Trục lợi từ nhà ở xã hội: Coi chừng trả giá đắt!

Cái giá phải trả cho hành vi làm giả hồ sơ giấy tờ

Mới đây Công an tỉnh Thái Nguyên vừa khởi tố các đối tượng là nhân viên tư vấn bất động sản và đầu cơ nhà ở xã hội về hành vi Làm giả giấy tờ của cơ quan, tổ chức để trục lợi tại dự án nhà ở xã hội khu dân cư Đại Thắng, phường vạn Xuân, tỉnh Thái Nguyên xảy ra năm 2024 và 2025.

Dự án nhà ở xã hội khu dân cư Đại Thắng do Công ty cổ phần TNG Land, xã Sơn Cẩm, tỉnh Thái Nguyên làm chủ đầu tư. Dự án có quy mô 395 căn hộ nhà ở xã hội gồm 361 căn hộ chung cư cao tầng và 34 căn hộ liền kề thấp tầng, đã được UBND tỉnh Thái Nguyên chấp thuận chủ trương đầu tư và Sở Xây dựng tỉnh Thái Nguyên cấp giấy phép xây dựng số 04/GPXD ngày 06/3/2024, khởi công từ ngày 14/3/2024. Ngày 19/4/2024, Công ty cổ phần TNG Land đã ký hợp đồng với một số công ty để tư vấn và phân phối sản phẩm dự án.

Để mua nhà ở xã hội tại địa bàn tỉnh Thái Nguyên, người mua phải đảm bảo các điều kiện theo quy định tại Điều 76, Luật Nhà ở và các quy định khác của UBND tỉnh Thái Nguyên. Tuy nhiên, trong quá trình bán các căn hộ nhà ở xã hội, một số nhân viên tư vấn bất động sản đã câu kết với các đối tượng làm các loại giấy tờ giả để trục lợi chính sách nhà ở xã hội. Đến nay, chủ đầu tư Công ty cổ phần TNG Land đã ký kết hợp đồng mua bán trên 300 căn hộ với khách hàng, với tổng số tiền đặt mua nhà là trên 200 tỷ đồng.

Căn cứ tài liệu thu thập ban đầu, cơ quan điều tra đã phát hiện 3 nhân viên tư vấn bất động sản là Phạm Thị Hồng G. (trú tại phường Khương Đình, TP. Hà Nội), Hoàng Văn H. (trú tại xã Quang Trung, tỉnh Bắc Ninh), Nguyễn Tú A. (trú tại phường Quyết Thắng, tỉnh Thái Nguyên) và 1 đối tượng thu mua nhà ở xã hội để đầu cơ là Nguyễn Văn Th. (trú tại xã Gia Lâm, TP.Hà Nội) đã thực hiện hành vi làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức để sử dụng làm hồ sơ khống, hợp pháp hóa thủ tục trái pháp luật để mua nhà ở xã hội.

Ngày 25/12/2025, Cơ quan Cảnh sát điều tra (Phòng Cảnh sát kinh tế), Công an tỉnh Thái Nguyên đã khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can, ra lệnh tạm giam và khám xét khẩn cấp đối với Phạm Thị Hồng G., Hoàng Văn H. và Nguyễn Văn Th. về tội Làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức và sử dụng tài liệu giả của cơ quan, tổ chức quy định tại Khoản 3, Điều 341, Bộ luật Hình sự.

Ban đầu xác định, có 304 đơn vị (trong đó có 67 đơn vị là cơ quan nhà nước, 234 đơn vị là tổ chức công ty, doanh nghiệp, hợp tác xã…) thực hiện việc xác nhận hồ sơ mua nhà ở xã hội tại khu dân cư Đại Thắng và nhiều hồ sơ có dấu hiệu sử dụng tài liệu giả của cơ quan, tổ chức.

