Hàng loạt vi phạm của Bộ Công thương trong quản lý xăng dầu

Vi phạm khâu cấp phép và thực hiện các điều kiện cấp phép

Theo kết luận thanh tra, từ năm 2017 đến ngày 30/6/2022, Bộ Công thương đã cấp 37 giấy phép kinh doanh xuất, nhập khẩu xăng dầu (không gồm 4 giấy phép kinh doanh xăng dầu hàng cung cấp cho hoạt động hàng không) và 347 giấy phép làm thương nhân phân phối xăng dầu.

Việc cho phép thuê kho, bể chứa xăng dầu để làm điều kiện cấp phép, giấy xác nhận theo quy định của Nghị định số 83/2014/NĐ-CP chưa khuyến khích các thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu đầu tư phát triển kho chứa xăng dầu, dẫn đến khó đáp ứng các yêu cầu về kho dự trữ xăng dầu thương mại theo quy định.

Các thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu và thương nhân phân phối ký hợp đồng chủ yếu thuê kho, bể chứa xăng dầu để làm điều kiện xin cấp giấy phép và giấy xác nhận. Nhiều thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu và thương nhân phân phối ký hợp đồng thuê kho, bể chứa xăng dầu chỉ theo mùa vụ, theo thực tế sử dụng để giảm chi phí. Đây là một trong những nguyên nhân dẫn tới vi phạm ở khâu cấp phép và thực hiện các điều kiện cấp phép của Bộ Công Thương, các thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu và thương nhân phân phối.

Thực tế, sau khi được cấp phép nhiều thương nhân đầu mối đã không đảm bảo được hệ thống phân phối xăng dầu. Nhiều hợp đồng thuê kho, bể chứa xăng dầu không phát sinh gửi hàng, thanh lý hợp đồng... ảnh hưởng tới nguồn cung của thị trường. Bộ Công thương đã thiếu kiểm tra, giám sát, quản lý lỏng lẻo và không kịp thời phát hiện các vi phạm trong duy trì điều kiện kho, bể chứa và hệ thống phân phối để xử lý theo quy định.

Chi bình ổn giá khi giá nhiên liệu chưa tăng với số tiền hơn 1.142 tỷ đồng

Kết luận cũng đã chỉ ra những vi phạm của Bộ Công thương trong việc trích lập, quản lý, sử dụng Quỹ bình ổn giá (BOG). Theo đó, về điều hành Quỹ BOG, liên Bộ Công thương-Tài chính quyết định chi bình ổn giá khi giá nhiên liệu chưa tăng với số tiền hơn 1.142 tỷ đồng, và chi bình ổn cao hơn mức tăng giá với số tiền hơn 318 tỷ. Tại kỳ điều hành từ ngày 1/1/2017 đến trước 15h ngày 23/4/2018, ban hành văn bản điều hành giá không rõ ràng, dẫn tới 19/27 thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu trích lập Quỹ BOG sai chủng loại xăng RON 95 hơn 1.013 tỷ đồng; chi sử dụng Quỹ BOG với số tiền gần 680 tỷ.

Thanh tra Chính phủ cũng chỉ ra, Ngân hàng Nhà nước chưa ban hành văn bản hướng dẫn các ngân hàng thương mại quản lý Quỹ BOG, dẫn tới 7 thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu đã sử dụng Quỹ BOG sai mục đích bình ổn giá, không kết chuyển về tài khoản Quỹ BOG mà để lại tài khoản thanh toán của doanh nghiệp thường xuyên, trong nhiều kỳ trước khi hoàn trả lại Quỹ BOG với số tiền hơn 7.927 tỷ đồng. Trong đó, 3 doanh nghiệp đã trích lập, chi sử dụng Quỹ BOG với khối lượng xăng dầu vượt sổ sách, dẫn tới trích lập sai gần 4,8 tỷ đồng và chi sai từ quỹ này gần 22,6 tỷ. Một doanh nghiệp trích lập thiếu vào Quỹ BOG hơn 3 tỷ đồng, và một đơn vị thực hiện sai nguyên tắc kế toán số tiền điều chỉnh vào Quỹ BOG gần 10,3 tỷ đồng. 

Từ ngày 1/1/2017 đến ngày 31/12/2021, khi kết thúc năm tài chính, các thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu, các ngân hàng thương mại nơi các thương nhân dầu mối kinh doanh xăng dầu mở tài khoản Quỹ BOG không gửi sao kê về Bộ Công thương và Bộ Tài chính theo quy định…, dẫn đến cơ quan quản lý nhà nước không nắm rõ về số dư đầu kỳ, số trích lập, số sử dụng, phần lãi phát sinh, số dư Quỹ BOG.

Bộ Công thương chưa kịp thời xem xét, xử lý đình chỉ hoạt động kinh doanh hoặc thu hồi giấy xác nhận đủ điều kiện làm thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu theo thẩm quyền đối với các thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu đã bị Bộ Tài chính xử phạt vi phạm hành chính nhiều lần, dẫn đến Quỹ BOG liên tục bị các thương nhân dầu mối chiếm dụng và sử dụng sai mục đích.

Mua bán trái quy định, phá vỡ các nguyên tắc

Do Bộ Công thương quản lý lỏng lẻo nên từ năm 2017 đến tháng 9/2022, một số thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu sai quy định với khối lượng 828.963 m3 để hưởng tiền chiết khấu, chênh lệch giá bất hợp pháp với số tiền khoảng 950 tỷ đồng. Bên cạnh đó, thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu đã không tạo nguồn xăng dầu theo nghĩa vụ và trách nhiệm theo quy định, ảnh hưởng đến nguồn cung xăng dầu và đáp ứng yêu cầu của thị trường. Thanh tra Chính phủ cho rằng, đây là nguyên nhân dẫn tới gián đoạn nguồn cung xăng dầu.

Bên cạnh đó, do việc quản lý lỏng lẻo, thiếu kiểm tra, giám sát, xử lý không nghiêm, chấn chỉnh kịp thời của Bộ Công thương dẫn tới hoạt động kinh doanh xăng dầu diễn biến phức tạp, nhiều hành vi mua bán trái quy định, phá vỡ các nguyên tắc của Nghị định số 83/2014/NĐ-CP như: Công ty cổ phần thương mại và Dầu khí Đồng Tháp ủy quyền việc mua bán xăng dầu cho các doanh nghiệp không phải công ty con, không được cấp giấy xác nhận đủ điều kiện làm thương nhân phân phối xăng dầu. Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) ủy quyền cho các công ty con ký hợp đồng mua, bán xăng dầu với thương nhân đầu mối khác và bán tái xuất xăng dầu, sản lượng hơn 4,46 triệu m3. Các công ty con của Công ty TNHH Thương mại và dịch vụ Long Hưng bán xăng dầu cho công ty mẹ, mua xăng dầu của các đơn vị đầu mối, phân phối khác…