Nhà nước không can thiệp thu hồi đất giúp nhà đầu tư, tránh "Được lòng đất thì mất lòng đò"

Sáng 25/8, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) thảo luận, cho ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự án Luật Đất đai (sửa đổi).

Báo cáo do Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế (UBKT) Vũ Hồng Thanh trình bày cho biết, về cơ chế xử lý đối với trường hợp thỏa thuận về nhận quyền sử dụng đất không đạt được 100% (khoản 7 Điều 127), hiện có 2 loại ý kiến.

Loại ý kiến thứ nhất, giữ như dự thảo luật trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 5. Việc chủ đầu tư thỏa thuận với người sử dụng đất để có đất thực hiện dự án là thỏa thuận mang tính dân sự, việc Nhà nước can thiệp bằng biện pháp thu hồi đất đối với các trường hợp không thỏa thuận được thì không phù hợp, dễ dẫn tới khiếu kiện. Để đảm bảo việc thỏa thuận nhận chuyển quyền sử dụng đất thành công, nhà đầu tư cần phải tính toán về quy mô, địa điểm thực hiện dự án cho phù hợp.

Loại ý kiến thứ hai, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, bổ sung quy định mang tính nguyên tắc: Nhà nước thu hồi đất đối với phần diện tích còn lại của dự án chưa thỏa thuận được để giao đất, cho thuê đất cho nhà đầu tư không đấu giá quyền sử dụng đất, không đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án có sử dụng đất trong các trường hợp sau: Nhà đầu tư thực hiện dự án thông qua hình thức thỏa thuận về nhận quyền sử dụng đất đã thỏa thuận được với từ 80% số người sử dụng đất trở lên và 80% diện tích đất thực hiện dự án trở lên mà không tiếp tục thỏa thuận được.

Nhà đầu tư đang có quyền sử dụng một phần diện tích đất thực hiện dự án và đã thỏa thuận được với từ 80% số người sử dụng đất và 80% diện tích đất trở lên đối với phần diện tích đất còn lại mà không tiếp tục thỏa thuận được. Đồng thời, giao Chính phủ quy định chi tiết các nội dung có liên quan. Quy định này sẽ góp phần tháo gỡ khó khăn trên thực tế triển khai cơ chế thỏa thuận để nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất do không thể thỏa thuận hết diện tích.

Thường trực UBKT báo cáo 2 phương án, xin ý kiến UBTVQH.

Thảo luận tại phiên họp, Chủ nhiệm Uỷ ban Tài chính - Ngân sách Lê Quang Mạnh bày tỏ đồng tình với phương án hai, bởi theo ông, trong thực tiễn rất nhiều dự án, đa số hộ dân thực hiện thoả thuận xong, chấp nhận mức đền bù, còn số lượng rất nhỏ hộ dân không chấp nhận mức đưa ra của chủ đầu tư. Trong trường hợp này, nếu chúng ta áp dụng nguyên tắc thoả thuận, để nhà đầu tư đáp ứng bằng được yêu sách của những người còn lại thì sẽ không thực hiện được các dự án, ảnh hưởng đến tiến độ chung yêu cầu phát triển các đô thị.

"Thực tiễn cá nhân tôi ở địa phương, số lượng các dự án như thế này rất nhiều, không chỉ những người dân thuần tuý sống trên mảnh đất đó, mà còn nhiều nhà đầu cơ, thậm chí là người quen thân của các hộ dân mua trước rồi tìm cách ép để được đền bù. Để hài hoà giữa lợi ích của người dân, doanh nghiệp và Nhà nước thì nên theo phương án hai, tức là đã thoả thuận được 80% số người dân trở lên thì Nhà nước đứng ra thu hồi" - Chủ nhiệm Uỷ ban Tài chính - Ngân sách nêu quan điểm. Tuy nhiên, ông đề nghị bổ sung thêm nguyên tắc, mức đền bù đối với những hộ còn lại tương đương mức trung bình chung của các hộ đã chấp nhận, hoặc là mức được đa số người dân chấp nhận.

Trong khi đó, Chủ nhiệm Uỷ ban Tư pháp Lê Thị Nga cho rằng, có hai cơ chế thu hồi đất: cơ thế thứ nhất bằng con đường hành chính, cơ chế thứ hai bằng con đường thoả thuận, tức là dân sự. Bây giờ chúng ta lại đưa ra cơ chế thứ ba, "đầu là dân sự, đuôi là hành chính". "Chúng tôi đề nghị, thoả thuận thì theo cơ chế thoả thuận hoàn toàn, hành chính thì theo cơ chế hành chính hoàn toàn. Nếu chúng ta "đầu dân sự, đuôi hành chính" thì không đảm bảo quyền lợi và sẽ xảy ra khiếu kiện", Chủ nhiệm Uỷ ban Tư pháp nhấn mạnh.

Cho ý kiến về nội dung này, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ yêu cầu, trong thu hồi đất, hành chính cộng một chút dân sự thì được, chứ Nhà nước không can thiệp. "Bây giờ đã thỏa thuận được với 80% người sử dụng đất và 80% diện tích đất trở lên, coi như xong rồi, Nhà nước lại áp đặt hành chính, thì các đồng chí đánh giá như thế nào? "Được lòng đất thì mất lòng đò". Được 20% này thì lại mất 80% đã xong trước đây. Chúng tôi là những người gương mẫu, đi trước hoá ra lại bị thiệt thòi à?", Chủ tịch Quốc hội phân tích.

Chủ tịch Quốc hội đồng tình với việc Nhà nước có hỗ trợ nhà đầu tư, nhưng cần tuân theo Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở. Trong trường hợp như vậy thì cấp uỷ, chính quyền địa phương, tổ chức chính trị - xã hội cùng với nhà đầu tư bàn bạc, tháo gỡ những vướng mắc, tâm tư, tình cảm, nguyện vọng trong khuôn khổ chính sách chung của Nhà nước.

Nhà đầu tư từ đầu phải có khung thỏa thuận với cấp uỷ, chính quyền, địa phương. "Đôi khi, người dân không thông, phải giáo dục, tuyên truyền, thuyết phục, tạo điều kiện về sinh kế, tái định cư... bằng những giải pháp khác, chứ không phải giải pháp về hành chính", Chủ tịch Quốc hội lưu ý và cho rằng, con số 80, 70 hay 90% không có cơ sở, đương nhiên chúng ta muốn hỗ trợ nhà đầu tư, nhưng phải có nguyên tắc.