Để KOLs trở thành kênh truyền thông chính sách

Hội nghị không chỉ là diễn đàn đối thoại mà còn đặt nền móng cho nhiều sáng kiến lâu dài, mở ra cơ hội để cộng đồng KOL đồng hành cùng sự phát triển của đất nước, cho thấy Chính phủ đánh giá rất cao vai trò của những người có tầm ảnh hưởng trên mạng xã hội, đặc biệt là trong việc gìn giữ trật tự, an toàn xã hội trên môi trường số.

Nếu coi lực lượng này như là những người dẫn đường trong truyền thông thời đại mới, có thể chính họ sẽ là những người hữu hiệu nhất trong truyền thông chính sách, một mặt trận mà chúng ta thực sự chưa phát huy hết hiệu quả suốt nhiều năm qua.

Theo các phân tích xã hội học, trên thế giới nói chung, thái độ của người dân đối với tuyên truyền của nhà nước không được tích cực cho lắm. Thường thì người dân sẽ có 3 phản ứng cơ bản là thái độ tiêu cực (chiếm ưu thế ở các xã hội tự do), thái độ chấp nhận hoặc thờ ơ và thái độ phê phán có chọn lọc. Chính vì phản ứng này của công chúng, rất nhiều chính phủ đã chuyển hướng từ tuyên truyền sang truyền thông. Đơn giản, truyền thông thường tinh tế hơn, mềm mại hơn, có sức thuyết phục hơn và dễ tiếp nhận hơn. Lực lượng truyền thông tốt nhất cũng không thường nằm ở các đơn vị của chính phủ hay các cơ quan thông tấn mà lại phổ biến ở giới "tinh hoa mạng xã hội" bởi người dân nhìn thấy ở những nhân vật này sự tương đồng với chính mình.

Thực tế cho thấy, trong khoảng hơn chục năm qua, khi mạng xã hội phổ biến trong cộng đồng người Việt, vẫn luôn xuất hiện những KOLs thường lên tiếng giải thích các chính sách mà Nhà nước ban hành một cách rất dễ hiểu đối với mọi người, nhất là khi chính sách đó tạo ra nhiều tranh luận lớn. Những KOLs này làm việc đó một cách tự nguyện. Họ không nhận được chỉ thị hoặc thù lao từ bất kỳ một cơ quan công quyền nào cả. Họ chỉ có chung một điểm duy nhất: tinh thần trách nhiệm đối với cộng đồng. Chính vì thế, họ xem như bản thân phải có trách nhiệm kiến giải để cộng đồng hiểu đúng, được định hướng đúng.

Chúng ta đã khai thác tốt lực lượng KOLs này hay chưa? Câu hỏi này xin không trả lời bởi mọi trả lời đều là võ đoán. Nhưng, chúng ta nhận thấy lực lượng này hiệu quả hơn hẳn những cá nhân thuộc diện "chuyên gia cãi nhau trên mạng", bởi suy cho cùng, cãi nhau không phải là phương cách. Thậm chí, cãi nhau kiểu này còn gây hỗn loạn thêm và tạo ra định kiến rất xấu về tuyên truyền cho dù Nhà nước không hề can thiệp hay tác động gì vào các cuộc khẩu chiến kiểu này.

Trong bối cảnh môi trường xã hội thay đổi rất nhiều và kéo theo nhận thức của con người cũng thay đổi rất mạnh mẽ nhờ vào khả năng tiếp cận thông tin đa chiều hơn, việc sử dụng những người có tầm ảnh hưởng trên mạng xã hội vào việc truyền thông chính sách là đòi hỏi thực sự cấp thiết. Tuy nhiên, muốn sử dụng được những cá nhân ưu việt ấy, thực sự cần phải hiểu họ là ai, có tác động mạnh nhất tới cộng đồng nào và điều họ quan tâm nhất là gì?

Thực tế, phần lớn các cá nhân có tầm ảnh hưởng lớn này thường là những người có kiến thức sâu rộng, chịu khó tìm tòi, luôn cập nhật bản thân mình và có sức thuyết phục lớn trong cách diễn đạt. Họ có thể đến từ nhiều lĩnh vực, ngành nghề khác nhau nhưng đều có một điểm chung là gần như không thể nào thuê được họ. Điều đó đồng nghĩa với việc không thể tiếp cận họ theo cách thông thường là thông qua thù lao hay đãi ngộ. Thứ họ cần chỉ là lẽ phải. Và, nếu các cơ quan quản lý nhà nước để họ nhận thấy lẽ phải trong một chính sách nào đó, việc họ truyền thông cho chính sách ấy sẽ luôn là tự nguyện.

