Quốc hội phân cấp thẩm quyền quyết định lập, điều chỉnh dự toán ngân sách nhà nước cho Chính phủ

Sáng 25/6, với 426/430 đại biểu có mặt tán thành, Quốc hội đã thông qua Luật Ngân sách nhà nước (sửa đổi). Luật gồm 79 điều, có hiệu lực thi hành từ năm ngân sách 2026. Riêng các quy định về lập dự toán, chấp hành ngân sách Nhà nước và  phân cấp ngân sách cấp tỉnh, xã với lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số có hiệu lực từ ngày 1/7/2025.

Theo đó, Quốc hội đã phân cấp  thẩm quyền quyết định lập, điều chỉnh dự toán ngân sách nhà nước cho Chính phủ.

Cụ thể là Chính phủ lập dự toán điều chỉnh ngân sách nhà nước trong trường hợp có biến động làm tăng mức vay, bội chi so với dự toán đã phân bổ, trình Quốc hội quyết định. Dựa vào nghị quyết của Quốc hội, UBND các cấp lập dự toán điều chỉnh ngân sách địa phương, trình HĐND cùng cấp quyết định.

Chính phủ cũng quyết định điều chỉnh dự toán thu, chi của một số bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, cơ quan khác ở trung ương và một số tỉnh, thành phố. Tuy nhiên, việc này không làm tăng tổng mức vay, bội chi ngân sách và cần báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.

Báo cáo giải trình, tiếp thu trước khi Quốc hội bấm nút, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng nêu rõ, việc phân cấp Chính phủ quyết điều chỉnh dự toán ngân sách nhằm tăng phân cấp, phân quyền. Đây cũng là vấn đề cấp bách, cần tháo gỡ ngay để đáp ứng yêu cầu thực tiễn, nhằm tạo sự chủ động trong quản lý, điều hành ngân sách, giảm thủ tục hành chính, nâng cao trách nhiệm của các cấp, ngành, địa phương.

Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng, HĐND, UBND cấp tỉnh, cấp xã tăng kiểm tra, giám sát và có chế tài xử lý nghiêm các vi phạm, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí.

Về phân cấp nguồn thu giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương, Bộ trưởng Bộ Tài chính báo cáo, sau khi tiếp thu ý kiến các đại biểu, địa phương, trong đó, về phân chia tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, thành phố Hà Nội được hưởng 100% khoản thu này theo quy định Luật Thủ đô. Các địa phương không nhận bổ sung cân đối sách địa phương được hưởng 80%, ngân sách trung ương hưởng 20%.

Các địa phương nhận bổ sung cân đối, ngân sách địa phương được hưởng 85%, ngân sách trung ương hưởng 15%. Về thẩm quyền quyết định việc sử dụng nguồn tăng thu so với dự toán và dự toán chi còn lại của cấp ngân sách, luật sửa đổi giao Chính phủ quản lý điều hành, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội kết quả thực hiện và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất. Đồng thời, quy định tương ứng việc giao UBND các cấp sử dụng nguồn tăng thu so với dự toán và dự toán chi còn lại của ngân sách địa phương.

Quy định này nhằm tạo điều kiện sử dụng nguồn tăng thu so với dự toán, dự toán chi còn lại của cấp ngân sách một cách chủ động, kịp thời, hiệu quả, theo Bộ trưởng.

Thực tiễn điều hành ngân sách nhà nước thời gian qua cho thấy, tình hình quốc tế và trong nước diễn biến ngày càng phức tạp, khó lường; đồng thời thực hiện nhiều yêu cầu, chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước trong giai đoạn mới về phát triển kinh tế - xã hội. Do đó, dự thảo luật không quy định thứ tự ưu tiên trong xử lý nguồn tăng thu so với dự toán, dự toán chi còn lại của cấp ngân sách đảm bảo linh hoạt trong tổ chức thực hiện - Bộ trưởng Bộ Tài chính giải trình thêm.

Cùng với đó, Quốc hội đồng ý bổ sung nhiệm vụ, quyền hạn của Chính phủ quy định khoản tài trợ, đóng góp tự nguyện; khoản viện trợ không hoàn lại cho Nhà nước, Chính phủ và chính quyền địa phương.

Tiếp thu ý kiến đại biểu, luật quy định tăng trách nhiệm của thủ trưởng đơn vị trong thực hiện chi ngân sách, đơn giản hóa quy trình kiểm soát chi ngân sách của cơ quan Kho bạc Nhà nước. Quỹ dự trữ tài chính được sử dụng để tạm ứng cho các chương trình, nhiệm vụ, dự án kết cấu hạ tầng quan trọng trên địa bàn để đẩy nhanh tiến độ thực hiện và phải hoàn trả trong vòng 36 tháng kể từ ngày tạm ứng. Tổng các khoản tạm ứng tối đa không quá 50% số dư đầu năm của quỹ nhằm đảm bảo đảm bảo sử dụng linh hoạt, hiệu quả, kịp thời đối với Quỹ dự trữ tài chính cấp tỉnh.

Luật sửa đổi cũng không quy định thứ tự ưu tiên trong xử lý nguồn tăng thu so với dự toán. Dự toán chi còn lại của cấp ngân sách đảm bảo linh hoạt trong tổ chức thực hiện.

Quyết toán ngân sách năm 2024 và quy trình, yêu cầu lập dự toán ngân sách năm 2026 áp dụng theo các quy định của Luật Ngân sách số 83/2015.