Những điểm mới nổi bật của Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú
Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026, luật đã thể chế hóa quan điểm của Đảng về công tác tạm giữ, tạm giam, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật; giải quyết những vướng mắc, bất cập thực tiễn, đáp ứng yêu cầu đẩy mạnh công tác thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú trong thời gian tới.
Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú gồm 12 chương với 74 điều, quy định về nguyên tắc, trình tự, thủ tục thi hành các biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự gồm tạm giữ, tạm giam, cấm đi khỏi nơi cư trú; tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn, mô hình của cơ quan quản lý, thi hành tạm giữ, tạm giam, cấm đi khỏi nơi cư trú; quyền và nghĩa vụ của người bị tạm giữ, người bị tạm giam, người bị cấm đi khỏi nơi cư trú; trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trong thi hành biện pháp ngăn chặn tạm giữ, tạm giam, cấm đi khỏi nơi cư trú.
Theo đó, luật đã mở rộng phạm vi điều chỉnh, bổ sung quy định về thi hành biện pháp ngăn chặn cấm đi khỏi nơi cư trú nhằm khắc phục những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn thi hành biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú. Cụ thể, luật đã bổ sung quy định về thi hành biện pháp ngăn chặn cấm đi khỏi nơi cứ trú gồm: Gửi lệnh cấm đi khỏi nơi cư trú và phổ biến quyền, nghĩa vụ cho người bị cấm đi khỏi nơi cư trú; thi hành lệnh cấm đi khỏi nơi cư trú; nhiệm vụ, quyền hạn của UBND cấp xã, đơn vị quân đội được giao quản lý, theo dõi người bị cấm đi khỏi nơi cư trú; quyền và nghĩa vụ của người bị cấm đi khỏi nơi cư trú; giải quyết vắng mặt tại nơi cư trú; giải quyết trong trường hợp thay đổi nơi cư trú, nơi làm việc, lao động hoặc học tập; xử lý trường hợp người bị cấm đi khỏi nơi cư trú vi phạm nghĩa vụ.
Luật đã hoàn thiện quy định để nâng cao hiệu quả công tác quản lý, giám sát người bị tạm giữ, người bị tạm giam. Theo đó, luật bổ sung một số quy định như: Chuyển giao người bị bắt theo quyết định truy nã cho cơ quan đã ra quyết định truy nã, khi có quyết định dẫn độ của cơ quan có thẩm quyền; quy định về điều chuyển người bị tạm giữ, người bị tạm giam; trích xuất phục vụ công tác giam giữ, tham gia thực hiện giao dịch dân sự.
Đồng thời, luật đã sửa đổi quy định về hệ thống tổ chức cơ quan quản lý, cơ quan thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú theo hướng không tổ chức cơ quan quản lý, cơ quan thi hành tạm giữ, tạm giam ở cấp huyện; bổ sung Bộ Tư lệnh vùng Cảnh sát biển là cơ quan quản lý thi hành tạm giữ, tạm giữ và cấm đi khỏi nơi cư trú; bổ sung buồng tạm giữ của Cảnh sát biển, buồng tạm giữ của Công an đặc khu là cơ quan thi hành tạm giữ, tạm giam; bổ sung UBND cấp xã, Công an cấp xã, đơn vị quân đội là đơn vị được giao một số nhiệm vụ thi hành biện pháp ngăn chặn cấm đi khỏi nơi cư trú; quy định mang tính nguyên tắc về hệ thống tổ chức của các cơ quan này và giao Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định cụ thể; sửa đổi, bổ sung các quy định về quản lý người bị tạm giữ, người bị tạm giam như tiếp nhận, thu thập sinh trắc học, chăm sóc y tế, trích xuất, giam giữ chung người bị tạm giữ, người bị tạm giam...
Những sửa đổi, bổ sung này nhằm bảo đảm thống nhất với các luật khác, tăng cường phân cấp, phân quyền, giải quyết những tồn tại, khó khăn trong thực tiễn hiện nay, đáp ứng yêu cầu công tác trong thời gian tới, nâng cao hiệu quả công tác quản lý, giám sát người bị tạm giữ, người bị tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú.
Nhằm đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất với các quy định của pháp luật có liên quan, luật đã hoàn thiện quy định về chế độ, chính sách người bị tạm giữ, người bị tạm giam. Trong đó, luật đã bổ sung một số quy định cụ thể hơn về chế độ, chính sách của người bị tạm giữ, người bị tạm giam như: Tiếp xúc lãnh sự của người bị tạm giữ, người bị tạm giam; chế độ gửi, nhận thư, sách, báo và tài liệu của người chờ chấp hành án phạt tù, người bị kết án tử hình đang chờ thi hành án; giải quyết trường hợp người bị tạm giữ, người bị tạm giam là người nước ngoài...