Khung thỏa thuận thương mại tạm thời: “Bàn thắng mở tỷ số” của New Delhi

“Bàn thắng” bất ngờ nhưng đúng lúc

Ngày 2/2, Tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ thông báo trên mạng xã hội rằng Washington đã đạt được một thỏa thuận thương mại mới với New Delhi, theo đó Mỹ sẽ cắt giảm mạnh thuế đối ứng đối với hàng hóa Ấn Độ, từ mức lên tới 50% xuống còn 18%. Chỉ ít giờ sau, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi xác nhận thông tin này, gọi đây là “một bước tiến quan trọng giúp củng cố hòa bình, ổn định và thịnh vượng toàn cầu”.

Diễn biến trên diễn ra trong bối cảnh quan hệ thương mại Ấn Độ - Mỹ từng rơi vào giai đoạn đặc biệt căng thẳng. Từ mùa hè năm trước, chính quyền Mỹ đã áp thêm 25% thuế trừng phạt đối với hàng hóa Ấn Độ, ngoài mức thuế đối ứng tương đương, nhằm gây sức ép buộc New Delhi điều chỉnh chính sách thương mại và năng lượng. Động thái này đã tác động đáng kể tới tâm lý thị trường, làm suy yếu đồng rupee và góp phần khiến dòng vốn đầu tư quốc tế rút khỏi Ấn Độ trong năm 2025.

Theo khuôn khổ thỏa thuận tạm thời do Nhà Trắng và Chính phủ Ấn Độ công bố sau đó, New Delhi cam kết “loại bỏ hoặc cắt giảm thuế quan” đối với toàn bộ hàng công nghiệp Mỹ và một loạt sản phẩm nông nghiệp - thực phẩm không thuộc diện nhạy cảm. Đồng thời, Ấn Độ dự kiến mua khoảng 500 tỷ USD hàng hóa Mỹ trong vòng 5 năm, bao gồm năng lượng, máy bay và một số sản phẩm công nghệ cao. Ở chiều ngược lại, Washington thống nhất áp dụng mức thuế đồng đều 18% đối với phần lớn hàng xuất khẩu của Ấn Độ và rút lại sắc lệnh áp thuế trừng phạt bổ sung liên quan tới vấn đề năng lượng.

Bộ trưởng Thương mại Ấn Độ Piyush Goyal nhấn mạnh rằng New Delhi đã “đảm bảo một cấu trúc thuế quan bảo vệ đầy đủ các lĩnh vực nhạy cảm nhất”, đặc biệt là nông nghiệp và sữa - những trụ cột sinh kế của hàng trăm triệu người dân nông thôn Ấn Độ. Theo ông, các mặt hàng như lúa mì, gạo, ngô, đậu tương, thịt gia cầm, toàn bộ ngành sữa, gia vị và chè vẫn được giữ nguyên mức bảo hộ cao, không mở cửa cho hàng Mỹ.

Trong khi đó, các nhượng bộ chủ yếu của Ấn Độ tập trung vào hàng công nghiệp, thiết bị công nghệ, linh kiện bán dẫn, hạ tầng trung tâm dữ liệu và một số sản phẩm nông nghiệp không cạnh tranh trực tiếp với sản xuất nội địa. Chính phủ Ấn Độ cho rằng đây là những lĩnh vực phù hợp với chiến lược nâng cấp chuỗi giá trị, thúc đẩy sản xuất và chuyển đổi số trong nước.

Phản ứng của thị trường cho thấy thỏa thuận được nhìn nhận như một tín hiệu tích cực. Chứng khoán Ấn Độ tăng điểm, đồng rupee được dự báo ổn định hơn khi rủi ro thuế quan giảm bớt. Với New Delhi, việc tránh được kịch bản thuế cao kéo dài được coi là một thắng lợi ngoại giao - kinh tế rõ rệt trong ngắn hạn.

