Israel - Lebanon: Sự yên tĩnh mong manh

Hai ngày sau khi Mỹ và Israel phát động chiến tranh chống Iran, Hezbollah tham gia cuộc xung đột bằng cách phóng tên lửa qua biên giới. Israel đáp trả bằng một chiến dịch ném bom dữ dội và triển khai chiến dịch quân sự trên bộ vào miền Nam Lebanon. Tổng thống Lebanon Joseph Aoun đề nghị đàm phán trực tiếp với Israel - lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ - để đổi lấy việc ngừng bắn. Cả Israel và Mỹ đều không đáp lại. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron ủng hộ ông Aoun, nhưng ngay cả khi đó, những lời kêu gọi cũng không được đáp lại.

Điều đó đã thay đổi vào ngày 8/4 khi Iran và Mỹ tuyên bố ngừng bắn 14 ngày và tiếp tục các cuộc đàm phán giữa hai bên do Pakistan làm trung gian. Tehran đã đưa ra điều kiện cho lệnh ngừng bắn vĩnh viễn rằng việc ngừng bắn phải bao gồm cả Lebanon. Dù Pakistan tuyên bố là một phần của thỏa thuận, Israel đã bác bỏ việc Lebanon được đưa vào thỏa thuận ngừng bắn, và Mỹ sau đó cũng làm theo.

Trong khi đó, Lebanon có những lo ngại về việc mình trở thành con bài trong các cuộc đàm phán Mỹ-Iran và muốn tách biệt cuộc chiến ở Lebanon thành một con đường ngoại giao riêng. Hezbollah và những người ủng hộ cho rằng, với vị thế yếu của Lebanon, Beirut nên dựa vào đòn bẩy của Tehran chứ không nên trực tiếp đàm phán với Israel trong khi đang bị tấn công. Nhóm này cáo buộc chính phủ đưa ra "những nhượng bộ miễn phí" cho một quốc gia thù địch.

Sau khi Israel tiến hành cả trăm cuộc không kích ở Lebanon, bao gồm cả một số khu vực đông đúc nhất ở trung tâm Beirut khiến hơn 350 người thiệt mạng, vào ngày 9/4, Thủ tướng Benjamin Netanyahu tuyên bố đồng ý đàm phán trực tiếp với Lebanon.

Theo tuyên bố của Chính phủ Israel, các cuộc đàm phán nhằm giải quyết các vấn đề an ninh và chính trị giữa hai nước, bao gồm sự ổn định dọc biên giới phía Bắc, tình trạng của các tổ chức vũ trang ở Lebanon và khả năng đạt được một thỏa thuận chính trị rộng hơn.

Các quan chức Lebanon tuyên bố rằng nước này sẵn sàng xem xét các thỏa thuận an ninh và ngoại giao nhằm giảm căng thẳng dọc biên giới. Theo các báo cáo trên truyền thông Lebanon, chính phủ Beirut đã bắt đầu thăm dò việc thành lập các nhóm chính trị và an ninh để thảo luận về các vấn đề biên giới và an ninh. Các quan chức Lebanon tập trung chủ yếu vào nhu cầu tăng cường chủ quyền quốc gia và củng cố quyền kiểm soát thể chế đối với tình hình an ninh ở phía Nam.

Diễn biến các hoạt động ngoại giao diễn ra nhanh chóng. Ngày 12/4, một cuộc họp trực tuyến chuẩn bị quan trọng đã được tổ chức giữa tất cả các bên, bao gồm các quan chức ngoại giao Mỹ, Israel và Lebanon. Ngày 14/4, cuộc họp đầu tiên của các cuộc đàm phán hòa bình do Ngoại trưởng Marco Rubio chủ trì đã diễn ra tại Washington. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố "chúng tôi muốn giải giáp vũ khí của Hezbollah và chúng tôi muốn một thỏa thuận hòa bình thực sự sẽ tồn tại qua nhiều thế hệ".