Chính cái tự nguyện đó mới tạo ra cái tinh tế và mềm mại trong các câu chuyện họ truyền tải. Nó không rập khuôn, sao y bản chính kiểu như cả trăm người cùng nói một điều giống nhau. Nó đến từ năng lực tự thân, nhận thức tự thân. Từ đó, thông điệp mà họ đưa ra rất tự nhiên, rất gần gũi và tạo sức thuyết phục rất cao.

Như đã nói ở trên về ý thức trách nhiệm, đa số các KOLs dạng này luôn chọn cho mình một “phe rất mạnh” là phe của nhân dân. Họ viết, họ làm nội dung video... đều dựa trên tinh thần vì đồng bào một cách bất tư lợi. Chính vì thế, mỗi khi có một thông tin sai lệch nhằm định hướng méo mó khiến người dân bức xúc với một chính sách đúng, lực lượng KOLs này sẽ tự nguyện lên tiếng phản biện với suy nghĩ rất giống nhau là "tôi cảm thấy đây là trách nhiệm của một công dân mà tôi cần thực hiện". Có thể nói, hành động của họ đáng để gọi họ là "kẻ sĩ online" của thời đại số này.

Mấu chốt của việc những KOLs này có sức hút với người xem, người đọc chính là họ thường là chuyên gia ở một lĩnh vực nào đó. Có người giỏi về y học, có người giỏi về kỹ thuật, có người giỏi về luật học và cũng có cả những người giỏi về nghệ thuật. Chính vì họ luôn đưa ra được kiến thức đúng, quan điểm đúng ở lĩnh vực chuyên ngành của mình nên họ tạo dựng được niềm tin cho cộng đồng theo dõi họ. Đây là điểm rất quan trọng để các cơ quan quản lý nhà nước xem xét và nghiên cứu mỗi khi muốn vận động họ truyền thông cho chính sách. Ví dụ, nếu một chính sách về giáo dục lại được một nhà giáo dục uy tín lên tiếng ủng hộ, chắc chắn tác động tới cộng đồng sẽ hiệu quả hơn rất nhiều.

Ngoài ra, cộng đồng những "kẻ sĩ online" này cũng có những nhóm theo dõi cao cấp riêng trong danh sách bạn bè của mỗi cá nhân. Chính nhóm theo dõi cũng có uy tín xã hội ấy lại tạo tính cộng hưởng truyền thông tốt thêm lên nhờ vào các trao đổi giữa họ với nhau qua các bình luận, các diễn đàn. Hãy thử tưởng tượng, nếu một luật gia KOLs đưa ra một quan điểm bảo vệ một đề xuất luật mới và trong nhóm bình luận toàn những trí thức uy tín, người dân có tin cậy hơn so với quan điểm của một người nổi tiếng nào đó với phần bình luận chủ yếu chỉ là những đứa trẻ 13-16 tuổi? Đánh giá được cộng đồng phía sau một người có ảnh hưởng trên mạng chính là việc rất cần phải làm trước khi lựa chọn họ trở thành người truyền thông chính sách.

Nhưng, suy cho cùng, vượt trên hết vẫn cần phải đi từ gốc. Đó là phải có các chính sách tích cực, chính sách tốt cho người dân trước cái đã. Sẽ rất khó có thể thuyết phục những người có tâm với cộng đồng tham gia truyền thông cho một chính sách còn thiếu khoa học, chưa đánh giá đúng tác động tới xã hội cũng như chưa phù hợp với hoàn cảnh, bối cảnh của đất nước. Chỉ cần có chính sách tốt, chắc chắn lực lượng "kẻ sĩ online" này sẽ ủng hộ nhiệt tình. Và, họ sẽ càng nhiệt tình hơn nữa nếu có sự chủ động tiếp cận, kêu gọi họ vào cuộc từ các cơ quan quản lý nhà nước. Đơn giản, họ cảm nhận được đó chính là sự ghi nhận mà Nhà nước dành cho họ, ghi nhận tấm lòng của những người biết sống, biết hành động vì cộng đồng.