Hoàn thiện pháp luật về chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù đồng bộ, hiện đại, nhân đạo
Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù đã được thông qua tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026 thay thế những quy định có liên quan của Luật Tương trợ tư pháp năm 2007.
Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù gồm 4 chương, 48 điều; trong đó, xây dựng mới 18 điều, sửa đổi, bổ sung nội dung 14 điều, bỏ 5 điều so với quy định của Luật Tương trợ tư pháp năm 2007 trong lĩnh vực chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù.
Về những điểm mới của Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù, Trung tá Đào Anh Tới, Phó Cục trưởng Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp, Bộ Công an cho biết, Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù đã khắc phục các vướng mắc, bất cập của Luật Tương trợ tư pháp năm 2007, đồng thời đáp ứng yêu cầu công tác chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù trong tình hình mới.
Cụ thể, về thẩm quyền và thủ tục, ngoài việc tiếp tục khẳng định Bộ Công an là Cơ quan trung ương về chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, luật còn đưa ra trách nhiệm quan trọng nhất của Bộ Công an là việc lập các yêu cầu chuyển giao người đang chấp hành án từ nước ngoài về Việt Nam và ngược lại. Luật quy định cụ thể hơn về điều kiện và trình tự, thủ tục áp dụng nguyên tắc có đi có lại trong chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù tại Điều 6, trong đó Bộ Công an được giao chủ trì xem xét việc áp dụng nguyên tắc có đi có lại thay cho Bộ Ngoại giao.
Luật cũng bổ sung quy định việc chuyển giao, tiếp nhận các tài liệu liên quan đến chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù giữa Bộ Công an với cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, TAND có thẩm quyền có thể được thực hiện trên môi trường điện tử theo quy định của pháp lý. Quy định này nhằm thực hiện chủ trương chuyển đổi số quốc gia và đáp ứng yêu cầu thực tiễn công tác.
Liên quan đến thẩm quyền xem xét tiếp nhận, chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù, luật quy định TAND khu vực nơi người được đề nghị chuyển giao có nơi thường trú cuối cùng tại Việt Nam hoặc nơi người nước ngoài đang chấp hành án sẽ xem xét, quyết định việc chuyển giao.
Về điều kiện tiếp nhận, chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù, Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù cơ bản kế thừa một số quy định tại Điều 50 của Luật Tương trợ tư pháp năm 2007 nhưng bỏ điều kiện người đang chấp hành án phạt tù ở nước ngoài về Việt Nam phải có nơi thường trú cuối cùng tại Việt Nam và thời hạn tù còn lại phải chấp hành ít hơn 6 tháng trong mọi trường hợp.
Về thời điểm người đang chấp hành án phạt tù có quyền rút đơn xin chuyển giao, Điều 7 của Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù quy định người đang chấp hành án phạt tù hoặc người đại diện hợp pháp của người đó chỉ có quyền rút lại đơn xin chuyển giao trước khi quyết định tiếp nhận hoặc quyết định chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù có hiệu lực
Một điểm mới tương đối quan trọng liên quan đến vấn đề tài chính trong công tác chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù là luật quy định trường hợp Việt Nam là nước chuyển giao, ngân sách nhà nước chi trả các chi phí liên quan đến hoạt động chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù (trước đây quy định nước đưa ra yêu cầu chi trả). Luật cũng quy định người đang chấp hành án phạt tù hoặc cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có thể tự nguyện đóng góp, hỗ trợ toàn bộ hoặc một phần chi phí sinh hoạt, đi lại và các chi phí khác của người đang chấp hành án phạt tù được chuyển giao theo quy định của pháp luật.
Luật cũng quy định mở rộng đối tượng người đang chấp hành án phạt tù tại Việt Nam được chuyển giao cho nước ngoài, bao gồm cả người nước ngoài đang chấp hành án phạt tù tại các cơ sở giam giữ do Bộ Quốc phòng quản lý tại Điều 37.
Phó Cục trưởng Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp Đào Anh Tới khẳng định, pháp luật về chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù đã được hoàn thiện một bước đáng kể, khẳng định quyết tâm của Việt Nam trong việc hoàn thiện pháp luật về chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù theo hướng đồng bộ, hiện đại, nhân đạo, bảo đảm chặt chẽ, khả thi, phù hợp với pháp luật và thông lệ quốc tế; thúc đẩy hợp tác quốc tế về chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù; bảo đảm quyền con người; tạo nền tảng cho việc ký kết và thực hiện các điều ước quốc tế về chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù, qua đó góp phần xây dựng, củng cố uy tín của Nhà nước Việt Nam trên trường quốc tế. Hiện nay, Bộ Công an đang khẩn trương xây dựng các văn bản hướng dẫn chi tiết Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù để luật đi vào cuộc sống.