Đảm bảo quản lý được trần nợ công và trách nhiệm trả nợ công của các địa phương

Sáng 26/5, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Đức Hải, Quốc hội làm việc tại Hội trường, thảo luận về dự án Luật Ngân sách nhà nước (sửa đổi). Qua thảo luận, đa số đại biểu tán thành với việc ban hành Luật Ngân sách nhà nước (sửa đổi) nhằm thể chế hóa các chủ trương, định hướng của Đảng, Nhà nước về ngân sách nhà nước. Đổi mới cơ chế phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi, bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách Trung ương, tăng tính chủ động của ngân sách địa phương.

Quốc hội quyết định mức chi ngân sách Trung ương chi tiết theo từng lĩnh vực

Nhấn mạnh đây là dự luật rất quan trọng, có liên quan đến nhiều hoạt động kinh tế và nhiều luật khác, tác động trực tiếp đến quản lý, phân bổ nguồn lực của cả hệ thống chính trị và sự vững mạnh ổn định của nền tài chính quốc gia, đại biểu Đỗ Thị Việt Hà (Bắc Giang) nêu rõ, việc Quốc hội tiếp tục xem xét, sửa đổi, bổ sung một số điều theo hướng thay thế luật hiện hành là rất cần thiết và kịp thời.

Về thẩm quyền phân bổ ngân sách Trung ương quy định tại Điều 19 và Điều 26 của dự thảo luật, theo Tờ trình của Chính phủ, dự thảo luật sửa đổi thẩm quyền của Quốc hội tại Điều 19 theo hướng Quốc hội chỉ quyết định tổng thể và cơ cấu lớn trong dự toán ngân sách nhà nước, phân bổ ngân sách Trung ương, quyết định dự toán chi ngân sách nhà nước, chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên nhưng không quyết định chi tiết lĩnh vực giáo dục, đào tạo, dạy nghề và khoa học, công nghệ đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đồng thời, trong dự thảo luật cũng không quyết định chi tiết theo từng lĩnh vực ngân sách trung ương, chi đầu tư phát triển, chi thường xuyên của từng bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan Trung ương.

Theo đại biểu Nguyễn Trường Giang (đoàn Đắk Nông), tại Khoản 4, Điều 70 của Hiến pháp năm 2013, thì Quốc hội quyết định dự toán ngân sách nhà nước và phân bổ ngân sách Trung ương. Việc Quốc hội quyết định mức chi ngân sách Trung ương chi tiết theo từng lĩnh vực, giúp cho việc phân bổ ngân sách Trung ương được minh bạch, sử dụng đúng mục tiêu, mục đích cụ thể, giúp Quốc hội giám sát hiệu quả việc sử dụng ngân sách cho từng nhiệm vụ.

Qua đó, làm căn cứ đánh giá trách nhiệm của người đứng đầu, bảo đảm sử dụng nguồn ngân sách nhà nước theo đúng chủ trương, đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước. Các khoản chi cho lĩnh vực giáo dục, đào tạo, dạy nghề và lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo quy định của pháp luật hiện nay chủ yếu là các khoản chi thường xuyên nên định mức chi rất cụ thể và đây là những khoản chi rất lớn. Do đó, đại biểu đề nghị, cân nhắc quy định việc Quốc hội không quyết định chi cụ thể đối với lĩnh vực giáo dục, đào tạo, dạy nghề, khoa học và công nghệ.

Trần nợ vay của ngân sách địa phương bao nhiêu thì phù hợp?

Phát biểu về mức trần nợ vay của ngân sách địa phương, đại biểu Phạm Văn Hoà (đoàn Đồng Tháp) cho rằng, quy định của luật hiện hành rất thông thoáng, tạo điều kiện cho địa phương, đặc biệt là những địa phương có nguồn thu thấp thì được mức trần vay tới 80%. Như vậy sẽ rất tốt để địa phương được chi cho đầu tư phát triển và đảm bảo an sinh xã hội. Còn đối với những thành phố như: TP Hải Phòng, TP Hồ Chí Minh, TP Hà Nội và Đà Nẵng có nguồn thu cao thì mức vay tới 120% thì rất cần thiết, vì những địa phương này nếu có khó khăn gì họ thu họ vẫn trả nợ được rất sòng phẳng. Tuy nhiên, đối với những địa phương rất khó khăn mà cho vay nợ trần 80% đều như nhau, tất nhiên là tôi đồng tình nhưng cũng phải có kiểm soát, giám sát chặt chẽ khả năng địa phương không thể trả nổi khi đã vay. Như vậy thì ngân sách Trung ương phải bù mà ngân sách trung ương bù thì sẽ dẫn đến tình trạng trần nợ công của Trung ương sẽ tăng cao lên. Đối với những địa phương này, tôi đề nghị phải giám sát chặt chẽ và danh mục vay, vay cho đầu tư phát triển lĩnh vực nào, cụ thể ra sao phải được cấp có thẩm quyền phê duyệt, cho vay nhưng có giám sát chặt chẽ như vậy thì hiệu quả sẽ tốt hơn.

