Xây phòng tuyến dữ liệu chống tội phạm mạng trong kỷ nguyên số (bài cuối)

Kết nối toàn diện, chủ động tấn công

Đại tá Nguyễn Thành Vĩnh, Phó Giám đốc Trung tâm Dữ liệu Quốc gia, Bộ Công an đánh giá: Nếu trước đây, dữ liệu cá nhân từng được coi là “điểm yếu” dễ bị khai thác, thì nay, trong kỷ nguyên chuyển đổi số, dữ liệu đã trở thành công cụ sắc bén trong tay lực lượng bảo vệ an ninh quốc gia. Theo Chiến lược An toàn, An ninh mạng quốc gia đến năm 2025, định hướng tầm nhìn đến năm 2030 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 964/QĐ-TTg, Việt Nam đang hướng tới xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông toàn quốc, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và phân tích dữ liệu lớn (big data) để nhận diện hành vi bất thường theo thời gian thực.

Điều đó có nghĩa là, thay vì chỉ phản ứng sau khi sự việc xảy ra, các hệ thống an ninh mạng của Việt Nam có thể dự báo rủi ro, phát hiện sớm mối đe dọa từ những cuộc gọi rác phát đi từ SIM ảo, đến giao dịch chuyển tiền bất thường liên quan đến mạng lưới lừa đảo xuyên biên giới. Mỗi dữ liệu nhỏ, một địa chỉ IP, một mẫu hành vi, một giao dịch ảo đều có thể trở thành “manh mối” giúp cơ quan chức năng lần ra đường dây thật. Người dân cung cấp địa chỉ IP cho lực lượng Công an cũng góp phần làm trong sạch vấn nạn lợi dụng công nghệ cao để lừa đảo, làm trong sạch môi trường mạng xã hội.

Thượng tá Lý Hoài Nam, Phó trưởng phòng Phòng Cảnh sát hình sự, Công an TP Hà Nội đánh giá: Với nền tảng cơ sở dữ liệu chúng ta làm chủ được sẽ phục vụ hiệu quả vào công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm. Nếu như trước kia, chúng ta truy đuổi tội phạm thì nay chúng ta nhìn thấy chúng ngay khi chúng mới “vừa chạm” vào hệ thống. Dữ liệu chính là radar, là đôi mắt cảnh báo sớm của an ninh số quốc gia”. Với nền tảng công nghệ và chiến lược dữ liệu này, Việt Nam đang bước sang giai đoạn chủ động phòng ngừa, tấn công, không chỉ “vá lỗ hổng” sau sự cố, mà tạo dựng “lá chắn thông minh” nơi dữ liệu vừa là vũ khí, vừa là tuyến phòng thủ chủ động, góp phần giữ vững niềm tin của người dân trong không gian số.

“Khi bảo vệ được dữ liệu, chúng ta không chỉ bảo vệ quyền lợi, tài sản, mà còn gìn giữ cả sự an toàn tinh thần của mỗi công dân”, Đại tá Lê Khắc Sơn, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát hình sự (Bộ Công an), nhấn mạnh. Đại tá Lê Khắc Sơn ví phòng tuyến dữ liệu như “tuyến đầu chống lại những thế giới ảo” nơi tội phạm công nghệ cao đang từng ngày tìm cách xâm nhập, thao túng và chiếm đoạt niềm tin xã hội.

Những con số mới nhất từ cơ quan chức năng cho thấy lời cảnh báo ấy không hề quá lời. Chỉ trong 9 tháng đầu năm 2025, đã ghi nhận 412 vụ tấn công mạng nhắm vào dữ liệu cá nhân, với hơn 66% người dùng Internet Việt Nam từng bị sử dụng thông tin cá nhân trái phép. Từ số điện thoại, địa chỉ, đến hình ảnh và tài khoản ngân hàng mọi dữ liệu đều có thể trở thành “mồi” cho các đường dây lừa đảo tinh vi.

Mỗi vụ việc không chỉ là thiệt hại vật chất, mà còn là vết rạn trong niềm tin số khi người dân e ngại, hoang mang, thậm chí mất niềm tin vào giao dịch trực tuyến. Chính vì vậy, việc xây dựng phòng tuyến dữ liệu quốc gia không đơn thuần là nhiệm vụ kỹ thuật, mà là chiến lược bảo vệ lòng tin,  thứ tài sản vô hình nhưng quý giá nhất trong kỷ nguyên số.

Đại tá Vũ Văn Tấn, Cục trưởng Cục Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội, Bộ Công an đánh giá: Trụ cột then chốt của phòng tuyến dữ liệu là Đề án 06 - Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022 - 2025, tầm nhìn đến năm 2030. Với hơn 100 triệu dân được số hóa thông tin, Đề án không chỉ dừng ở việc lưu trữ mà còn tạo nền tảng vững chắc cho đảm bảo an ninh mạng quốc gia.

