Những đổi mới trong Dự thảo Quy chế tuyển sinh đại học 2026 có đáp ứng kỳ vọng?

Các chuyên gia cho rằng, những thay đổi mà Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) dự kiến áp dụng trong mùa tuyển sinh đại học năm 2026 nhằm hướng tới đơn giản hóa và minh bạch quy trình xét tuyển; hạn chế các phương thức xét tuyển “lạ”  và tình trạng “rải” nguyện vọng tràn lan, đảm bảo công bằng hơn cho tất cả thí sinh.

Theo thông tin từ Bộ GD&ĐT, Dự thảo quy chế tuyển sinh đại học năm 2026 sẽ tập trung điều chỉnh ba nội dung lớn. Thứ nhất, Bộ GD&ĐT dự kiến sẽ hạn chế số lượng nguyện vọng đăng ký xét tuyển xuống còn 10 nguyện vọng thay vì không giới hạn số lượng nguyện vọng như hiện nay. Thứ hai là tinh gọn các phương thức xét tuyển từ không giới hạn xuống còn 5 phương thức (chưa tính phương thức tuyển thẳng theo quy định chung của Bộ GD&ĐT). Thứ ba là điểm cộng ưu tiên đối với thí sinh có chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế như IELTS, TOEFL dự kiến giảm từ mức tối đa 3 điểm hiện nay xuống còn 1-2 điểm. Riêng điểm ưu tiên khu vực và đối tượng chính sách dự kiến vẫn giữ ổn định như những năm trước.

Chia sẻ với PV Báo CAND về những điều chỉnh này, PGS.TS Đỗ Văn Dũng, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP Hồ Chí Minh cho biết, về tổng thể, những điều chỉnh của Bộ GD&ĐT sẽ giúp hệ thống tuyển sinh minh bạch, hiệu quả hơn, giảm “ảo” và áp lực cho cả thí sinh lẫn nhà trường. Đây là bước tiến bộ so với các năm trước, phù hợp với xu hướng quốc tế của giáo dục đại học là giới hạn nguyện vọng để tập trung chất lượng. Tuy nhiên, điều khiến PGS.TS Đỗ Văn Dũng băn khoăn nhất là thời gian triển khai gấp có thể gây bối rối cho thí sinh nếu không thông tin kịp thời.

Phân tích cụ thể hơn, PGS.TS Đỗ Văn Dũng cho rằng, theo dự thảo, thí sinh chỉ được đăng ký tối đa 10 nguyện vọng và thời hạn đăng ký sớm hơn 2 tuần so với năm 2025. Điều này nhằm tránh tình trạng thí sinh “rải” nguyện vọng tràn lan, dẫn đến lãng phí tiền bạc, nguồn lực và làm phức tạp hóa công tác xét tuyển. Đồng thời, khuyến khích thí sinh suy nghĩ kỹ lưỡng hơn về lựa chọn ngành nghề, tránh “đánh liều” với hàng chục nguyện vọng như trước.

Thực tế cho thấy, nhiều em đăng ký đến 20-30 nguyện vọng dẫn đến tình trạng “ảo” trong dữ liệu tuyển sinh, làm khó các trường trong việc dự báo và xác định điểm chuẩn. Tuy nhiên, với thí sinh ở vùng sâu vùng xa hoặc có hoàn cảnh khó khăn đặc biệt, con số 10 nguyện vọng có thể hơi hạn chế nếu các em muốn đa dạng hóa cơ hội. Do đó, các em nên tập trung nghiên cứu đề án tuyển sinh của từng trường để đặt nguyện vọng thật chính xác vì ít nguyện vọng thì cơ hội trúng tuyển sẽ không cao nếu không tính toán kỹ.