Vụ việc trên cho thấy sự quyết liệt của cơ quan chức năng với hành vi trục lợi nhà ở xã hội khiến dư luận bức xúc bao lâu nay. Trước đó qua công tác kiểm tra, thanh tra, Sở Xây dựng tỉnh Bắc Ninh cũng phát hiện hàng trăm trường hợp vi phạm mua nhà ở xã hội không đúng đối tượng, có dấu hiệu trục lợi chính sách. Theo thống kê của Sở Xây dựng, nhiều dự án đã bị xử lý với số lượng lớn căn hộ bị thu hồi. Điển hình như dự án khu nhà ở chung cư cho người thu nhập thấp tại Khu nhà ở Bắc Từ Sơn, phường Đồng Nguyên, bị hủy hợp đồng và thu hồi 54 căn; dự án Khu nhà ở xã hội tại phường Tân Hồng thu hồi 7 căn; dự án tại phường Khắc Niệm thu hồi 9 căn. Riêng dự án khu nhà ở xã hội dành cho công nhân tại lô CT1, CT2 thuộc Khu đô thị mới thị trấn Nếnh (nay là phường Nếnh) đã bị hủy tới 95 hợp đồng. Ngoài ra, dự án Khu nhà ở xã hội khu dân cư số 3, phường Trần Nguyên Hãn (thành phố Bắc Giang cũ) bị thu hồi 1 căn.

Nguyên nhân chủ yếu của các sai phạm là do nhiều trường hợp lao động tự do được người khác “nhờ đứng tên”, được doanh nghiệp xác nhận là người lao động để hợp thức hóa hồ sơ, đồng thời khai báo không đúng điều kiện về thu nhập.

Thương tự Thanh tra TP Hải Phòng cũng vừa ban hành kết luận thanh tra 4 dự án phát triển nhà ở xã hội gồm: 384 Lê Thánh Tông; Tổng kho 3 Lạc Viên; 39 Lương Khánh Thiện và khu chung cư An Đồng. Theo đó, kiểm tra xác suất 155 bộ hồ sơ đăng ký mua nhà ở xã hội tại 4 dự án nêu trên, lực lượng chức năng phát hiện nhiều sai phạm, hạn chế. Trong đó, có 14 trường hợp không đúng đối tượng.

30 bộ hồ sơ đăng ký mua tại dự án 384 Lê Thánh Tông thì có 7 hồ sơ kê khai và xác nhận về đối tượng làm việc, điều kiện thu nhập không đúng thực tế. Các đơn vị, tổ chức xác nhận về đối tượng, điều kiện thu nhập để mua nhà, tuy nhiên người được xác nhận không làm việc thực tế tại đơn vị xác nhận.

Đáng chú ý, trong số 7 hồ sơ đăng ký mua nhà ở xã hội tại dự án 384 Lê Thánh Tông thì có 6 hồ sơ thể hiện người đăng ký là nhân viên của 2 doanh nghiệp phân phối bán nhà ở xã hội cho dự án khu chung cư An Đồng, gồm: Công ty CP đầu tư dịch vụ CDT Home, Công ty TNHH thương mại DHP Land. Đoàn thanh tra xác định, người đăng ký mua nhà ở xã hội thực tế không làm việc tại các công ty bất động sản nêu trên nên không đủ điều kiện về đối tượng mua nhà ở xã hội. Ngoài ra còn 25 bộ hồ sơ mua nhà ở xã hội có một số thông tin, tài liệu chưa đảm bảo tính chính xác, nhất quán.

Hãy để nhà ở xã hội thực sự cho người cần

Nhà ở xã hội được xây dựng bằng nguồn lực của Nhà nước và xã hội, nhằm bảo đảm an sinh, ổn định đời sống cho người thu nhập thấp. Việc xét duyệt đối tượng mua, thuê mua nhà ở xã hội được thực hiện theo quy trình chặt chẽ, dựa trên hồ sơ chứng minh thu nhập, tình trạng nhà ở và các tiêu chí theo quy định pháp luật. Nhưng trên thực tế, rất nhiều người có điều kiện tài chính lại tìm mọi cách “lách luật” để sở hữu một suất nhà ở xã hội, còn người nghèo thật sự thì tiếp tục bị gạt ra bên lề.

