Cần quy định chi tiết vấn đề bảo đảm quốc phòng, an ninh trong Luật Đường sắt (sửa đổi)

Tập trung 5 nhóm đổi mới, cắt giảm 20 thủ tục hành chính

Chiều 27/5, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh đã thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình Quốc hội dự án Luật Đường sắt (sửa đổi). Dự thảo luật được xây dựng trên tinh thần đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng cường phân cấp, đồng thời tạo hành lang pháp lý thuận lợi nhằm thúc đẩy phát triển hạ tầng, vận tải và công nghiệp đường sắt.

Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, dự thảo luật tập trung vào 5 nhóm đổi mới quan trọng: Đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng; quản lý, khai thác hạ tầng; hoạt động vận tải; kết nối các phương thức vận tải và phát triển công nghiệp, nguồn nhân lực. Mục tiêu là tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế, tạo điều kiện thu hút đầu tư, nâng cao hiệu quả quản lý và khai thác đường sắt, đặc biệt trong bối cảnh đường sắt đô thị và tốc độ cao đang là ưu tiên phát triển.

Một trong những điểm mới nổi bật là việc khuyến khích đa dạng hóa nguồn lực đầu tư thông qua hình thức PPP như BOT, BT... Dự thảo luật cho phép địa phương sử dụng ngân sách để tham gia đầu tư các hạng mục thuộc kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia. Đây là bước tiến quan trọng, giúp địa phương chủ động hơn trong việc thúc đẩy các dự án đường sắt đô thị.

Bên cạnh đó, dự thảo luật mới cũng nhấn mạnh vai trò kết nối giữa đường sắt với các phương thức vận tải khác. Các cảng hàng không, cảng biển lớn bắt buộc phải có quy hoạch kết nối với đường sắt. Chủ đầu tư các dự án cảng cũng phải dành quỹ đất cho hạ tầng đường sắt. Đây là một bước đi cần thiết trong bối cảnh chi phí logistics của Việt Nam vẫn cao so với khu vực.

So với Luật Đường sắt 2017, dự thảo mới đã cắt giảm 20% thủ tục hành chính và 33% điều kiện kinh doanh. Chỉ giữ lại 6 thủ tục hành chính quan trọng, đồng thời phân quyền mạnh mẽ cho địa phương trong cấp phép xây dựng, quản lý vận hành và đăng ký phương tiện. Việc phân cấp này được kỳ vọng sẽ giảm gánh nặng cho Chính phủ, đồng thời phát huy tính chủ động của chính quyền các tỉnh, thành phố.

Đề nghị bổ sung vai trò của Công an, Quân đội trong quy hoạch, đầu tư, xây dựng kết cấu hạ tầng đường sắt

Qua thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường (KH,CN&MT) cho biết, Uỷ ban nhất trí với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Đường sắt với những lý do như đã được nêu trong Tờ trình của Chính phủ.

Về bảo đảm quốc phòng, an ninh (QPAN), có ý kiến cho rằng, đường sắt là một loại hình vận tải chiến lược, có vai trò then chốt trong việc di chuyển lực lượng, vũ khí, trang thiết bị quân sự và hàng hóa thiết yếu, đặc biệt trong các tình huống thiên tai, chiến tranh hoặc các vấn đề an ninh quốc gia. Một hệ thống đường sắt phát triển và được bảo vệ tốt sẽ giúp tăng cường khả năng ứng phó khẩn cấp, duy trì ANTT, cũng như đảm bảo sự liên kết giữa các vùng miền, kể cả khu vực biên giới. Tuy nhiên, dự thảo luật hiện tại mới chỉ dừng ở quy định chung về vai trò của đường sắt đối với QPAN, mà chưa có những quy định cụ thể và chi tiết.

Do đó, Cơ quan thẩm tra đề nghị nghiên cứu, bổ sung đánh giá tác động đối với dự án đường sắt đi qua địa bàn trọng điểm có ý nghĩa chiến lược về QPAN, bảo đảm phục vụ có hiệu quả hoạt động quân sự; hồ sơ và nội dung dự thảo luật cần bổ sung yêu cầu về tính lưỡng dụng phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường kết hợp tăng cường QPAN.

Bên cạnh đó, cần xác định một số tuyến đường sắt đặc biệt quan trọng trên các địa bàn trọng yếu để phục vụ mục đích QPAN trong trường hợp cần thiết, đối phó với các mối đe dọa liên quan đến an ninh quốc gia; xây dựng các cơ chế, chính sách đặc thù, áp dụng khoa học kỹ thuật và công nghệ tiên tiến để xây dựng và vận hành hiệu quả các tuyến đường sắt trọng điểm và phương tiện giao thông đường sắt đặc thù, đồng thời xác định các ga tàu có vị trí địa chính trị quan trọng để đáp ứng yêu cầu lưỡng dụng kinh tế - quân sự - an ninh.

Bổ sung quy định về vai trò của cơ quan Công an, Quân đội trong việc quy hoạch, đầu tư, xây dựng kết cấu hạ tầng đường sắt và trách nhiệm của lực lượng Quân đội, Công an trong bảo vệ hệ thống đường sắt nói chung và những tuyến đường sắt trọng điểm nói riêng trong trường hợp khẩn cấp, thiên tai, chiến tranh hoặc các tình huống đe dọa an ninh quốc gia; quy định rõ hơn về cơ chế phối hợp giữa các lực lượng, chính quyền địa phương và các đơn vị quản lý đường sắt trong việc triển khai các hoạt động bảo vệ an ninh quốc gia, đặc biệt trong các tình huống khẩn cấp hoặc chiến tranh...

Về nguồn lực, Ủy ban KH,CN&MT đề nghị cần làm rõ cơ chế huy động ngân sách nhà nước và vốn ngoài ngân sách, đồng thời dự báo nhu cầu tài chính và nhân lực cho các nhiệm vụ lớn như quản lý tài sản, phát triển hạ tầng, đào tạo, đảm bảo an ninh, an toàn hệ thống đường sắt. Đặc biệt, cần đề xuất các giải pháp mang tính chiến lược để giải quyết các vấn đề tồn đọng từ hệ thống đường sắt và các dự án đường sắt hiện tại, tạo khung pháp lý linh hoạt, đồng bộ và bền vững cho sự phát triển lâu dài của ngành...