Việt Nam được đánh giá cao về nỗ lực hài hòa pháp luật với các cam kết nhân quyền quốc tế

Những chia sẻ từ quốc tế

Không chỉ dừng lại ở việc giới thiệu nội dung Công ước quốc tế về bảo vệ tất cả mọi người khỏi bị cưỡng bức mất tích (ICPPED), hội thảo do Bộ Công an Việt Nam phối hợp với Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tổ chức tại Quảng Ninh ngày 6/1 còn mở ra một không gian đối thoại thực chất, nơi các kinh nghiệm quốc tế được chia sẻ thẳng thắn, những đánh giá tích cực dành cho Việt Nam được ghi nhận, đồng thời làm rõ cách tiếp cận chủ động, thận trọng và có trách nhiệm của Việt Nam trong quá trình nghiên cứu khả năng tham gia Công ước.

Theo những chia sẻ tại hội thảo từ các quốc gia đã phê chuẩn ICPPED, việc tham gia Công ước không phải là một quyết định mang tính hình thức, mà là một quá trình chuẩn bị kỹ lưỡng, lâu dài và đòi hỏi sự đồng bộ cao về pháp lý cũng như năng lực thể chế.

Ông Aldo de Luca, Đại biện lâm thời, Đại sứ quán Thụy Sĩ tại Việt Nam cho biết, thách thức lớn nhất của nước này nằm ở đặc thù của một quốc gia có cấu trúc liên bang, nơi các bang có quyền tự trị rất lớn về hệ thống cảnh sát, tư pháp và quản lý nhà tù. Vì vậy, khi triển khai các nghĩa vụ phát sinh từ Công ước, Thụy Sĩ không chỉ phải điều chỉnh luật pháp ở cấp liên bang để hình sự hóa hành vi cưỡng bức mất tích, mà còn phải bảo đảm rằng ở cấp bang, toàn bộ hệ thống mới được hiểu và áp dụng theo cùng một cách.

Theo ông Aldo de Luca, quá trình này đòi hỏi sự hội tụ tối đa về cách hiểu các thuật ngữ pháp lý, tuân thủ chặt chẽ các quy trình hiến định và nội bộ. Chỉ khi chắc chắn rằng khuôn khổ pháp luật và năng lực thực thi đã hoàn toàn sẵn sàng, Thụy Sĩ mới tiến tới phê chuẩn Công ước, nhằm bảo đảm tính khả thi và độ tin cậy trong việc thực hiện các cam kết quốc tế.

Trong khi đó, kinh nghiệm từ Na Uy cho thấy, ba trụ cột then chốt để thực thi hiệu quả ICPPED là nội luật hóa, đào tạo và minh bạch. Bà Mette Moglestue, Phó Đại sứ Na Uy tại Việt Nam nhấn mạnh việc rà soát, sửa đổi Bộ luật Hình sự để định nghĩa rõ ràng tội cưỡng bức mất tích theo chuẩn mực quốc tế, đồng thời chú trọng đào tạo cho các lực lượng thực thi pháp luật như cảnh sát, công tố viên và thẩm phán. Bên cạnh đó, việc duy trì các hồ sơ giam giữ chính xác và bảo đảm thân nhân của người bị tước quyền tự do được thông báo kịp thời được coi là biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất để ngăn chặn nguy cơ cưỡng bức mất tích ngay từ đầu.

Từ góc độ chuyên môn của Liên hợp quốc, bà Gabriella Citroni, Chủ tịch Nhóm làm việc về mất tích cưỡng bức lưu ý rằng, một trong những nghĩa vụ thường bị các quốc gia đánh giá thấp chính là giáo dục và đào tạo, được quy định tại Điều 23 của Công ước.

Theo bà Gabriella Citroni, việc nâng cao nhận thức và hiểu biết cho các cơ quan thực thi ở tất cả các cấp là yếu tố then chốt, bởi khi các chủ thể liên quan hiểu rõ họ phải làm gì và phối hợp ra sao, việc thực hiện các nghĩa vụ khác của Công ước sẽ trở nên thuận lợi hơn. Bên cạnh đó, Công ước cũng đặt trọng tâm vào các biện pháp phòng ngừa, tiêu chuẩn điều tra hiện đại và bảo đảm quyền của gia đình được biết sự thật về số phận của người thân.