Theo Tổ công tác triển khai Đề án 06, năm 2025 đánh dấu sự “bứt tốc” với việc hoàn thiện 5 nhóm vấn đề: pháp lý, hạ tầng, kinh phí, nhân lực và hợp tác quốc tế. Qua cơ sở dữ liệu dân cư quốc gia đã xác thực danh tính nhanh chóng. Khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo như chiếm quyền tài khoản Zalo hay Facebook, hệ thống có thể kiểm chứng ngay lập tức, giảm thời gian từ hàng giờ xuống chỉ vài giây. Cùng với đó, kiểm tra liên kết dữ liệu toàn diện. Từ số điện thoại, tài khoản ngân hàng, địa chỉ cư trú đến lịch sử giao dịch, giúp phát hiện bất thường như chuyển tiền đột ngột sang tài khoản nước ngoài, thủ đoạn phổ biến trong lợi dụng công nghệ cao để gây án của các đối tượng tội phạm. Cơ sở dữ liệu cũng phát hiện sớm rủi ro trực tuyến. Việc sử dụng AI để quét hành vi đăng nhập ảo, cuộc gọi rác hoặc tin nhắn lừa đảo, đã giúp xử lý hơn 4.532 tên miền độc hại trong 8 tháng đầu năm 2025, tăng 90% so với 2024.

Căn cước gắn chip và định danh điện tử (VNeID) bổ sung lớp bảo vệ thứ hai, biến mỗi công dân thành “điểm kiểm chứng sống”. Các nền tảng ngân hàng đã tích hợp sinh trắc học để xác minh danh tính, giảm đáng kể rủi ro giả mạo cũng như ngăn chặn được kịp thời các chiêu trò lừa đảo từng khiến rất nhiều nạn nhân sập bẫy. Các chuyên gia an ninh mạng và công nghệ nhận định: “Đề án 06 không chỉ là công cụ kỹ thuật mà còn là đột phá số hóa, nâng tầm quản trị an ninh quốc gia, giúp Việt Nam phấn đấu lọt top các nước dẫn đầu về an toàn an ninh mạng theo Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến 2025”.

Phòng tuyến dữ liệu không cô lập mà hình thành hệ sinh thái liên thông giữa các lĩnh vực, tạo nên “bức tường thành” vững chắc. Dân cư với thông tin cá nhân được bảo vệ nghiêm ngặt theo Luật An ninh mạng kết nối với ngân hàng để phát hiện giao dịch bất thường; viễn thông để chặn cuộc gọi rác và SIM ảo; nền tảng xã hội như Facebook, Zalo để cảnh báo liên kết nguy hiểm. Nhờ đó, các video deepfake giả danh Công an, nhân viên tư pháp… đây là thủ đoạn tinh vi từng khiến nạn nhân hoảng loạn và chuyển tiền nay có thể bị phát hiện sớm qua phân tích dữ liệu thời gian thực.

Tăng sức đề kháng từ gốc rễ

Tại Hà Nội, Phòng An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao đã triển khai các trạm giám sát, xử lý các tin báo lừa đảo “bắt cóc online”. Khi dữ liệu trở thành vũ khí, chúng ta không để tội phạm khai thác điểm yếu của người dân nữa. Trên bình diện quốc gia, công nghiệp an ninh mạng Việt Nam đang tự chủ mạnh mẽ, với doanh thu đạt 7.179 tỷ đồng năm 2024, dự báo tăng 30% năm 2025, theo Hiệp hội An ninh mạng Việt Nam. Điều này không chỉ giúp chặn đứng lừa đảo nội địa mà còn ứng phó với các xu hướng toàn cầu như tấn công AI dự báo bùng nổ năm 2025, theo báo cáo của Interpol.

Tại Hà Nội, Công an TP Hà Nội ra mắt 4 sản phẩm chuyển đổi số tháng 8/2025, bao gồm Trợ lý ảo Chatbot AI hỗ trợ tư vấn 24/7 về lừa đảo, đã tiếp cận hàng trăm nghìn học sinh, sinh viên. Thiếu tướng Dương Đức Hải, Phó Giám đốc Công an TP Hà Nội nhận định: "Chiến dịch cảnh báo số chính là “vaccine số” vĩnh viễn. Khi học sinh, sinh viên rèn luyện kỹ năng phản biện và kiểm chứng, họ sẽ tự nâng cao được kỹ năng phòng vệ, né tránh được những cái bẫy của tội phạm xuyên quốc gia". Công an TP Hà Nội hiện đang là một trong những đơn vị dẫn đầu về các mô hình ứng dụng chuyển đổi số trong công tác quản lý Nhà nước, đảm bảo ANTT, phòng, chống tội phạm.

