Đề nghị rà soát lại thủy điện nhỏ, đánh giá quy trình xả lũ tránh “quy trình đúng nhưng hậu quả nặng nề”

Ngày 28/11, Quốc hội khóa XV tiếp tục ngày làm việc thứ 31 của Kỳ họp thứ 10, Quốc hội thảo luận ở hội trường về: Dự án Luật Quy hoạch (sửa đổi); Việc điều chỉnh Quy hoạch tổng thể quốc gia thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Phó Chủ tịch Quốc hội Vũ Hồng Thanh điều hành phiên thảo luận. Qua thảo luận, vấn đề nhiều đại biểu quan tâm đó là việc quy hoạch phải đảm bảo có tầm nhìn chiến lược lâu dài, không manh mún, đáp ứng công tác bảo vệ môi trường, phòng chống thiên tai.

Quy hoạch phải gắn với quản trị về rủ ro thiên tai

Nêu quan điểm, đại biểu Trịnh Xuân An (đoàn Đồng Nai) cho rằng, từ hậu quả, thiệt hại do các trận đại hồng thủy vừa rồi cần nghiên cứu để sửa đổi Điều 10, Khoản 3, liên quan đến phần môi trường, tài nguyên và rủi ro, phòng chống thiên tai tại Dự thảo điều chỉnh Quy hoạch tổng thể quốc gia vì quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch đô thị, quy hoạch các vùng miền, các dự án công trình trọng điểm...đều phải gắn với việc quản trị rủi ro về thiên tai.

Đại biểu Trịnh Xuân An đề nghị thêm hệ thống quan trắc liên vùng và liên tỉnh, áp dụng những chuẩn mới, số liệu mới, khi mà vừa rồi đã có những đỉnh lũ lịch sử, để thiết kế hệ thống quy hoạch, nhất là liên quan đến các hồ, liên hệ thống thủy điện. “Tôi đề nghị rà soát lại toàn bộ hệ thống thủy điện nhỏ, đánh giá lại quy trình xả lũ để tránh việc “quy trình đúng nhưng hậu quả nặng nề” - đại biểu nêu và đề nghị tất cả các vùng phát triển kinh tế xã hội đều phải có nội dung về bảo đảm và gắn phát triển kinh tế xã hội với quốc phòng, an ninh. Đồng thời, cần bổ sung các chỉ tiêu, mục tiêu cụ thể về bảo đảm quốc phòng, an ninh trong quy hoạch tổng thể quốc gia.

Đại biểu cũng đề nghị, cần phải tích hợp quy hoạch về thế trận phòng thủ vào quy hoạch quốc gia, đặc biệt trong điều kiện tổ chức địa giới hành chính mới và sáp nhập các tỉnh, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp; tăng cường thêm các đơn vị, các đoàn kinh tế quốc phòng, rà soát lại hệ thống đồn trạm biên phòng gắn với các vành đai biên giới.

Tránh tình trạng quản lý phân mảnh, thiếu sự liên thông

Nêu rõ quy hoạch là nền tảng định hướng đầu tư, bảo đảm phân bổ nguồn lực hiệu quả và hài hòa lợi ích quốc gia, địa phương, nhà đầu tư, song đại biểu Nguyễn Tâm Hùng (đoàn TP Hồ Chí Minh) nêu thực tiễn thời gian qua, việc tổ chức và triển khai quy hoạch ở một số ngành, lĩnh vực và một số địa phương vẫn còn tình trạng quản lý phân mảnh, thiếu sự liên thông và phối hợp thống nhất.

Do đó, đề nghị Ban soạn thảo cân nhắc bổ sung cơ chế bắt buộc cập nhật, chia sẻ, đồng bộ dữ liệu quy hoạch giữa các bộ, ngành và chính quyền địa phương trên hệ thống số hóa thống nhất; đồng thời, quy định rõ trách nhiệm giải trình, khi tiến độ quy hoạch chậm hoặc không khớp nối giữa các ngành. Việc này vừa khắc phục tình trạng phân tán nguồn lực, vừa bảo đảm môi trường đầu tư ổn định, thông thoáng và có thể dự báo.

Về xử lý trường hợp có mâu thuẫn giữa các quy hoạch, đại biểu Nguyễn Tâm Hùng cho rằng, mặc dù dự thảo đã xác định thứ bậc ưu tiên, nhưng cơ chế điều chỉnh vẫn thiên về giải thích hành chính. Thực tiễn cho thấy, có những trường hợp các quy hoạch ngành, quy hoạch vùng, quy hoạch đô thị và quy hoạch sử dụng đất chưa thống nhất, dẫn đến chậm triển khai dự án và gia tăng chi phí liên quan của nhà đầu tư.

Trên cơ sở đó, đại biểu đề nghị Ban soạn thảo cân nhắc nghiên cứu bổ sung cơ chế điều phối và kết luận cuối cùng khi phát sinh xung đột quy hoạch giữa các cấp, các ngành; xác định thời hạn xử lý rõ ràng, trách nhiệm giải trình cụ thể. Cơ chế này không thay thế thẩm quyền của bất kỳ cơ quan nào, nhưng bảo đảm các bất đồng được xử lý dứt điểm, kịp thời, tránh tình trạng hồ sơ phải xin ý kiến nhiều vòng, kéo dài tiến độ thực hiện dự án.