Không đồng tình với quan điểm này, đại biểu Dương Văn Phước (đoàn Quảng Nam) cho rằng, nếu cho tỉnh nghèo vay ít, tỉnh giàu được vay nhiều dẫn đến một việc là không đảm bảo sự bình đẳng giữa các tỉnh, trong khi đó đối với tỉnh nghèo rất cần nhu cầu vốn để vay. “Nếu đưa ra cơ chế như vậy thì sẽ tạo ra một cơ chế ràng buộc và làm cho các địa phương này gặp khó khăn trong tiếp cận vay vốn. Cho nên theo tôi, không nhất thiết phải đưa ra cơ chế này trong quy định của pháp luật, tại luật này, tôi nghĩ trách nhiệm của lãnh đạo địa phương, người đứng đầu địa phương là trách nhiệm chính trị trước Đảng, trước Chính phủ và nhân dân. Đây là cơ chế đủ đảm bảo chúng ta sẽ quản lý được trần nợ công và trách nhiệm trả nợ công của các địa phương” – đại biểu nêu.

Phân bổ cho cấp xã theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp như thế nào

Nêu quan điểm về tái cấu trúc hệ thống ngân sách nhà nước theo mô hình tổ chức chính quyền địa phương mới, đại biểu Thạch Phước Bình (đoàn Trà Vinh) đề xuất, bổ sung điều khoản về thiết lập ngân sách tương ứng với mô hình chính quyền thực tế, trong đó quy định cụ thể các trường hợp không tổ chức HĐND, không còn tư cách pháp nhân tài chính HĐND giao Chính phủ ban hành danh mục hướng dẫn xác lập ngân sách đặc thù kèm theo cơ chế giám sát, phân cấp phù hợp tại các đô thị lớn và khu hành chính kinh tế đặc biệt trong tương lai.

Đại biểu Nguyễn Tâm Hùng  (đoàn Bà Rịa - Vũng Tàu) cũng nêu quan điểm về một số nội dung phân cấp hành chính và xác lập thẩm quyền tài chính cho cấp xã và cho rằng, việc luật hóa rõ ràng, đầy đủ và chặt chẽ các quy định về phân quyền tài chính cho cấp xã không chỉ là yêu cầu kỹ thuật lập pháp mà còn là điều kiện bảo đảm tính thực chất cho mô hình tổ chức chính quyền mới, bảo đảm khi được luật hóa và triển khai tổ chức thực hiện được đồng bộ trên thực tế.

Theo đại biểu, tại khoản 3 Điều 9 dự thảo luật quy định nhưng vẫn mang tính khung, chưa quy định rõ nguyên tắc bảo đảm nguồn lực tài chính tối thiểu cho cấp xã. “Trong bối cảnh không còn chính quyền cấp huyện, nếu cấp xã được giao nhiệm vụ mà không có cơ chế bảo đảm tài chính tương ứng thì rất dễ rơi vào tình trạng có việc nhưng không có tiền. Do đó, tôi đề nghị Ban soạn thảo xem xét, cân nhắc bổ sung quy định bắt buộc về việc bảo đảm tỷ lệ tối thiểu ngân sách được giữ lại cho cấp xã căn cứ vào định mức dân số, điều kiện địa bàn và nhu cầu chi thiết yếu, đồng thời, yêu cầu HĐND cấp tỉnh công khai kết quả phân cấp ngân sách hằng năm để tăng cường công tác kiểm tra, giám sát” – đại biểu nêu.

Về Điều 15 và Điều 16 của dự thảo luật quy định về công khai và giám sát ngân sách nhà nước, đại biểu cho rằng, để tăng tính thực thi tại cấp xã, nơi sát dân, gần dân và thường chịu áp lực trực tiếp từ người dân, đề nghị Ban soạn thảo xem xét, cân nhắc bổ sung một dòng hướng dẫn mang tính nhấn mạnh, đó là "cấp xã có trách nhiệm thực hiện công khai ngân sách bằng hình thức phù hợp, dễ tiếp cận với người dân. Ủy ban Mặt trận Tổ quốc cấp xã chủ trì giám sát việc thực hiện ngân sách tại cơ sở”. Việc này không mở rộng thêm quyền cũng không làm tăng thủ tục hành chính mà chỉ cụ thể hóa một nguyên tắc đã có nhằm tăng tính hiệu quả của thực tế.