Có cung ắt có cầu, các môi giới, cò đất xuất hiện với những lời mời chào hấp dẫn như: “Có suất nội bộ nhà ở xã hội, không cần bốc thăm”, “Hỗ trợ hồ sơ từ A-Z, cam kết ký hợp đồng”, “Chỉ cần đóng trước vài trăm triệu, nhận nhà chắc chắn”, “giữ chỗ nội bộ”…

Đằng sau những mỹ từ đó là nhiều rủi ro người mua nhà không lường trước được. Đó là khoản tiền chênh không hề nhỏ, từ vài chục triệu đến hàng trăm triệu đồng, thậm chí có dự án bị đẩy chênh tới 30-40% giá niêm yết. Khoản tiền này thường được thu ngoài hợp đồng, không hóa đơn, chỉ giấy viết tay hoặc thỏa thuận miệng. Nhà ở xã hội không phải hàng hóa thương mại tự do. Mọi thỏa thuận mua bán, đặt cọc hay trả tiền chênh ngoài hợp đồng với chủ đầu tư đều là giao dịch dân sự vô hiệu, không được pháp luật bảo vệ.

Nếu dự án bị thanh tra hoặc phát sinh tranh chấp, khoản tiền chênh gần như chắc chắn mất trắng. Đây là rủi ro tài chính lớn nhất nhưng cũng là điều nhiều người mua chủ quan bỏ qua.

Với những người không thuộc diện được mua nhà ở xã hội đã chọn cách “lách luật”: nhờ người thân, công nhân, người thu nhập thấp đứng tên hộ giấy tờ thì hợp pháp, nhưng thực tế lại là một quả bom pháp lý hẹn giờ. Về mặt pháp lý, căn hộ thuộc về người đứng tên. Nếu người này đổi ý, không chịu sang tên, hoặc xảy ra các tình huống như qua đời (tài sản trở thành di sản thừa kế), ly hôn (tài sản bị chia đôi), người bỏ tiền thật sẽ rơi vào tranh chấp dân sự kéo dài và thường nắm phần thua. Chưa dừng lại ở đó, hành vi mua bán nhà ở xã hội không đúng đối tượng còn có thể bị xử phạt hành chính từ 40 đến 120 triệu đồng theo Điều 64 Nghị định 16/2022, kèm hình phạt bổ sung là thu hồi nhà ở xã hội và hoàn trả tiền. Kết cục người mua gian dối mất nhà, người đứng tên cũng không tránh khỏi liên đới trách nhiệm.

Nếu việc gian dối mang tính tổ chức, có làm giả giấy tờ như xác nhận thu nhập, cư trú…, các cá nhân liên quan có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản hoặc tội làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức.

Vụ việc ở Thái Nguyên hay ở Bắc Ninh, Hải Phòng… là lời cảnh báo cho những ai đã, đang và có ý định mua “suất ngoại giao” hay nhờ làm giả hồ sơ xác nhận đủ tiêu chuẩn thu nhập thấp để mua nhà ở xã hội. Bởi theo Chỉ thị số 34/CT-TTg  của Thủ tướng Chính phủ về việc chấn chỉnh, tăng cường minh bạch, phòng ngừa tiêu cực trong xét duyệt, mua - bán, cho thuê nhà ở xã hội, các địa phương sẽ tăng cường hậu kiểm đối với việc mua, thuê, thuê mua nhà ở xã hội. Bộ Công an sử dụng dữ liệu dân cư (VNeID) để xác minh thu nhập, tình trạng nhà ở. Trường hợp gian dối dù đã ký hợp đồng vẫn bị thu hồi nhà ngay lập tức và công khai danh tính. Pháp luật có thể chậm, nhưng không bỏ sót. Khi sự thật bị phanh phui, cái giá phải trả không chỉ là tiền bạc, mà còn là danh dự và trách nhiệm pháp lý.

Nhà ở xã hội không phải con đường làm giàu, càng không phải món hàng để mua đi bán lại. Đó là chính sách mang tính nhân văn sâu sắc, nhằm giúp những người yếu thế có cơ hội ổn định cuộc sống. Mỗi suất nhà ở xã hội bị “đánh cắp” bằng hồ sơ giả, bằng tiền mua chênh đồng nghĩa với việc một người nghèo thật sự mất đi cơ hội an cư. Đây không chỉ là câu chuyện vi phạm pháp luật, mà còn là vấn đề đạo đức xã hội và công bằng chính sách. Người dân đừng vì lợi ích trước mắt mà tiếp tay cho sai phạm, để rồi tự đẩy mình vào vòng lao lý và tước đi cơ hội của những người thực sự cần một mái nhà.