Những tác động đa tầng

Việc đạt thỏa thuận này được giới quan sát quốc tế đánh giá là một thành công quan trọng trong chiến lược “cường quốc bậc trung” của Ấn Độ. Về mặt kinh tế, việc hạ thuế suất xuống mức 18% là “liều thuốc hồi sinh” cho khả năng cạnh tranh của hàng hóa Ấn Độ tại thị trường Mỹ trong bối cảnh tăng trưởng toàn cầu trì trệ. Các ngành công nghiệp thâm dụng lao động như dệt may, da giày và trang sức vốn đang điêu đứng vì mức thuế 50% trước đó nay đã tìm thấy lối thoát, góp phần trực tiếp vào mục tiêu duy trì đà tăng trưởng kinh tế bền vững của New Delhi.

Tuy nhiên, tầm vóc của thỏa thuận này còn vượt xa những con số xuất nhập khẩu. Trên bình diện địa chính trị, đây là một bước đi tái định vị quan hệ giữa Washington và New Delhi trong bối cảnh cả hai đều coi các thách thức tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương là trọng tâm chiến lược. Bằng cách đưa ra các nhượng bộ về năng lượng và công nghệ, Ấn Độ đã củng cố vai trò trong cơ chế Bộ tứ (Quad), đồng thời làm suy giảm các cáo buộc từ phía Mỹ rằng New Delhi đang “tài trợ gián tiếp” cho các xung đột ở châu Âu thông qua việc mua dầu giá rẻ.

Theo các nhà phân tích, thỏa thuận này sẽ tác động mạnh mẽ đến dòng chảy năng lượng và an ninh kinh tế toàn cầu. Việc Ấn Độ - nước nhập khẩu dầu lớn thứ ba thế giới - chuyển dịch từ nguồn cung Nga sang Mỹ và tiềm năng là Venezuela sẽ tạo ra một cú hích đáng kể cho vị thế “siêu cường năng lượng” của Mỹ. Sự thay đổi này không chỉ làm thay đổi cán cân thương mại song phương mà còn đặt ra những thách thức mới cho cấu trúc của nhóm BRICS, khi một thành viên trụ cột như Ấn Độ buộc phải điều chỉnh chính sách năng lượng để phù hợp với các áp lực từ phương Tây.

Đối với khu vực châu Á, sự “hòa hoãn” mới đạt được giữa Ấn Độ và Mỹ gửi đi một tín hiệu về sự ổn định trong chuỗi cung ứng. Việc Ấn Độ giảm thuế cho thiết bị trung tâm dữ liệu AI và phần cứng bán dẫn của Mỹ cho thấy tham vọng cũng như triển vọng lớn của New Delhi trong việc trở thành một cực công nghệ mới, thay thế một phần vai trò của các trung tâm sản xuất truyền thống khác. “Thỏa thuận này không đơn thuần là một cuộc mặc cả về thuế quan, mà là một bước đi tất yếu để hiện thực hóa các mục tiêu quốc gia cốt lõi... và tăng tốc sức mạnh cường quốc của Ấn Độ trong một thế giới đa cực”, giáo sư Ashley Tellis của Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế nhận định.

Thách thức vẫn còn ở “hiệp 2”

Dù được xem là một thắng lợi, nhưng thỏa thuận ngày 2/2 cũng đặt ra những thách thức không nhỏ cho khả năng cân bằng chiến lược của Ấn Độ. Thách thức lớn nhất chính là “khoảng cách” giữa những tuyên bố chính trị và thực tế triển khai. Con số 500 tỷ USD hàng hóa Mỹ là một mục tiêu cực kỳ tham vọng, nếu không muốn nói là quá tầm trong ngắn hạn, khi kim ngạch xuất khẩu hiện tại của Mỹ sang Ấn Độ chỉ duy trì ở mức quanh 40 tỷ USD/năm. Nếu New Delhi không thể hiện thực hóa các cam kết mua hàng trong khung thời gian mà Nhà Trắng kỳ vọng, nguy cơ các đợt thuế quan trừng phạt quay trở lại là hoàn toàn có thể xảy ra, như tiền lệ mà Tổng thống Trump từng áp dụng với các đối tác khác.

