Bộ trưởng Lương Tam Quang: Xác định nguyên tắc chung trong thí điểm thực hiện chế định luật sư công

Thí điểm để có cơ sở thực tiễn đánh giá, hoàn thiện chính sách

Sáng 20/4, tiếp tục kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, tham gia thảo luận tại Tổ 5, cho ý kiến vào dự thảo Nghị quyết về việc thí điểm thực hiện chế định luật sư công, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, hiện nay, đội ngũ cán bộ, công chức đang công tác trong các cơ quan nhà nước, đặc biệt là những người làm việc trong lĩnh vực pháp luật như điều tra viên trong các vụ án kinh tế, hình sự, hay cán bộ pháp chế tại các bộ, ngành là những người được đào tạo bài bản, có kinh nghiệm thực tiễn phong phú, am hiểu sâu sắc pháp luật. Tuy nhiên, do các quy định hiện hành, họ chưa thể tham gia với tư cách luật sư trong nhiều hoạt động pháp lý, kể cả khi năng lực hoàn toàn đáp ứng.

Thực tiễn hiện nay cho thấy, đội ngũ luật sư vẫn chưa đủ để đáp ứng nhu cầu. Có thể thấy rằng, trong các giao dịch, hợp đồng kinh tế, luật sư thường tham gia ngay từ đầu, đồng hành xuyên suốt từ khâu chuẩn bị, ký kết đến triển khai thực hiện và xử lý tranh chấp. Vai trò của luật sư không chỉ dừng lại ở tranh tụng tại tòa mà còn bao trùm toàn bộ quá trình pháp lý.

Việc đề xuất cơ chế luật sư công và thực hiện thí điểm trong 2 năm là cần thiết, nhất là trong bối cảnh vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau. Việc thí điểm sẽ tạo cơ sở thực tiễn để đánh giá, hoàn thiện chính sách.

Theo đó, khi nghị quyết được ban hành, trong điều kiện nhất định, những cán bộ, công chức tại các bộ, ngành có năng lực sẽ được tham gia các hoạt động pháp lý với tư cách được pháp luật công nhận, đồng thời vẫn phải hoàn thành đầy đủ nhiệm vụ được giao. Bên cạnh đó, Bộ trưởng Lương Tam Quang cũng nêu ra ví dụ là hiện nay, có những trường hợp ra tòa nhưng không có luật sư nào tham gia. Trong trường hợp như vậy, phải chỉ định những luật sư công này để tham gia vào để thực hiện.

Bộ trưởng Lương Tam Quang cũng đồng tình với quan điểm rằng, nghị quyết không nên quy định quá chi tiết ngay từ đầu, mà cần xác định những nguyên tắc chung, tạo khung pháp lý đủ linh hoạt để các cơ quan trong quá trình triển khai có thể cụ thể hóa phù hợp với thực tiễn. Những vấn đề phát sinh sẽ tiếp tục được nghiên cứu, điều chỉnh trong quá trình thực hiện thí điểm.

Một điểm quan trọng khác mà Bộ trưởng Lương Tam Quang và các đại biểu Quốc hội đưa ra tại Tổ 5 là hiện nay, chưa có vị trí việc làm chính thức cho chức danh luật sư trong các cơ quan nhà nước. Nếu nghị quyết này được thông qua, đây sẽ là cơ sở để từng bước xây dựng, hoàn thiện hệ thống vị trí việc làm, cũng như cơ chế sử dụng đội ngũ này một cách bài bản hơn.

Tạo cơ sở pháp lý tăng cường bảo vệ lợi ích Nhà nước trong giai đoạn mới

Sáng cùng ngày, Quốc hội đã nghe Tờ trình của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra về dự thảo Nghị quyết thí điểm thực hiện chế định luật sư công.

Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nêu rõ việc ban hành Nghị quyết về thí điểm thực hiện chế định luật sư công là yêu cầu khách quan, cấp thiết, xuất phát từ cả cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn. 

Chính phủ cho rằng yêu cầu hình thành đội ngũ luật sư công xuất phát từ nhiều bất cập nổi lên trong hoạt động của khu vực nhà nước. Trong tố tụng hành chính, số lượng vụ án tăng nhanh, tính chất ngày càng phức tạp nhưng hiệu quả giải quyết còn hạn chế; nhiều cơ quan nhà nước gặp khó khăn trong tham gia tố tụng, chuẩn bị hồ sơ, làm giảm hiệu quả bảo vệ lợi ích của Nhà nước. Trong xử lý các dự án kinh tế - xã hội và giao dịch quốc tế, còn nhiều dự án tồn đọng, vướng mắc pháp lý, trong khi rủi ro pháp lý ở các hợp đồng, dự án quốc tế ngày càng gia tăng. Cùng với đó, các vụ kiện đầu tư, thương mại quốc tế ngày càng phổ biến, phức tạp; việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, nhất là các vụ việc kéo dài, liên quan đất đai, cũng tạo áp lực lớn lên bộ máy hành chính và đặt ra nhu cầu hỗ trợ pháp lý chuyên nghiệp hơn cho các cơ quan nhà nước.

Về mục đích và quan điểm xây dựng Nghị quyết, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết xác định việc ban hành văn bản này nhằm tạo cơ sở pháp lý cho việc thí điểm chế định luật sư công, qua đó từng bước hình thành đội ngũ luật sư chuyên nghiệp trong khu vực nhà nước, góp phần tăng cường bảo vệ lợi ích của Nhà nước, nâng cao chất lượng quản trị pháp lý và hiệu quả thực thi pháp luật, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.

Việc xây dựng Nghị quyết được quán triệt theo các quan điểm: bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện và thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng; gắn với yêu cầu thực tiễn; đồng thời bảo đảm tính khả thi, hiệu quả, phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội và tổ chức bộ máy hiện nay.

Thẩm tra dự thảo nghị quyết về chế độ, chính sách đối với luật sư công, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản nhất trí với quy định về chế độ hỗ trợ hàng tháng và chế độ bồi dưỡng theo vụ việc, song đề nghị chỉ áp dụng đối với luật sư công là cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan, không áp dụng với người làm việc tại doanh nghiệp nhà nước.

Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng, luật sư công thực hiện nhiệm vụ theo vụ, việc nên không cần hỗ trợ hàng tháng mà chỉ nên hưởng phụ cấp theo vụ, việc. Bên cạnh đó, có ý kiến đề nghị tiếp tục nghiên cứu, bổ sung chính sách để có thể thu hút, giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực này.