Liên quan đến việc Bộ GD&ĐT dự kiến quy định mỗi trường đại học chỉ sử dụng tối đa 5 phương thức xét tuyển, giảm từ hàng chục phương thức như trước đây, riêng tuyển thẳng vẫn giữ nguyên theo quy định của Bộ, theo PGS.TS Đỗ Văn Dũng, đây là thay đổi tích cực nhất vì hệ thống trước đây quá phức tạp với hàng trăm phương thức “lạ” dẫn đến bất công và khó kiểm soát chất lượng đầu vào. Ví dụ, một số trường lạm dụng học bạ hoặc chứng chỉ để “chiêu sinh” ồ ạt, làm giảm giá trị của kỳ thi tốt nghiệp THPT quốc gia. Giới hạn 5 phương thức xét tuyển sẽ giúp các trường tập trung vào chất lượng và thí sinh dễ dàng nắm bắt hơn.

Tuy vậy, PGS.TS Đỗ Văn Dũng cũng bày tỏ lo ngại một số trường chuyên ngành kỹ thuật có thể bị ảnh hưởng nếu phải cắt giảm phương thức riêng biệt như xét tuyển dựa trên dự án nghiên cứu hoặc kỹ năng thực hành, đồng thời đề xuất Bộ GD&ĐT linh hoạt cho phép các trường được điều chỉnh theo đặc thù ngành.

Về quy định Bộ GD&ĐT dự kiến giảm điểm cộng cho các chứng chỉ như IELTS, TOEFL nhằm tránh tình trạng “chạy đua” chứng chỉ và đảm bảo công bằng cho thí sinh không có điều kiện thi chứng chỉ quốc tế, PGS.TS Đỗ Văn Dũng cho rằng, những thay đổi này góp phần thúc đẩy bình đẳng xã hội. Trước đây, điểm cộng cao từ chứng chỉ ngoại ngữ tạo lợi thế lớn cho thí sinh đô thị hoặc gia đình khá giả trong khi nhiều em ở nông thôn không tiếp cận được. Siết chặt điểm cộng sẽ khuyến khích các em tập trung vào kiến thức cốt lõi từ kỳ thi THPT.

Mặc dù vậy, theo PGS.TS Đỗ Văn Dũng, Bộ GD&ĐT cũng cần có chính sách hỗ trợ riêng cho ngành yêu cầu ngoại ngữ cao, ví dụ cho phép trường tự đánh giá kỹ năng thay vì chỉ dựa chứng chỉ. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

PGS.TS Lê Hữu Lập, nguyên Phó Giám đốc Học viện Công nghệ Bưu chính viễn thông cũng đồng tình với những điều chỉnh của Bộ GD&ĐT dự kiến áp dụng trong mùa tuyển sinh 2026. Theo PGS.TS Lê Hữu Lập, việc giới hạn số lượng xuống còn 10 nguyện vọng là hợp lý; có như vậy thí sinh mới tập trung vào ngành mình yêu thích, tránh tình trạng đăng ký quá nhiều nguyện vọng theo kiểu “chọn bừa”, học ngành gì cũng được miễn là vào được đại học.

Với số lượng 10 nguyện vọng, thí sinh có thể chọn được các trường top trên, top giữa và top dưới, tùy theo lực học. Bên cạnh đó, việc quy định giới hạn 5 phương thức xét tuyển là nhiều nhất cũng giúp thí sinh đỡ rối khi phải chuẩn bị quá nhiều phương án để đăng ký và công tác tuyển sinh cũng đỡ phức tạp, nhất là khi các phương thức xét tuyển quy về chuẩn chung.

Cuối cùng, việc Bộ GD&ĐT siết điểm cộng với chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế cũng sẽ đảm bảo công bằng hơn trong tuyển sinh, đặc biệt là trong điều kiện các thí sinh ở vùng sâu, vùng xa hoặc kinh tế khó khăn không có điều kiện học để lấy chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế và hiện nay ngoại ngữ đã trở thành một kĩ năng phổ biến, không còn là năng lực cốt lõi để phân loại thí sinh.