Và cách tiếp cận chủ động của Việt Nam

Tại hội thảo, các đại diện của Bộ Công an, Bộ Ngoại giao cũng như các chuyên gia đều khẳng định Việt Nam đang tiếp cận Công ước ICPPED theo hướng chủ động nghiên cứu, phân tích và đánh giá một cách toàn diện, khách quan, phù hợp với điều kiện và hoàn cảnh cụ thể của đất nước. Việc nghiên cứu khả năng tham gia Công ước được đặt trong tổng thể chủ trương nhất quán của Đảng và Nhà nước Việt Nam về tôn trọng, bảo vệ và thúc đẩy quyền con người, gắn với quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Theo đó, mọi quyết định liên quan đến việc gia nhập Công ước đều cần được cân nhắc kỹ lưỡng, gắn với hoàn thiện pháp luật, tăng cường năng lực thể chế và bảo đảm nguồn lực thực thi, nhằm bảo đảm khi tham gia, Việt Nam có thể triển khai các nghĩa vụ một cách thực chất, hiệu quả và bền vững.

Trung tá Đào Anh Tới, Phó Cục trưởng Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp, Bộ Công an nói: “ Các ý kiến, trao đổi và kiến thức thu nhận được tại Hội thảo hôm nay có ý nghĩa hết sức quan trọng, là nguồn thông tin, tư liệu tham khảo quý báu giúp cơ quan chủ trì và các cơ quan liên quan tiếp tục nghiên cứu, đề xuất định hướng, lộ trình phù hợp trong quá trình nghiên cứu, xem xét khả năng tham gia Công ước ICPPED của Việt Nam trong thời gian tới”.

Trong khi đó, Đại tá Nguyễn Thuận, Phó Giám đốc Công an tỉnh Quảng Ninh thì nhấn mạnh, bảo vệ quyền con người là nền tảng cho hòa bình, ổn định và phát triển bền vững. Quảng Ninh là tỉnh nằm ở vùng Đông Bắc Việt Nam, rong quá trình phát triển, luôn nhất quán quan điểm lấy con người làm trung tâm, là mục tiêu và động lực của sự phát triển, gắn tăng trưởng kinh tế bền vững với tiến bộ, công bằng xã hội, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân. Những năm qua, Quảng Ninh đã đạt được nhiều kết quả quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, cải thiện đời sống nhân dân.

Đặc biệt, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp của Đảng ủy Công an Trung ương, Bộ Công an; Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh, Công an tỉnh Quảng Ninh đã tích cực triển khai nhiều giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả bảo đảm quyền con người, như: đẩy mạnh cải cách hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin trong cung cấp dịch vụ công trực tuyến; tăng cường công tác đối thoại, tiếp công dân; bảo đảm các quyền của người bị tạm giữ, tạm giam, người chấp hành án; chú trọng công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, chiến sĩ về pháp luật, đạo đức công vụ và chuẩn mực ứng xử trong thực thi nhiệm vụ...

Từ góc nhìn của UNDP, bà Federica Dispenza – Trợ lý Trưởng đại diện thường trú, Trưởng nhóm quản lý và tham gia UNDP tại Việt Nam cho rằng hội thảo thể hiện một bước tiến tích cực và mang tính xây dựng trong quá trình Việt Nam tiếp tục tham gia và gắn kết với hệ thống nhân quyền quốc tế.

Theo bà Federica Dispenza, trong những năm qua, Việt Nam đã thể hiện sự cởi mở ngày càng rõ nét đối với đối thoại, hợp tác và học hỏi kinh nghiệm chung. Với việc đã phê chuẩn 7 trong tổng số 9 công ước nhân quyền cốt lõi của Liên hợp quốc, Chính phủ Việt Nam đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm quan trọng trong việc hài hòa hóa khuôn khổ pháp luật, chính sách trong nước với các cam kết toàn cầu.

Việc tổ chức hội thảo về ICPPED, theo đại diện UNDP, không chỉ mang tính kịp thời mà còn cho thấy tầm nhìn hướng tới tương lai, phản ánh sự quan tâm thực chất của Việt Nam trong việc tìm hiểu nội dung Công ước cũng như học hỏi từ những cách làm đa dạng mà các quốc gia khác đã lựa chọn – bao gồm cả những kết quả đạt được, thách thức gặp phải và cơ hội được xác định trong quá trình thực thi.