Lý giải giá vàng thế giới lập đỉnh

Cơn bùng nổ chưa từng có trên thị trường vàng

Năm 2025 dù chưa khép lại nhưng đã được xem là một năm bùng nổ của thị trường vàng. Kim loại quý này đang có đà tăng mạnh mẽ, gần 60%, sau khi đã ghi nhận mức tăng khoảng 27% trong năm 2024 - một cú bứt phá hiếm có trong lịch sử.

Trong suốt hơn một tháng qua, giá vàng giao ngay trên thị trường quốc tế liên tục thiết lập những đỉnh cao mới. Từ mức 3.700 USD/ounce, vàng nhanh chóng vượt mốc 3.800 USD/ounce, rồi phá vỡ ngưỡng tâm lý 4.000 USD/ounce một cách ấn tượng.

Cụ thể, trong phiên giao dịch ngày 13/10, giá vàng thế giới lập kỷ lục mới ở mức 4.090 USD/ounce. Sáng 14/10, kim loại quý này tiếp tục tăng thêm, chạm ngưỡng 4.150 USD/ounce và vẫn chưa có dấu hiệu dừng lại. Đến ngày 15/10, vàng đã phá luôn ngưỡng tâm lý quan trọng 4.200 USD/ounce. Sự bứt phá này được thúc đẩy bởi kỳ vọng Cục Dự trữ liên bang Mỹ (FED) sẽ tiếp tục hạ lãi suất, cùng lúc những lo ngại mới về thương mại Mỹ - Trung khiến nhu cầu trú ẩn an toàn tăng cao.

Bối cảnh chính trị - tài chính Mỹ cũng góp phần quan trọng vào cơn tăng giá này. Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết chính quyền của ông dự kiến công bố vào thứ Sáu danh sách “các chương trình của đảng Dân chủ” sẽ bị đóng cửa do chính phủ liên bang ngừng hoạt động.

Theo Matt Simpson, chuyên gia phân tích cao cấp tại StoneX: “Sau tình trạng đóng cửa chính phủ Mỹ và các bình luận mang tính nới lỏng từ Chủ tịch FED Jerome Powell, vàng tiếp tục có thêm lý do để tăng tốc”.

Ông Powell cho biết, dù nền kinh tế Mỹ có vẻ đang trên quỹ đạo vững chắc hơn so với dự kiến, song thị trường lao động vẫn yếu. FED vì thế sẽ tiếp tục hành động linh hoạt, đưa ra quyết định lãi suất theo từng cuộc họp, nhằm cân bằng giữa rủi ro của lạm phát và sự suy yếu tăng trưởng.

Giới đầu tư hiện gần như chắc chắn FED sẽ hạ lãi suất 0,25 điểm phần trăm trong cả tháng 10 và tháng 12 tới. Trong bối cảnh lãi suất thấp, vàng vốn là loại tài sản không mang lại lợi suất thường được hưởng lợi khi dòng tiền tìm đến các kênh trú ẩn an toàn.

Từ đầu năm đến nay, vàng đã tăng gần 60% bởi hàng loạt yếu tố: bất ổn địa chính trị, kỳ vọng FED hạ lãi suất, nhu cầu mua vàng mạnh mẽ từ ngân hàng trung ương, xu hướng phi đô la hóa và dòng vốn khổng lồ chảy vào các quỹ ETF vàng.

Theo chuyên gia Matt Simpson, “đà tăng hiện nay của vàng cũng đã trở thành một cuộc chơi theo đà khi các nhà đầu tư đổ xô mua vào vì sợ bỏ lỡ cơ hội”.

Các lý do chính

Bên cạnh yếu tố tiền tệ, căng thẳng thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc cũng là một chất xúc tác quan trọng. Tổng thống Trump cho biết Washington đang xem xét cắt giảm một số mối quan hệ thương mại với Trung Quốc, bao gồm cả lĩnh vực dầu ăn. Hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đã bắt đầu áp thuế trả đũa lẫn nhau từ ngày 14/10, khiến tâm lý lo ngại lan rộng trên các thị trường.

Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) vừa nâng dự báo tăng trưởng toàn cầu năm 2025 nhờ điều kiện tài chính và thương mại được cải thiện, song vẫn cảnh báo căng thẳng Mỹ - Trung có thể kìm hãm đà phục hồi.

Theo giới phân tích, nguyên nhân sâu xa khiến giá vàng tăng mạnh không chỉ nằm ở căng thẳng địa chính trị hay chính sách lãi suất mà còn đến từ sự xói mòn lòng tin vào hệ thống tài chính Mỹ nói riêng và toàn cầu nói chung.

Đằng sau các con số ấn tượng của giá vàng là một yếu tố đáng lo ngại hơn: chiến dịch mua lại khoảng 150 tỷ USD trái phiếu Chính phủ Mỹ trước hạn mà Bộ Tài chính Mỹ triển khai trong năm nay. Đây không chỉ là một động thái kỹ thuật, mà là tín hiệu rõ ràng cho thấy sự lung lay của nền tảng tài chính vốn được xem là vững chắc nhất thế giới.

Tính đến tháng 10/2025, nợ công Mỹ đã gần chạm ngưỡng 38.000 tỷ USD, trong khi thâm hụt ngân sách tài khóa 2024-2025 xấp xỉ 2.000 tỷ USD. Việc Bộ Tài chính phải mua lại trái phiếu cũ với khối lượng hơn 150 tỷ USD chỉ trong 9 tháng đầu năm (gần gấp đôi cả năm 2024) cho thấy áp lực thanh khoản gia tăng.

Dù cơ quan này khẳng định đây là biện pháp “hỗ trợ thanh khoản” cho thị trường trái phiếu, song thực tế, trái phiếu Mỹ vốn được coi là tài sản thanh khoản cao nhất thế giới. Việc cần tới sự can thiệp của chính phủ cho thấy thị trường đang gặp vấn đề nghiêm trọng hơn nhiều.

Nếu thanh khoản tiếp tục suy giảm, khi không còn người mua tự nhiên, người mua cuối cùng sẽ là Cục Dự trữ liên bang (FED) với công cụ duy nhất là in tiền. Và khi tiền được in thêm để tài trợ nợ, vòng xoáy lạm phát - mất giá tiền tệ - trú ẩn vào vàng là điều khó tránh khỏi. Lịch sử từng chứng kiến những kịch bản tương tự, như vụ sụp đổ tài chính tại Pháp thế kỷ 18, khi can thiệp nhân tạo dẫn đến bán tháo ồ ạt.

Không chỉ Mỹ, sự xói mòn niềm tin đang lan rộng trên toàn cầu. Nhiều quốc gia hiện đẩy mạnh đa dạng hóa dự trữ ngoại hối, giảm phụ thuộc vào đồng USD và chuyển sang nắm giữ vàng.

Các ngân hàng trung ương đã mua hàng trăm tấn vàng mỗi năm kể từ năm 2022 với nhu cầu bền bỉ đến từ Trung Quốc, Ấn Độ và các nền kinh tế mới nổi. Năm 2025, xu hướng này tiếp tục mạnh mẽ, góp phần quan trọng vào đà tăng giá vàng.

Cùng lúc, các quỹ ETF vàng cũng ghi nhận dòng vốn kỷ lục. Chỉ riêng trong tháng qua, ETF toàn cầu đã mua thêm khoảng 100 tấn vàng, cao hơn nhiều so với mức trung bình trước đó. Sự kết hợp giữa nhu cầu mua vàng của ngân hàng trung ương và dòng vốn ETF đã tạo nên lực đẩy bền vững cho thị trường kim loại quý.

Theo dự báo của các tổ chức tài chính lớn, triển vọng giá vàng vẫn hết sức tích cực. Các chuyên gia của Bank of America và Societe Generale cho rằng vàng có thể vượt mốc 5.000 USD/ounce vào năm 2026, trong khi Standard Chartered nâng dự báo giá trung bình lên 4.488 USD/ounce.