Bóng tối online soi bản ngã

Bản ngã ảo thổi bùng bi kịch âm thầm

Khi bản ngã phình to và con người thật teo dần, bi kịch không còn lóe lên như một tia chớp bất thần mà âm ỉ, rỉ rả, tích tụ từng ngày như mảng nấm độc mọc sau cơn mưa ẩm. Có những con người biến mất khỏi đời sống cả chục năm, lặng lẽ như hạt bụi bay đi mà chẳng ai ngoảnh lại. Họ tồn tại như cái bóng thất lạc sau lưng chính mình, không ai nhớ, không ai tìm. Rồi đến một ngày, họ lao vào cái kết dữ dội đến mức người ta rùng mình, như thể một cái chết nhuốm nhục dục có thể chứng minh sức mạnh mà đời chưa từng trao.

Những bi kịch kiểu đó tưởng chừng chỉ có trên phim, cho đến khi vụ án Đoàn Văn Sáng giết người ở Lạng Sơn xảy ra, người ta giật mình không phải chỉ vì hành vi tội ác, mà vì một câu hỏi còn đáng sợ hơn đang lởn vởn như bóng ma: "Một con người phải đi lạc bao nhiêu năm trong bóng tối, phải chịu đựng bao nhiêu tầng cô độc và chai lì cảm xúc, thì mới gây ra một cú bùng nổ kinh hoàng đến thế?".

Và đáp án lại đơn giản đến nhói lòng: Họ cô đơn. Không phải kiểu cô đơn lãng mạn trong các bản tình ca làm mưa làm gió trên bảng xếp hạng, mà là thứ cô độc mục ruỗng từ sâu thẳm tâm hồn. Cô đơn ngay trong chính cái bản ngã méo mó của mình. Cô đơn tới mức một hơi thở thân thương đôi khi chỉ còn tồn tại trong ký ức. Khoảng trống ấy, họ lấp bằng một thế giới khác, một bản ngã khác, một cái tôi ảo đang phình to như khối u độc tự cho mình quyền phán xét cả thế giới.

Không mấy khó để tìm các trường hợp đã nhắc đến suốt mấy năm nay. Đó là những vụ án thanh thiếu niên gây bạo lực theo thử thách mạng, thứ mà nhiều người không hiểu nổi sao lại có thể trở thành trào lưu. Có những nhóm học sinh hí hửng quay lại cảnh hành hạ động vật trong các nhóm kín, coi nỗi đau của một sinh linh như đạo cụ để tăng tương tác, như thể cruelty là bộ lọc mới nhất trên mạng xã hội.

Có những vụ học sinh đánh bạn chỉ để lấy view, sân trường vốn để học chữ, nay biến thành sân khấu của bạo lực, nơi mỗi cú đấm là một lần tương tác tăng lên. Có những thanh niên lao xe ngoài đường như thể đang trong trò chơi tốc độ. Họ quay clip ép phương tiện khác, lạng lách đánh võng giữa giao lộ đông đúc, rồi tung lên TikTok như một chiến tích. Một pha suýt chết trở thành "content chất lượng", một hành động dại dột lại được tô son thành… phong cách sống ngầu đời.

Và nguy hiểm hơn cả là những vụ thương tích, thậm chí tử vong, do mô phỏng thử thách nghẹt thở và thử thách sát thủ từ các hội nhóm nước ngoài. Trò liều mạng siết cổ nhau cho đến khi ngất, trò dùng vật sắc hoặc vật cứng để thử độ gan, trò tự làm nghẹt thở để trải nghiệm cảm giác mạnh. Những trò điên rồ ấy xuất hiện như cái bẫy tử thần dành cho những tâm hồn đang lơ lửng, không điểm tựa, chỉ cần một cú hứng lên và một đám đông vỗ tay ảo là đủ để đánh đổi cả tương lai.

Những hội nhóm độc hại không tạo ra tội ác, nhưng chúng mở đường, dựng sân khấu, viết kịch bản và bơm thêm ảo giác rằng bạo lực có thể giúp một kẻ vô danh bỗng trở thành ai đó trong vài giờ ngắn ngủi.

Khi thiên đường ảo hóa thành cổng địa ngục

Bi kịch của những linh hồn lạc hướng không chỉ đến từ sự đổ vỡ của một cá nhân mà được nuôi dưỡng bởi cả một thời đại đang tan rã trong âm thầm dưới sức nặng của cô đơn và những mối liên kết tưởng chừng bất biến. Khi gia đình không còn là điểm tựa mà trở thành nơi trú tạm giữa những bữa cơm vội. Khi trường học không còn là bệ phóng mà chỉ là trạm thu bài kiểm tra. Khi người lớn quanh đứa trẻ mải miết lo toan đến mức không nhìn thấy ánh mắt con mình đang mờ đi trong cơn gió lầm lũi của sự bị bỏ quên. Một lỗ hổng khổng lồ được tạo ra, và những đứa trẻ lẫn người trưởng thành đều rơi vào đó mà không ai kịp níu lại.

Chính qua lỗ hổng ấy, thế giới ảo len vào. Không phải như lựa chọn, mà như định mệnh. Nó trao cho họ cảm giác được nhìn thấy, được lắng nghe, được công nhận, thứ mà đời thật chưa bao giờ rộng lượng. Những con số nhấp nháy, những lời khen vô danh, những cảm giác mạnh đến và đi trong chớp mắt trở thành liều thuốc gây nghiện. Ngoài đời chẳng còn gì để dựa vào, họ bấu víu vào thế giới ấy như kẻ đuối nước bấu vào mảnh gỗ mục.

