Giải pháp nào "bịt lỗ hổng" thị trường chứng khoán, trái phiếu?

Thảo luận về kinh tế - xã hội (KTXH) sáng 2/6, các đại biểu Quốc hội (ĐBQH) cũng quan tâm, đề cập về thị trường chứng khoán, trái phiếu doanh nghiệp. ĐBQH Nguyễn Hải Nam (Thừa Thiên - Huế) đánh giá, vừa qua thị trường tài chính, trái phiếu doanh nghiệp là kênh dẫn vốn quan trọng của nền kinh tế, trong đó thị trường trái phiếu doanh nghiệp đã đạt quy mô 1,2 triệu tỷ đồng, tương đương 17% GDP và đã có tác dụng làm giảm áp lực đối với kênh tín dụng của Ngân hàng Nhà nước, góp phần tài trợ vốn cho phát triển nền kinh tế của nước ta.

Tuy nhiên, bên cạnh đó, theo đại biểu, thời gian qua có nhiều doanh nghiệp phát hành trái phiếu không đúng quy định của pháp luật, gây ra nhiều lo ngại cho các nhà đầu tư, đặc biệt nhà đầu tư nhỏ lẻ, dễ bị tổn thương. Vừa qua, nhiều nhà đầu tư nhỏ lẻ đã gặp rủi ro với một số vụ phát hành trái phiếu số lượng lớn, gây quan ngại như báo chí đã nêu.

"Đồng thời, có thể gây ra mất cân đối với nền kinh tế khi dòng vốn đi lệch vào những thị trường rủi ro, có tính đầu cơ cao thay vì đáng lẽ cần đi vào sản xuất, kinh doanh thực để phát triển KTXH. Thứ nữa, có thể gây ra mất thanh khoản lớn hệ thống cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Việc này đã thực sự xảy ra tại một số quốc gia trong khu vực", đại biểu lo ngại.

Đánh giá cao công tác quản lý của Bộ Tài chính và các bộ ngành trong thời gian qua, đặc biệt, Bộ Tài chính đã 5 lần cảnh báo về rủi ro trái phiếu doanh nghiệp trên các phương tiện truyền thông, ĐBQH Nguyễn Hải Nam cũng chỉ ra nguyên nhân là các doanh nghiệp phát hành đã chủ động tạo ra các hợp đồng hợp tác đầu tư gián tiếp, mục đích để lách luật huy động vốn trái phiếu doanh nghiệp với lãi suất cao khi không có tài sản bảo đảm, tỷ lệ dư nợ trái phiếu trên vốn tín dụng cao, có khi đến 5 lần, thậm chí 10 lần, tiềm ẩn rủi ro.

Tổ chức tín dụng trung gian (tổ chức phân phối, tổ chức định giá) có những hành vi xúi giục, lôi kéo người dân tham gia mua trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ để gây rủi ro cho những người dân này. Nhà đầu tư cá nhân đôi khi bị hấp dẫn bởi lãi suất cao mà không có đầy đủ thông tin về rủi ro của trái phiếu mình mua hoặc mua trái phiếu doanh nghiệp khi các định chế tài chính lớn đã mua và phân phối lại...

Từ đó, ĐBQH tỉnh Thừa Thiên - Huế đề xuất giải pháp tổ chức giao dịch trái phiếu riêng lẻ theo hình thức giao dịch tập trung để tăng cường công khai, minh bạch, quản lý giám sát chặt thị trường này. Đối với tổ chức phân phối, bán trái phiếu doanh nghiệp cần có giám sát chặt chẽ hơn để tránh những hành vi lôi kéo, xúi giục người dân mua. Đối với các nhà đầu tư nhỏ lẻ cần được giám sát xem có năng lực về vốn và trình độ quản ký rủi ro tài chính không. Có biện pháp kiểm soát quy mô dư nợ các doanh nghiệp để vẫn đảm bảo phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp nhưng không để quá linh hoạt, rủi ro như thời gian qua.

Dẫn chứng vụ Tân Hoàng Minh, ĐBQH Trần Thị Hồng Thanh (Ninh Bình) cho rằng, cơ chế chính sách của Nhà nước đã bị lợi dụng, dẫn đến thị trường trái phiếu doanh nghiệp bộc lập những bất cập, hạn chế: Điều kiện phát hành còn lỏng lẻo, sự kiểm tra, giám sát của cơ quan chủ quản và các cơ quan liên quan chưa quyết liệt, hiệu quả; phát hành trái phiếu nhưng chuyển nhượng sai mục đích, chuyển nhượng lòng vòng; nhiều cá nhân đầu tư chưa được trang bị kiến thức và hiểu biết về thị trường, mua bán theo tin đồn, tiềm ẩn nhiều rủi ro...

Nữ đại biểu kiến nghị Chính phủ rà soát, sửa đổi cơ chế, chính sách hoàn thiện hành lang pháp lý về hoạt động phát hành trái phiếu doanh nghiệp, trong đó điều kiện phát hành doanh nghiệp phải có tài sản đảm bảo, bắt buộc phải có đánh giá, xếp hạng tín nhiệm bởi một tổ chức độc lập, Nhà nước cần có cơ chế giám sát hoạt động của các tổ chức này; sửa đổi quy định để nâng cao mức độ công khai hóa, minh bạch hóa thông tin cũng như quy định an toàn tài chính; tăng cường trách nhiệm và nghĩa vụ của các doanh nghiệp phát hành trong huy động, sử dụng vốn đúng mục đích, giám sát chặt chẽ nguồn vốn trái phiếu do doanh nghiệp huy động...

Kiến nghị Chính phủ chỉ đạo các cơ quan quản lý đẩy mạnh thanh tra, kiểm tra giám sát việc chấp hành quy định pháp luật về đầu tư, giao dịch và sử dụng vốn thu được từ phát hành trái phiếu của các doanh nghiệp; xử phạt nghiêm, công bố rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng các hành vi vi phạm của các cá nhân, doanh nghiệp trường hợp xác định có dấu hiệu tội phạm và khẩn trương chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra xử lý nghiêm theo quy định pháp luật...