Vì sao thi hành án hành chính còn chậm và tồn đọng nhiều?

Theo số liệu của UBND TP Hồ Chí Minh, chỉ trong giai đoạn từ ngày 1/10/2025 đến 28/3/2026, toàn thành phố đã thụ lý 378 bản án, quyết định hành chính có hiệu lực pháp luật, trong đó có 376 bản án cần theo dõi thi hành. Tuy nhiên, kết quả thi hành xong mới đạt 84 vụ, tương đương 22,34%, còn tới 292 vụ việc chưa thi hành xong.

Phần lớn các vụ việc tồn đọng tập trung ở lĩnh vực đất đai, nhất là tranh chấp ở những khu nhà, đất do nhà nước quản lý (chiếm hơn 62%), tiếp đến là cấp giấy chứng nhận và xây dựng. Đây đều là những lĩnh vực nhạy cảm, liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người dân, doanh nghiệp và thường có lịch sử kéo dài qua nhiều giai đoạn quản lý.

Vì sao các bản án hành chính lại chậm thi hành? Theo UBND TP Hồ Chí Minh thì một trong những nguyên nhân chính là ở hệ thống pháp luật và cơ chế thực thi. Dù Luật Tố tụng hành chính năm 2015 và Nghị định số 71/2016/NĐ-CP đã quy định khá rõ về trách nhiệm thi hành án, song thực tiễn áp dụng vẫn phát sinh nhiều khoảng trống. Cụ thể, các quy định về thời hạn tự nguyện thi hành án, xử lý trách nhiệm đối với người chậm thi hành, hay việc xác định thời điểm hoàn thành nghĩa vụ thi hành án vẫn chưa thật sự cụ thể. Điều này khiến các cơ quan thực thi lúng túng trong quá trình triển khai, nhất là đối với các vụ việc phức tạp hoặc có yếu tố lịch sử.

Từ thực tiễn cho thấy, dù pháp luật đã quy định chế tài xử lý trách nhiệm đối với hành vi chậm hoặc không chấp hành bản án, nhưng từ trước đến nay, ít trường hợp bị xử lý về việc này. Việc thiếu chế tài đủ mạnh đã phần nào làm giảm tính răn đe, dẫn đến tình trạng “chây ì” trong thi hành án.

Bên cạnh đó, sự chưa đồng bộ giữa các quy định pháp luật chuyên ngành, đặc biệt là trong lĩnh vực đất đai, cũng là một rào cản lớn. Có những bản án tuyên theo hướng buộc cơ quan hành chính thực hiện nghĩa vụ, nhưng lại không phù hợp với quy định pháp luật hiện hành, khiến cơ quan thi hành lúng túng, thậm chí không có cơ sở thực hiện.

Bên cạnh đó, vẫn còn một bộ phận cơ quan, đơn vị và người đứng đầu chưa thực sự quan tâm đúng mức đến công tác thi hành án. Việc chấp hành bản án đôi khi còn mang tính hình thức, thiếu quyết liệt. Có trường hợp dù đã bị đôn đốc nhiều lần nhưng vẫn chậm triển khai, kéo dài qua nhiều năm.

Một vấn đề đáng lưu ý là việc gắn trách nhiệm thi hành án với đánh giá thi đua, khen thưởng chưa được thực hiện đồng bộ, dẫn đến thiếu động lực trong tổ chức thực hiện.

Ngoài ra, đối với các vụ việc liên quan đến bồi thường, tái định cư, nhiều dự án đã xong từ lâu, không còn quỹ đất hoặc nguồn kinh phí để thực hiện theo nội dung bản án. Khi phát sinh nghĩa vụ thi hành, các cơ quan phải làm lại quy trình xin vốn, bố trí quỹ đất… khiến thời gian kéo dài, thậm chí rơi vào bế tắc.

Đặc biệt, có trường hợp bản án tuyên nội dung không phù hợp với quy định pháp luật chuyên ngành, đặt cơ quan thi hành vào thế “tiến thoái lưỡng nan”: nếu thực hiện theo bản án thì trái quy định, còn nếu không thực hiện thì vi phạm nghĩa vụ thi hành án.

Hàng trăm vụ việc thi hành án hành chính tồn đọng được chuyển giao từ cấp huyện về cấp xã, phường, đặc khu, nơi đội ngũ cán bộ vừa phải tiếp nhận khối lượng công việc lớn, vừa phải đảm đương nhiều nhiệm vụ mới... không ít trường hợp, việc xác định cơ quan có trách nhiệm thi hành án bị chậm trễ do vướng mắc trong khâu bàn giao, hoặc thiếu hồ sơ, tài liệu liên quan.

Theo ông Trần Văn Bảy, Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh, để khắc phục thực trạng trên, trước hết cần hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng đồng bộ, rõ ràng. UBND TP Hồ Chí Minh kiến nghị Bộ Tư pháp tiếp tục tham mưu Chính phủ hoàn thiện pháp luật tố tụng hành chính, thi hành án hành chính, trong đó có lộ trình sửa đổi, bổ sung Luật Tố tụng hành chính, Nghị định số 71/2016/NĐ-CP để phù hợp với thực tiễn, phù hợp với hệ thống các quy định pháp luật hiện hành, các chủ trương chính sách mới về tố tụng, bảo đảm tính thống nhất, khả thi.

UBND thành phố cũng kiến nghị tòa án có thẩm quyền thực hiện xét xử vụ án hành chính quan tâm nội dung bản án để bảo đảm án được tuyên rõ, cụ thể, tránh các vướng mắc phát sinh khi thi hành bản án, đặc biệt là các bản án liên quan đến việc thu hồi đất, bồi thường hỗ trợ, giải phóng mặt bằng để thực hiện các dự án vì mục đích phát triển đô thị, phát triển kinh tế, liên quan đến nhiều đối tượng; nhà đất do nhà nước quản lý…

Trường hợp nhận được đề nghị hướng dẫn, giải thích bản án thì khẩn trương phối hợp phản hồi sớm và cụ thể cho các cơ quan là người phải thi hành án để có cơ sở thi hành án; bảo đảm gửi, tống đạt kịp thời các văn bản tố tụng, trong đó thể hiện đầy đủ, rõ ràng nội dung hoặc yêu cầu.