Hoàn thiện dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý

Đồng chí Lê Vệ Quốc, Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và TGPL, Tổ phó thường trực Tổ soạn thảo chủ trì cuộc họp.

Tham dự cuộc họp có thành viên của tổ soạn thảo, đại diện một số trung tâm TGPL nhà nước các tỉnh, thành phố, một số đơn vị có liên quan thuộc Bộ Tư pháp.

Phát biểu tại cuộc họp, đồng chí Lê Vệ Quốc cho biết việc sửa đổi Luật TGPL sẽ tập trung vào sửa đổi, bổ sung những quy định để giải quyết các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn; đồng thời để thể chế hoá chủ trương của Đảng về việc phân cấp, phân quyền khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, bảo đảm việc triển khai nhiệm vụ được thông suốt, hiệu quả, kịp thời, cải cách tối đa thủ tục hành chính, giảm chi phí, tạo thuận lợi cao nhất cho người dân.

Song song với việc tổ chức họp Tổ soạn thảo để lấy ý kiến các thành viên, Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và TGPL đã báo cáo và lấy ý kiến Ban Thường vụ Đảng ủy Bộ Tư pháp về chủ trương, định hướng xây dựng Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật TGPL và tổ chức lấy ý kiến rộng rãi hồ sơ dự thảo. 

Đồng chí Vũ Thị Hường, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và TGPL, Tổ phó Tổ soạn thảo đã giới thiệu 7 nội dung cơ bản được sửa đổi, cụ thể như sau:

Thứ nhất về người được TGPL, cùng với việc bổ sung diện người được TGPL theo quy định của Luật Phòng, chống mua bán người và Luật Tư pháp người chưa thành niên để bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất trong các văn bản quy phạm pháp luật, dự thảo Luật sửa đổi mở rộng thêm 2 diện: “người khuyết tật” (không yêu cầu điều kiện có khó khăn về tài chính) cho phù hợp với Luật Người khuyết tật và Công ước về quyền của người khuyết tật; bổ sung diện người nước ngoài được TGPL theo quy định tại điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên để bảo đảm tính đồng bộ, tính tương thích với các điều ước quốc tế.

Thứ hai về trung tâm TGPL nhà nước và chi nhánh của trung tâm, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung quy định chi tiết mỗi tỉnh, thành phố có ít nhất 1 trung tâm TGPL nhà nước và giao cho UBND cấp tỉnh căn cứ vào nhu cầu, điều kiện thực tiễn tại địa phương quyết định số lượng trung tâm TGPL trên địa bàn. Về chi nhánh của trung tâm, bỏ điều kiện chi nhánh chỉ được “thành lập tại các huyện ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn giao thông không thuận tiện đến trung tâm TGPL nhà nước và chưa có tổ chức hành nghề luật sư hoặc tổ chức tư vấn pháp luật tham gia TGPL" cho phù hợp với thực tiễn hiện nay nhiều địa phương đã thực hiện sáp nhập tỉnh, sáp nhập xã và bỏ cấp huyện.

Trong khi đó, đặc thù của công tác TGPL là cần thường xuyên phối hợp kịp thời với các cơ quan tiến hành tố tụng và các cơ quan, tổ chức tại cơ sở; đồng thời, phải trực tiếp gặp gỡ, giải thích và hỗ trợ người dân, đảm bảo dịch vụ pháp lý được kịp thời, thuận lợi, không bị gián đoạn, không chậm trễ, nhất là các địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn.

Thứ ba về người thực hiện TGPL, dự thảo Luật đã sửa đổi quy định người đã từng được bổ nhiệm là trợ giúp viên pháp lý thì không yêu cầu bắt buộc phải đào tạo nghề luật sư và tập sự TGPL; mở rộng tiêu chuẩn cộng tác viên TGPL không bó hẹp nhóm người “đã nghỉ hưu” và ở “vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn” như quy định của Luật TGPL.

Ngoài ra, bổ sung quy định cộng tác viên TGPL được thực hiện vụ việc TGPL tham gia tố tụng và đại diện ngoài tố tụng theo quy định của pháp luật nhằm mở rộng nguồn nhân lực thực hiện TGPL, thu hút và phát huy được được những người có trình độ và có khả năng tham gia thực hiện TGPL. Bên cạnh đó, dự thảo Luật cũng bổ sung một số trường hợp cộng tác viên bị thu hồi thẻ để bảo đảm hoạt động của đội ngũ này thực sự chất lượng, hiệu quả.

