Phát huy vai trò nòng cốt của ngành Công Thương trong phát triển kinh tế, đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia

PV: Thưa Thứ trưởng, nhìn lại giai đoạn 2021 - 2025, đặc biệt là năm 2025 - năm bản lề trước thềm Đại hội XIV của Đảng, bà đánh giá như thế nào về những kết quả nổi bật của ngành Công Thương trong việc phát huy vai trò nòng cốt, trụ cột đối với phát triển kinh tế đất nước?

Thứ trưởng Phan Thị Thắng: Trong nhiệm kỳ vừa qua, ngành Công Thương đã có đóng góp quan trọng, toàn diện và mang tính nền tảng đối với phát triển kinh tế – xã hội; chủ động tham mưu nhiều cơ chế, chính sách chiến lược, tháo gỡ các điểm nghẽn lớn, góp phần hình thành các nghị quyết quan trọng của Trung ương và Quốc hội về hội nhập quốc tế, an ninh năng lượng, khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Với vai trò nòng cốt, trụ cột chiến lược, ngành Công Thương tiếp tục là động lực chủ yếu thúc đẩy tăng trưởng, hiện thực hóa mục tiêu phát triển tự chủ, hiện đại, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng.

Sản xuất công nghiệp phục hồi rõ nét, tăng bình quân 6,1%/năm; công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 6,9%/năm, quy mô toàn ngành tăng gần 1,5 lần; tỷ lệ nội địa hóa được cải thiện, nhiều ngành mũi nhọn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Lĩnh vực năng lượng phát triển mạnh, hệ thống điện thuộc nhóm 20 nước hàng đầu thế giới và dẫn đầu ASEAN; an ninh năng lượng cơ bản được bảo đảm, cơ cấu năng lượng chuyển dịch theo hướng xanh, bền vững.

Xuất nhập khẩu là điểm sáng với tốc độ tăng bình quân 10,9%/năm; kim ngạch năm 2025 đạt trên 930 tỷ USD, gấp đôi đầu nhiệm kỳ; thặng dư thương mại duy trì cao, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô.

Thị trường trong nước tăng trưởng 7,7%/năm, trở thành trụ cột quan trọng của nền kinh tế; thương mại điện tử tăng trên 20%/năm, thuộc nhóm tăng trưởng nhanh nhất thế giới.

Hội nhập kinh tế quốc tế được triển khai hiệu quả; 17 FTA mở rộng không gian thị trường gần 6 tỷ người tiêu dùng, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy phát triển bền vững.

PV: Trong những kết quả chung đó, vai trò của ngành Công Thương trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia được thể hiện như thế nào, thưa Thứ trưởng?

Thứ trưởng Phan Thị Thắng:  An ninh năng lượng quốc gia là trụ cột quan trọng bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, phát triển bền vững, gắn với an ninh quốc gia, quốc phòng và đời sống nhân dân. Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị khẳng định yêu cầu bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng, coi năng lượng phải “đi trước một bước”, đáp ứng đầy đủ nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội, quốc phòng, an ninh đến năm 2030, tầm nhìn 2045.

Thực hiện chủ trương của Đảng, Nhà nước và chỉ đạo của Chính phủ, ngành Công Thương đã triển khai đồng bộ các giải pháp phát triển năng lượng theo hướng đa dạng hóa nguồn, kết hợp hài hòa năng lượng truyền thống và tái tạo; sử dụng tiết kiệm, hiệu quả năng lượng; đồng thời đẩy nhanh hoàn thiện thể chế, chính sách, phát triển thị trường năng lượng cạnh tranh, minh bạch để thu hút nguồn lực xã hội.

Bộ Công Thương tập trung hoàn thiện khung pháp lý và triển khai các dự án năng lượng trọng điểm; tham mưu ban hành Luật Điện lực 2024, các cơ chế triển khai nghị quyết của Trung ương, Quốc hội và Chính phủ; phê duyệt và tổ chức thực hiện Quy hoạch điện VIII điều chỉnh; đẩy mạnh đầu tư các dự án nguồn và lưới điện, nhất là hệ thống truyền tải, đưa quy mô hệ thống điện Việt Nam vào nhóm hàng đầu ASEAN.

Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng mạnh mẽ và yêu cầu phát triển xanh ngày càng cấp bách, bảo đảm an ninh năng lượng tiếp tục là nhiệm vụ chính trị trọng yếu, xuyên suốt của ngành Công Thương, có ý nghĩa nền tảng đối với phát triển nhanh, bền vững và giữ vững độc lập, tự chủ.