Về phía Lebanon, Tổng thống Aoun tuyên bố ông hy vọng các cuộc đàm phán ở Washington sẽ mang lại "một thỏa thuận... về lệnh ngừng bắn ở Lebanon, với mục tiêu bắt đầu các cuộc đàm phán trực tiếp giữa Lebanon và Israel". Ông Aoun tuyên bố rằng "giải pháp duy nhất cho tình hình ở Lebanon là một thỏa thuận ngừng bắn với Israel, dẫn đến các cuộc đàm phán trực tiếp giữa hai nước", và lưu ý rằng sáng kiến ngoại giao này đã nhận được phản hồi tích cực trên trường quốc tế. Còn Thủ tướng Nawaf Salam cho biết Lebanon và Beirut "sẵn sàng thảo luận về bất kỳ chương trình nghị sự, thể thức hoặc địa điểm nào cho các cuộc đàm phán".

Đại sứ Lebanon Nada Hamadeh Moawad gọi cuộc họp là "mang tính xây dựng", nhưng tuyên bố bà cũng đã kêu gọi lệnh ngừng bắn và nhấn mạnh "chủ quyền hoàn toàn của nhà nước đối với toàn bộ lãnh thổ Lebanon". Các bộ trưởng ngoại giao từ 17 quốc gia (bao gồm cả Anh và Pháp) đã khuyến khích Lebanon và Israel nắm bắt cơ hội để mang lại an ninh lâu dài cho khu vực. Sau cuộc đàm phán, Israel và Lebanon đã nhất trí tiến hành các cuộc đàm phán trực tiếp cho tương lai.

Ngoài việc là cơ hội cho Lebanon và Israel, các cuộc đàm phán hòa bình cũng được xem là cơ hội cho Mỹ. Sau thất bại của các cuộc đàm phán tại Islamabad và việc Hamas dường như bác bỏ kế hoạch phi quân sự hóa Gaza do đại diện Hội đồng Hòa bình Nickolay Mladenov đề xuất, các cuộc đàm phán Israel-Lebanon có thể là cơ hội ngắn hạn duy nhất để ngoại giao Mỹ chuyển hóa thành công quân sự thành thành tựu ngoại giao.

Sau loạt động thái ngoại giao của Mỹ, nhất là sau cuộc điện đàm giữa Tổng thống Trump và Tổng thống Aoun, một lệnh ngừng bắn tạm thời 10 ngày đã được các bên đồng ý và bắt đầu có hiệu lực từ 0 giờ ngày 17/4.

Tuy nhiên, ngay sau khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực, nhiều tiếng súng vẫn vang lên ở khu vực ngoại ô phía Nam thủ đô Beirut của Lebanon. Sáng 17/4, quân đội Lebanon tuyên bố Israel đã vi phạm thỏa thuận ngừng bắn, bao gồm cả việc nã pháo liên tục vào một số làng mạc ở miền Nam Lebanon.

Giao tranh giữa Israel và Hezbollah trước khi đạt thỏa thuận ngừng bắn đã gây ra hậu quả tàn khốc ở Lebanon, với nhiều khu dân cư và cơ sở hạ tầng thiết yếu bị tàn phá và khiến 1,2 triệu người dân phải di dời. Bộ Y tế Lebanon hôm 15/4 báo cáo rằng các cuộc tấn công của Israel đã giết chết ít nhất 2.196 người ở Lebanon, trong đó có 172 trẻ em và 93 nhân viên y tế.

Ngày 16/4, ngay trước khi đạt thỏa thuận, bom đạn của Israel đã làm thiệt mạng 4 nhân viên y tế trong lực lượng gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc, khiến cộng đồng quốc tế lên án. Trong đó, Chính phủ của Thủ tướng Giorgia Meloni đã đình chỉ quy trình tự động gia hạn thỏa thuận hợp tác quốc phòng với Israel để phản đối các hành động quân sự tàn bạo của nước này tại Gaza và Lebanon. Ngày 12/4, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan cáo buộc Israel gây ra những hành động tàn bạo chống lại người Palestine và Lebanon, đồng thời dọa sẽ có hành động quân sự chống Israel.