Xã hội hiện đại vô tình tạo mảnh đất phì nhiêu cho những "bản ngã phình to" mọc lên như khối u độc. Chúng ta sống trong thời đại mà sự chú ý là vàng, sự phẫn nộ là nhiên liệu, và sự dại dột là cách để tồn tại. Một đứa trẻ ngoan không đáng giá bằng một đứa trẻ biết gây sốc. Một thanh niên chăm chỉ không đáng giá bằng kẻ dám làm clip nguy hiểm. Người bình thường không đáng giá bằng kẻ nổi loạn hợp thuật toán.

Các chuyên gia sức khỏe tâm thần cảnh báo rằng chưa bao giờ trong lịch sử não người phải tiếp nhận lượng kích thích khổng lồ như hôm nay. Hàng nghìn hình ảnh bạo lực, kích dục, khoe khoang, kích động tràn vào mỗi ngày. Não không nổ tung, nhưng bị mài mòn. Một sự bào mòn không tiếng động nhưng đủ bẻ gãy cả một đời người.

Xã hội hoảng hốt trước vụ án kinh hoàng. Nhưng chúng không phải tai họa từ trời rơi xuống mà là hệ quả tích tụ của một quá trình dài: Mỗi phút bị bỏ mặc; mỗi lần cười cợt trước hành vi lệch chuẩn; mỗi cú chia sẻ nội dung kệch cỡm; mỗi lần để mặc những tâm hồn lạc lối trôi trong xoáy nước mạng xã hội mà không một bàn tay kéo lên.

Nói về vấn đề này, PGS.TS Nguyễn Hoàng Minh, người dành hơn 10 năm nghiên cứu hành vi trên không gian số, từng cảnh báo rằng mỗi lần điện thoại rung là một liều dopamine nhỏ được bơm vào não, khiến con người khoái cảm chớp nhoáng nhưng làm tiêu diệt khả năng tìm niềm vui thật trong đời sống. Càng được vỗ về bởi chú ý ảo, con người càng xa rời giá trị thật của bản thân, tạo ra một dạng nghiện mà không trung tâm cai nghiện nào có thể chữa.

Trong vỏ bọc "mạng xã hội mở cửa cho mọi người", điều nở rộ lại là hệ sinh thái ngầm của lừa đảo, mại dâm trá hình, đánh bạc online, buôn ma túy, mua bán dữ liệu và nội dung đồi trụy. Mạng xã hội biến thành khu chợ đen tân thời, nơi mọi thứ từ số tài khoản ngân hàng, giấy tờ giả đến clip sex đều có thể được trao đổi như món hàng hóa vô tri. Những nhóm như "Vỡ nợ thích đi tù", "Hội phá nợ 24H", "Giao dịch clip nóng siêu tốc", hay các phòng kín chuyên dụ dỗ trẻ vị thành niên quay video nhạy cảm để tống tiền… như thứ nấm độc chưa được ai dọn dẹp.

Song song với đó, những cộng đồng lệch lạc khác cũng sinh sôi với tốc độ khiến người tỉnh táo nhất cũng phải rùng mình. Có các nhóm mang tên nghe tưởng vô hại như: "Hội giải tỏa cảm xúc buồn", "Cửa sổ tâm hồn tối", nhưng thực chất là nơi chia sẻ ảnh rạch tay, bóp cổ, uống thuốc quá liều như "thành tựu cá nhân". Có nhóm "Thử thách 50 giây ngưng thở", "Thử gan dao lam", "Ngủ thử với Thần Chết"…, nơi trẻ vị thành niên bị cổ vũ thực hiện hành vi tự hại để được tán thưởng bởi những tài khoản nặc danh.

Không ít nhóm khoe bạo lực hoạt động trắng trợn như "Hội đập cho vui", "Clip đánh ghen miền Bắc - miền Nam", "Anh em va chạm mạnh", nơi các video đánh hội đồng, đấm đá trong lớp học, hành hạ bạn gái được tung hô như chiến tích. Song song là các cộng đồng bệnh hoạn như "Khoảnh khắc động vật lên đường", nơi việc hành hạ động vật trở thành công cụ kiếm tương tác và được cổ vũ bằng những biểu tượng cười.

Những nhóm bệnh hoạn như vậy không chỉ hoạt động lẻ tẻ. Chúng kết nối, luân chuyển thành viên, chia sẻ dữ liệu và liên kết với nhau như một mạng lưới ngầm. Các tên gọi như "Chợ đêm Telegram Zone", "DarkRoom Việt", "Anh em giao dịch khuya", hay "Cộng đồng người lớn trách nhiệm" nghe như trò đùa nhưng lại là cửa ngõ dẫn thẳng vào các kho nội dung đen độc hại.

Không gian ảo đang trở thành nơi cô đơn bị khai thác, cái tôi ảo được bơm phồng, và tội ác khoác chiếc áo quyền lực của sự vô hình. Bề mặt hào nhoáng chỉ là lớp sơn, bên dưới là đáy sâu nơi bóng tối rình rập những tâm hồn yếu ớt và nhấn họ xuống vực.