ASEAN-Ấn Độ tăng tốc để hoàn tất nâng cấp Hiệp định Thương mại hàng hóa
Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN (ATIGA), có hiệu lực từ năm 2010, là nền tảng cốt lõi của Cộng đồng Kinh tế ASEAN. Sau hơn một thập kỷ, bối cảnh mới của chuỗi cung ứng toàn cầu, thương mại số và tiêu chuẩn quốc tế đã khiến việc nâng cấp ATIGA trở thành ưu tiên cấp thiết. Ban Thư ký ASEAN và các nước thành viên đã xác định rõ mục tiêu hoàn tất đàm phán trong năm 2025, coi đây là bước then chốt để khối duy trì vai trò trung tâm trong liên kết khu vực.
Tại Phiên họp gần đây lần thứ 10 Ủy ban hỗn hợp ASEAN – Ấn Độ về AITIGA (JC-10, New Delhi, 10–14/8/2025), các bên đã đạt tiến bộ đáng kể: thống nhất khoảng một phần ba nội dung đàm phán, rút ngắn khác biệt trong các lĩnh vực kỹ thuật quan trọng như quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn – đánh giá sự phù hợp, và thuận lợi hóa thương mại. Dù vậy, một số vấn đề còn tồn tại, đặc biệt là các đề xuất từ phía Ấn Độ về cơ chế chứng nhận xuất xứ điện tử (C/O ESS), ngưỡng De Minimis, hay điều khoản phòng vệ thương mại. Đây đều là nội dung có ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí và tính khả thi trong thực thi hiệp định, đòi hỏi sự nhượng bộ ở cấp chính trị.
Điểm mấu chốt hiện nay không chỉ là nội dung mà còn là áp lực thời gian. Việc chậm trễ sẽ khiến doanh nghiệp ASEAN thiếu định hướng cho hoạt động sản xuất - xuất khẩu, đồng thời làm suy giảm uy tín của khối trong mắt đối tác. Trong khi đó, các hiệp định thương mại khác ở châu Á - Thái Bình Dương đang tiến triển nhanh, khiến ASEAN buộc phải chứng minh năng lực thích ứng.
Trong bối cảnh đó, Hội nghị Bộ trưởng Kinh tế ASEAN lần thứ 57 (AEM 57) và các Hội nghị liên quan sẽ diễn ra từ ngày 23 đến 26 tháng 9 năm 2025 tại Kuala Lumpur, Malaysia được kỳ vọng là “cú hích” chính trị để thúc đẩy kết thúc sớm ATIGA. Đây là diễn đàn cấp cao đủ trọng lượng để tháo gỡ điểm nghẽn, đưa ra chỉ đạo cụ thể cho các nhóm công tác và tái khẳng định cam kết hoàn tất trong năm nay.
Theo các chuyên gia, ASEAN có thể tận dụng ba hướng đi: tăng tần suất họp kỹ thuật nhằm xử lý nhanh các vấn đề còn tranh cãi; áp dụng mô hình linh hoạt với lộ trình khác nhau cho từng nước; và đưa doanh nghiệp tham gia sâu hơn để đảm bảo tính khả thi khi thực thi.
Hoàn tất ATIGA trong năm 2025 sẽ khẳng định năng lực hành động của ASEAN, củng cố quan hệ với Ấn Độ và nâng cao sức hút đầu tư của khối trước những thách thức toàn cầu. Ngược lại, trì hoãn có thể làm suy giảm niềm tin vào vai trò trung tâm của ASEAN, có thể ảnh hưởng tới niềm tin của thị trường và cơ hội hội nhập sâu hơn với các đối tác ngoài khu vực. Kết thúc sớm ATIGA vì thế không chỉ là cam kết chính trị, mà còn là phép thử chiến lược cho vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc kinh tế khu vực.