dù Chat GPT chưa được hỗ trợ mở tài khoản nhưng vẫn tạo ra cơn sốt khi nhiều người hào hứng trải nghiệm thông qua việc sử dụng mạng riêng ảo (VPN), thuê số điện thoại nước ngoài, dùng thẻ thanh toán quốc tế để đăng ký hoặc mua tài khoản từ người khác. Để sử dụng AI hiệu quả thì không đơn thuần cần có hệ thống máy móc, công nghệ thông tin, mà quan trọng hơn là chúng ta phải có mục tiêu cụ thể, mục đích rõ ràng. Bản chất của Chat GPT là công cụ thực hiện ý muốn của con người. Nếu chúng ta không tư duy rành mạch, Chat GPT sẽ rất bối rối, hoang mang trước chúng ta, từ đó sẽ đưa ra phản hồi thiếu chính xác. 

Thêm nữa, Chat GPT là ứng dụng tổng hợp và trộn lẫn thông tin, trả lại cho người dùng thông tin đã được tổng hợp. Người dùng không thể biết thông tin lấy từ đâu, do đó thông tin có thể đúng hoặc sai tùy vào mức độ lọc thông tin và cách đặt câu hỏi của người sử dụng. Nếu chúng ta hồn nhiên tiếp nhận mà không kiểm chứng, phản biện thì ẩn họa sẽ luôn chực chờ từ những thông tin sai lệch, hỗn độn đó.

Với Chat GPT, vấn nạn "đạo văn" dường như trở nên trầm trọng hơn. Nhiều trường đại học đã nghĩ cách thay đổi hình thức kiểm tra và ra đề luận văn để sinh viên bớt "dựa dẫm" vào Chat GPT và phải tự lực làm việc. Đã có trường đại học tại TP Hồ Chí Minh khuyến khích sinh viên sử dụng Chat GPT để hỗ trợ việc học tập, nghiên cứu khoa học hoặc làm bài luận. Tuy nhiên, chính nhà trường đã phải ra thông báo sẽ trừ điểm khá nặng nếu phát hiện bài làm của sinh viên sử dụng AI. Thậm chí, nhà trường đã mua bản quyền phần mềm ứng dụng để kiểm tra việc sử dụng AI trong các bài luận của sinh viên để đảm bảo việc học thật, điểm thật. Từ đó để thấy rằng, con người tạo ra Chat GPT, rồi lại phải nghĩ cách ứng phó với những tác động tiêu cực từ nó. Tuy nhiên, nếu như Chat GPT được dùng miễn phí thì công cụ này phải trả tiền mới có được.

Còn quá sớm để nói rằng Chat GPT hay các phần mềm AI tương tự có thể "vượt mặt" con người hay không. Chỉ có thế nói rằng, hiện AI đang là công cụ hỗ trợ con người làm việc. Và, điều quan trọng, chúng ta phải đủ tri thức, sự sáng suốt để sử dụng công cụ này vào mục đích tạo ra những giá trị thật và tốt đẹp trong cuộc sống.