Thứ tư về lĩnh vực TGPL, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung bỏ hạn chế “trừ lĩnh vực kinh doanh thương mại” nhằm mở rộng phạm vi lĩnh vực được TGPL, phù hợp với yêu cầu thực tiễn và quyền được tiếp cận công lý của người dân. Việc bỏ hạn chế này xuất phát từ thực tế cho thấy, trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, nhiều người thuộc diện được TGPL (như người nghèo, người khuyết tật, người dân tộc thiểu số,…) có thể phát sinh các tranh chấp, vướng mắc liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh nhỏ lẻ, vay mượn, hợp đồng thương mại đơn giản. Nếu tiếp tục giữ quy định loại trừ, họ sẽ bị hạn chế cơ hội được bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

Thứ năm, về phạm vi thực hiện TGPL, dự thảo mở rộng phạm vi thực hiện TGPL của các trung tâm TGPL nhà nước theo hướng cho phép trung tâm TGPL thực hiện vụ việc do trung tâm TGPL địa phương khác chuyển đến trong trường hợp vụ việc đang được cơ quan tiến hành tố tụng giải quyết nhưng phải chuyển cho cơ quan tiến hành tố tụng ở địa phương khác giải quyết; nhằm tạo thuận lợi cho cả người thực hiện TGPL và người được TGPL.

Thứ sáu, về trách nhiệm của UBND cấp xã đối với công tác TGPL, trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, chính quyền cấp xã đóng vai trò quan trọng, là cầu nối trực tiếp giữa Nhà nước – nhân dân và là cấp chính quyền gần dân, sát dân, trực tiếp thực hiện quản lý nhà nước trên địa bàn. Do đó, dự thảo Luật bổ sung trách nhiệm của UBND cấp xã trong công tác TGPL như thống kê số lượng người được TGPL tại địa phương; truyền thông về TGPL; giải thích, giới thiệu người được TGPL đến trung tâm, chi nhánh của trung tâm cho phù hợp với vị trí, vai trò của UBND cấp xã hiện nay.

Thứ bảy, về ứng dụng công nghệ thông tin, dự thảo Luật đã bổ sung quy định về trách nhiệm của Chính phủ là “đẩy mạnh, ứng dụng công nghệ thông tin, công nghệ số, chuyển đổi số trong trợ giúp pháp lý nhằm đơn giản hoá thủ tục hành chính và tạo thuận lợi tối đa cho người được trợ giúp pháp lý”.

Trao đổi, thảo luận tại cuộc họp, các đại biểu đều nhất trí với việc xây dựng dự thảo Luật theo nguyên tắc bảo đảm tính kế thừa, ổn định, khả thi, phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Với những vấn đề bất cập, vướng mắc trong quy định của Luật TGPL đã được nhận diện rõ ràng, có cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn đầy đủ thì đưa vào sửa đổi để tháo gỡ khó khăn, tạo cơ sở pháp lý đầy đủ cho việc phát triển công tác TGPL phù hợp với các chủ trương, chính sách đổi mới của Đảng, Nhà nước. Ngoài ra, các đại biểu đánh giá cao hồ sơ dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật TGPL được cơ quan chủ trì soạn thảo đã được chuẩn bị công phu, chi tiết, bảo đảm chất lượng, thể hiện sự nghiên cứu nghiêm túc, kỹ lưỡng và bám sát thực tiễn.  

Phát biểu kết luận cuộc họp, đồng chí Lê Vệ Quốc ghi nhận và đánh giá cao ý kiến trao đổi, thảo luận sôi nổi trên tinh thần thẳng thắn, cởi mở của các đại biểu. Trên cơ sở ý kiến của các thành viên Tổ soạn thảo, đồng chí Lê Vệ Quốc chỉ đạo thường trực Tổ soạn thảo tiếp tục chỉnh lý, sửa đổi, bổ sung để khẩn trương hoàn thiện hồ sơ dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Luật TGPL, đặc biệt cần nghiên cứu, đánh giá sâu sắc tác động của việc mở rộng diện người được TGPL, mở rộng lĩnh vực trợ giúp pháp lý,…để đảm bảo các quy định pháp luật khả thi trên thực tiễn.

Đồng chí Lê Vệ Quốc nhấn mạnh, hồ sơ dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý phải là sản phẩm thể chế hóa quan điểm của Đảng trong công tác sắp xếp bộ máy nhà nước, nâng cao chất lượng dịch vụ sự nghiệp công, khắc phục được những bất cập, hạn chế trong công tác TGPL hiện nay.