Thời gian tới, ngành Công Thương sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế năng lượng đồng bộ, hiện đại; triển khai hiệu quả quy hoạch năng lượng và điện lực; phát triển thị trường điện và cơ chế giá theo nguyên tắc thị trường có điều tiết; đổi mới cơ chế đầu tư, tài chính theo hướng xã hội hóa, hợp tác công – tư và tài chính xanh; tăng cường phân cấp gắn với giám sát và đẩy mạnh chuyển đổi số, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia bền vững.

PV: Đất nước ta đang bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng. Trong bối cảnh đó, để tiếp tục đẩy mạnh phát triển công nghiệp, thương mại, góp phần thực hiện thắng lợi, toàn diện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, đóng góp xứng đáng vào sự phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, ngành Công Thương sẽ tập trung triển khai những nhiệm vụ trọng tâm nào, thưa Thứ trưởng?

Thứ trưởng Phan Thị Thắng: Đất nước ta đang bước vào một kỷ nguyên phát triển mới - kỷ nguyên của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng. Đây là giai đoạn mở ra nhiều thời cơ, thuận lợi lớn lao, đồng thời cũng đặt ra không ít khó khăn, thách thức đan xen.

Bên cạnh kết quả đạt được, ngành Công Thương vẫn còn một số hạn chế cần sớm khắc phục: Công nghiệp phát triển chưa sâu, giá trị gia tăng thấp, thiếu ngành nền tảng và công nghệ nguồn; liên kết doanh nghiệp trong nước – FDI còn yếu, chuyển đổi xanh và thông minh chậm. Hạ tầng và thể chế năng lượng chưa theo kịp yêu cầu, cơ cấu nguồn điện còn mất cân đối; xuất khẩu phụ thuộc nhiều vào khu vực FDI và nguyên liệu nhập khẩu, thị trường và sản phẩm chưa đa dạng. Hạ tầng thương mại, logistics thiếu kết nối, chi phí cao; hiệu quả hội nhập chưa tương xứng tiềm năng, thiếu doanh nghiệp và ngành mũi nhọn có sức cạnh tranh, dẫn dắt khu vực và toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, để tiếp tục thúc đẩy phát triển công nghiệp và thương mại, góp phần thực hiện thắng lợi, toàn diện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, đóng góp xứng đáng vào sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới, ngành Công Thương quyết tâm tập trung triển khai đồng bộ, hiệu quả một số nhiệm vụ trọng tâm sau:

Một là, tiếp tục quán triệt, thể chế hóa kịp thời các chủ trương, nghị quyết của Đảng về phát triển kinh tế – xã hội và đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa thành các cơ chế, chính sách đồng bộ, khả thi; hoàn thiện thể chế theo tinh thần Nghị quyết 66-NQ/TW, lấy “chuyển đổi kép” xanh – số làm đột phá, tạo môi trường đầu tư, kinh doanh thông thoáng và động lực tăng trưởng mới.

Hai là, cơ cấu lại công nghiệp, thương mại theo hướng nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh; lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và kinh tế tư nhân làm động lực; phát triển các ngành nền tảng, chiến lược, doanh nghiệp quy mô lớn và hạ tầng năng lượng, công nghiệp, logistics hiện đại.

Ba là, phát triển chuỗi sản xuất, chuỗi cung ứng tự chủ, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu; hỗ trợ doanh nghiệp trong nước tham gia sâu vào chuỗi của các tập đoàn lớn và FDI, thúc đẩy chuyển giao công nghệ.

Bốn là, đẩy mạnh hội nhập kinh tế quốc tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng; khai thác hiệu quả các FTA, tăng cường phòng vệ thương mại, đa dạng hóa thị trường, nguồn cung và chuỗi cung ứng; phát triển thương mại điện tử và kinh tế số.

Năm là, thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện, cải cách hành chính, mở rộng dịch vụ công trực tuyến, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp và người dân.

Sáu là, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; tăng cường kỷ cương, trách nhiệm công vụ; bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm; chuyển mạnh sang hậu kiểm gắn với quản lý rủi ro, tạo môi trường kinh doanh minh bạch, thuận lợi.

Ngành Công Thương đề xuất phát triển theo hướng tự chủ, hiện đại, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và hội nhập sâu rộng; lấy công nghiệp chế biến, chế tạo và năng lượng làm nền tảng vật chất quan trọng của nền kinh tế độc lập, tự chủ; đổi mới tư duy xây dựng và thực thi pháp luật theo hướng kiến tạo phát triển, hoàn thiện chính sách linh hoạt, thí điểm có kiểm soát để huy động hiệu quả nguồn lực đầu tư phát triển hạ tầng năng lượng, công nghiệp, logistics và thương mại.

PV: Xin trân trọng cảm ơn Thứ trưởng!