Các đơn vị Công an xã, phường trên toàn quốc hiện đã được kết nối trực tuyến với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, cho phép cán bộ nghiệp vụ tra cứu, xác minh thông tin nhanh chóng, hỗ trợ người dân trong các tình huống khẩn cấp và xử lý vụ việc ngay tại cơ sở. Việc ứng dụng công nghệ vào công tác Công an đã giúp rút ngắn thời gian xác minh, nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm mạng, nhất là các vụ lừa đảo “bắt cóc online” đang gia tăng trong thời gian gần đây. Thực tế cho thấy, nhờ khả năng tra cứu dữ liệu và phối hợp trực tuyến với các đơn vị nghiệp vụ cấp trên, nhiều vụ việc đã được phát hiện, ngăn chặn kịp thời, góp phần bảo vệ an toàn thông tin, trấn an dư luận và củng cố niềm tin của người dân đối với lực lượng Công an cơ sở.

Theo thống kê của lực lượng chức năng, hàng nghìn tỷ đồng thiệt hại đã được ngăn chặn nhờ các biện pháp chủ động trong phát hiện, xử lý tội phạm mạng. Quan trọng hơn, nhiều nạn nhân đặc biệt là học sinh, sinh viên đã được hỗ trợ kịp thời, tránh rơi vào khủng hoảng tâm lý trước các chiêu trò lừa đảo, đe dọa qua mạng.

Những kết quả này cho thấy hiệu quả rõ rệt của việc ứng dụng dữ liệu dân cư, định danh điện tử và triển khai Đề án 06, góp phần xây dựng lá chắn số vững chắc, bảo vệ an toàn cho người dân trong không gian mạng và củng cố niềm tin xã hội đối với lực lượng CAND trong kỷ nguyên số.

Tuy nhiên, công nghệ chỉ là một phần; phòng tuyến dữ liệu cần sức mạnh từ cộng đồng. Các chiến dịch truyền thông như “Không một mình” hay “Cùng nhau an toàn trực tuyến” phối hợp giữa Bộ Công an, Bộ Giáo dục và Đào tạo, gia đình và nhà trường đang nâng cao nhận thức về bảo vệ dữ liệu cá nhân. “Công nghệ chỉ là công cụ. Khi mỗi gia đình hướng dẫn con em kỹ năng xác minh và phản ứng trước chiêu trò lừa đảo, đó mới là lá chắn vững chắc. Không có nhận thức, mọi phòng tuyến đều có thể bị phá vỡ”, Thượng tá Lý Hoài Nam cảnh báo.

Trước thực trạng tội phạm công nghệ cao và lừa đảo trực tuyến gia tăng, với nhiều thủ đoạn tinh vi, xuyên biên giới, Việt Nam đang đối mặt với những thách thức an ninh mạng ngày càng phức tạp. Trong bối cảnh đó, việc nâng cao nhận thức và chủ động phòng ngừa trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Các cơ quan chức năng khuyến cáo người dân không chia sẻ thông tin cá nhân tùy tiện, luôn xác minh qua kênh chính thức khi nhận được yêu cầu liên quan đến tài chính, chuyển tiền hoặc dữ liệu định danh; đồng thời chủ động báo cáo ngay cho Công an nơi gần nhất khi phát hiện dấu hiệu nghi ngờ. Chỉ khi mỗi người dân trở thành “chiến binh số” tỉnh táo và có trách nhiệm, phòng tuyến dữ liệu quốc gia mới thực sự vững chắc, góp phần bảo vệ an toàn cho từng cá nhân và cho cả xã hội trong không gian mạng.

Như một chiến trường hiện đại, dữ liệu trở thành “vũ khí” sắc bén, phòng tuyến dữ liệu là hàng rào đầu tiên bảo vệ an ninh số. Nó không chỉ chặn đứng “bắt cóc online”, lừa đảo tình cảm hay đầu tư ảo mà còn củng cố niềm tin của nhân dân vào môi trường số minh bạch. Với Đề án 06 làm nền tảng, hệ sinh thái liên thông và cộng đồng cảnh giác, tội phạm mạng sẽ không còn nhiều cơ hội thao túng tâm lý, chiếm quyền thiết bị hay dựng “thế giới ảo”. Việt Nam đang tiến gần hơn đến mục tiêu vào danh sách các nước đứng đầu thế giới về an ninh mạng, một thành tựu không chỉ cho hôm nay mà còn cho tương lai số hóa. Hãy cùng nhau xây dựng phòng tuyến này: Bảo vệ dữ liệu cá nhân là bảo vệ chính mình và xã hội. Trong cuộc chiến chống tội phạm công nghệ cao, mỗi hành động nhỏ của bạn hôm nay sẽ tạo nên sự khác biệt lớn mai sau. Cảnh giác – Hành động – An toàn!