Về mặt ngoại giao, việc cam kết cắt giảm dầu Nga là một phép thử nghiệt ngã đối với nguyên tắc “đa phương diện” mà Ấn Độ theo đuổi bấy lâu. Mối quan hệ New Delhi - Moscow có bề dày lịch sử từ những năm 1950 và việc đột ngột xoay trục nguồn cung năng lượng có thể gây ra những rạn nứt trong quan hệ quốc phòng và chiến lược giữa hai nước. Hơn nữa, việc thay thế dầu Nga bằng dầu Mỹ và Venezuela chắc chắn sẽ làm tăng chi phí đầu vào cho các nhà máy lọc dầu Ấn Độ, đặt ra bài toán về an ninh năng lượng và kiểm soát lạm phát trong nước.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, dù Chính phủ Ấn Độ khẳng định đã bảo vệ được nông dân, nhưng các chuyên gia thương mại cảnh báo về những tác động gián tiếp từ các sản phẩm như bã rượu khô (DDGS) - một phụ phẩm từ sản xuất ethanol của Mỹ. Với giá thành rẻ và hàm lượng protein ổn định, DDGS Mỹ có thể gây áp lực lớn lên ngành sản xuất đậu nành và các nhà máy chế biến thức ăn chăn nuôi nội địa của Ấn Độ. Đây là minh chứng cho thấy cái giá của sự tự do thương mại luôn đi kèm với những rủi ro cho các nhóm sản xuất nhỏ lẻ trong nước.

Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng, những thách thức này là điều mà New Delhi có thể xử lý được. Trong khi nhìn từ góc độ rộng hơn, cách Ấn Độ ứng phó với các áp lực thuế quan từ Mỹ đã cung cấp một bài học giá trị cho các quốc gia có vị thế tương đương. Thay vì đối đầu trực diện hay sa đà vào các cuộc khẩu chiến công khai, New Delhi đã chọn một lối đi thực dụng: giữ thái độ điềm tĩnh trước các lời chỉ trích, âm thầm đẩy nhanh các thỏa thuận thương mại với những đối tác khác để tạo thế đối trọng, và cuối cùng là đưa ra những đề nghị cả hai bên cùng có lợi để kéo Washington trở lại bàn đàm phán.

Phản ứng điềm tĩnh của Thủ tướng Modi trước các phát biểu gay gắt từ giới chức Mỹ đã giữ cho cánh cửa đối thoại luôn mở, tạo điều kiện cho một sự khởi động lại quan hệ giữa đôi bên theo cách êm thấm. Trong khi đó, New Delhi cũng đã khơi gợi cảm giác lo lắng về việc bỏ lỡ cơ hội (FOMO) tại Washington bằng cách nhanh chóng hoàn tất các thỏa thuận thương mại với Canada và EU, những đối thủ cạnh tranh với Mỹ trên thị trường tiêu dùng rộng lớn của Ấn Độ. Và rồi, việc Ấn Độ đồng ý sửa đổi luật trách nhiệm hạt nhân và ưu đãi cho các tập đoàn công nghệ Mỹ là những quân bài được tung ra đúng thời điểm, giúp mở ra những nhượng bộ về thuế quan từ phía Nhà Trắng.

Dẫu vậy, thỏa thuận tạm thời này chưa phải là dấu chấm hết cho các bất đồng thương mại Mỹ - Ấn. Theo Bộ trưởng Thương mại Ấn Độ Piyush Goyal, hai bên hướng tới ký kết hiệp định chính thức trong tháng 3/2026, nhưng lịch sử các cuộc đàm phán với Washington cho thấy những nhượng bộ đạt được hôm nay hoàn toàn có thể trở thành điểm gây sức ép vào ngày mai. Trong một trật tự kinh tế mà thương mại ngày càng gắn chặt với mục tiêu an ninh, “bàn mở tỷ số” vừa đạt được chưa thể xem như sự đảm bảo cho chiến thắng chung cuộc của New Delhi. Và, trước một đối tác vẫn nắm thế chủ động, việc Ấn Độ có thể giữ được bao nhiêu dư địa chiến lược khi “trận đấu” bước sang hiệp tiếp theo vẫn sẽ là một câu hỏi đầy thách thức.