Đại biểu Hà Sỹ Đồng (đoàn Quảng Trị) cũng nhìn nhận số tầng quy hoạch còn nhiều, nguy cơ chồng chéo trong triển khai. Để tránh phân mảnh, đại biểu cho rằng cần bổ sung ưu tiên quy hoạch cấp quốc gia; quy hoạch vùng nếu có tác động liên tỉnh và hiệu quả lan tỏa, quy hoạch tỉnh được xem xét khi có lợi ích kinh tế - xã hội trực tiếp. Để giải quyết thực trạng quy hoạch kéo dài nhiều năm khi không có cơ quan ra quyết định cuối cùng, đại biểu kiến nghị quy định Thủ tướng ra quyết định cuối cùng đối với các mâu thuẫn lớn trong quy hoạch, đồng thời đặt thời hạn xử lý để tránh trì hoãn.

Đại biểu Hà Sỹ Đồng cho rằng, việc rút ngắn quy trình lập, thẩm định, phê duyệt quy hoạch là cần thiết nhằm tránh lỡ cơ hội đầu tư. Ông cũng nhấn mạnh, quy hoạch tỉnh cần trao quyền điều chỉnh mạnh hơn để tăng tính chủ động, bởi thực tế địa phương đang phải xin nhiều cấp khi điều chỉnh cục bộ, dù phạm vi nhỏ, gây chậm trễ và giảm tính cạnh tranh trong thu hút đầu tư.

Phải tái thiết năng lực phản ứng của Nhà nước trong thời đại dữ liệu

Góp ý cả hai nội dung, đại biểu Phạm Trọng Nhân (đoàn TP Hồ Chí Minh) nói, sửa Luật Quy hoạch và điều chỉnh Quy hoạch tổng thể quốc gia lần này không phải sửa vài điều khoản, mà là tái thiết năng lực phản ứng của Nhà nước trong thời đại dữ liệu. Để quy hoạch phải trở thành động cơ tăng trưởng, đại biểu cho rằng cần phải làm được hai việc. Một là, tăng tốc bằng cơ chế điều chỉnh quy hoạch theo cơ hội chiến lược, để không bỏ lỡ các động lực tăng trưởng mới. Hai là, tăng nâng chất bằng chuẩn dữ liệu quốc gia, điều phối vùng mạnh, giảm tầng quy hoạch và hậu kiểm thực chất. Khi đó, Luật Quy hoạch sẽ trở thành: “Hệ điều hành dữ liệu của quốc gia”, nơi mọi quyết định đều dựa trên số liệu - năng suất và giá trị gia tăng. “Chỉ trên nền tảng đó, chúng ta mới có thể tự tin nói về tăng trưởng hai con số và thoát bẫy thu nhập trung bình” - đại biểu nhấn mạnh.

Góp ý thêm, đại biểu Nguyễn Thị Ngọc Xuân (đoàn TP Hồ Chí Minh) kiến nghị Ban soạn thảo xem xét rà soát lại một lần nữa quy hoạch ngành và quy hoạch chi tiết ngành. Dự thảo luật hiện nay vẫn còn đến 35 quy hoạch ngành, 14 quy hoạch chi tiết ngành. Theo đại biểu, khi có quá nhiều quy hoạch cùng tồn tại, địa phương khi lập quy hoạch hoặc triển khai dự án phải đối chiếu với nhiều loại quy hoạch cấp trên, làm gia tăng thủ tục, kéo dài thời gian và dễ phát sinh chồng chéo. 

Do đó, đại biểu kiến nghị Ban soạn thảo cần nghiên cứu mạnh dạn tích hợp các quy hoạch quan trọng của ngành vào quy hoạch quốc gia. Việc tích hợp sẽ làm rõ vai trò dẫn dắt của quy hoạch quốc gia, đồng thời các bộ, ngành và địa phương phải tham gia tích cực, sâu hơn, hiệu quả hơn vào quá trình lập quy hoạch quốc gia. Từ đó, nâng cao chất lượng và sự thống nhất của hệ thống luật quy hoạch. Đây là cách tiếp cận phù hợp với xu hướng của nhiều quốc gia đã chuyển sang mô hình quy hoạch tích hợp đa ngành.

Từ thực tiễn thời gian qua, các đại biểu cũng đề nghị bổ sung rõ nguyên tắc “bảo đảm trách nhiệm giải trình công khai trong lập, thẩm định và điều chỉnh quy hoạch”, bởi thực tiễn thời gian qua cho thấy, nguyên nhân của nhiều sai lệch không xuất phát từ thiếu pháp luật, mà do thiếu cơ chế giải trình minh bạch và giám sát trách nhiệm cá nhân. Việc luật hóa nguyên tắc này sẽ nâng tính liêm chính, hạn chế tiêu cực và củng cố niềm tin của người dân và doanh nghiệp.