Thông qua Luật Tổ chức chính quyền địa phương với nhiều nội dung mới
Luật vừa được Quốc hội thông qua gồm 7 chương, với 50 điều, giữ nguyên về số điều nhưng đã có sự chỉnh lý 41/50 điều so với dự thảo Chính phủ đã trình Quốc hội tại đầu kỳ họp và có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2025.
Sáng 19/2, tại Kỳ họp bất thường lần thứ 9, Quốc hội đã biểu quyết thông qua dự thảo Luật Tổ chức chính quyền địa phương với 458/459 tham gia biểu quyết tán thành (chiếm 95,82% tổng số đại biểu Quốc hội).
Giữ nguyên HĐND cấp huyện, xã trong cả nước
Theo đó, luật quy định chính quyền địa phương ở các đơn vị hành chính là cấp chính quyền địa phương gồm có HĐND và UBND.
Trường hợp Quốc hội có quy định về việc không tổ chức cấp chính quyền địa phương tại đơn vị hành chính cụ thể thì chính quyền địa phương ở đơn vị hành chính đó là UBND. Chính quyền địa phương ở nông thôn gồm chính quyền địa phương ở tỉnh, huyện, xã. Chính quyền địa phương ở đô thị gồm chính quyền địa phương ở thành phố trực thuộc Trung ương, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, thành phố thuộc thành phố trực thuộc Trung ương, phường, thị trấn. Chính quyền địa phương tại đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt do Quốc hội quy định khi thành lập đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt đó.
Giải trình ý kiến đại biểu Quốc hội khi thảo luận trên hội trường trước đó, đại diện cơ quan trình dự án luật, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Phạm Thị Thanh Trà cho biết, Chính phủ đề xuất giữ nguyên như luật hiện hành vì chúng ta đang tiếp tục đánh giá tổng thể mô hình tổ chức của cả hệ thống chính trị, sẽ có điều chỉnh, nên trước mắt tạm thời giữ nguyên để “tránh hẫng hụt trong vận hành” hệ thống tổ chức chính quyền địa phương cũng như mô hình tổ chức chính quyền địa phương.
Như vậy, với việc thông qua dự án luật, Quốc hội đã đồng ý với đề xuất của Chính phủ là giữ nguyên HĐND cấp quận, phường trên cả nước, trừ trường hợp những nơi được Quốc hội ban hành nghị quyết cho thực hiện chính quyền đô thị (không tổ chức HĐND).
Về mô hình tại các đảo, quần đảo, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho biết, thực tế hiện nay, có một số huyện đảo không tổ chức đơn vị hành chính cấp xã, ví dụ như: Bạch Long Vĩ (Hải Phòng), Cồn Cỏ (Quảng Trị), Lý Sơn (Quảng Ngãi), Côn Đảo (Bà Rịa - Vũng Tàu)…
Việc không phân chia các huyện đảo thành đơn vị hành chính cấp xã là xuất phát từ đặc điểm, điều kiện địa lý, dân cư, yêu cầu quản lý và phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và hoàn toàn phù hợp với Hiến pháp năm 2013. Khi không tổ chức đơn vị hành chính cấp xã tại các huyện đảo thì UBND cấp huyện sẽ trực tiếp thực hiện vai trò, chức năng quản lý nhà nước trên địa bàn mà không cần thiết lập mô hình hành chính đặc thù để tránh phát sinh tổ chức bộ máy.
Bổ sung thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp tỉnh
Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã bổ sung quy định về thẩm quyền của Chủ tịch UBND tỉnh được quyết định áp dụng các biện pháp cấp bách khác quy định của pháp luật trong những trường hợp thật cần thiết vì lợi ích quốc gia, phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, bảo đảm tính mạng, tài sản của Nhân dân trên địa bàn, báo cáo cơ quan có thẩm quyền của Đảng và Thủ tướng trong thời gian sớm nhất.
Quy định này, theo Ủy ban Thường vụ Quốc hội, nhằm phát huy vai trò chủ động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của Chủ tịch UBND trong việc giải quyết các vấn đề cấp thiết mà thực tiễn đặt ra, đòi hỏi phải có quyết sách nhanh chóng, như khi xảy ra đại dịch COVID-19 hay khi cần thực hiện các biện pháp khẩn cấp phục vụ phòng chống bão, lũ và khắc phục hậu quả thiên tai…
Về ý kiến đại biểu Quốc hội đề nghị cần thể chế hoá quan điểm chỉ đạo về “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”; bổ sung vào dự thảo luật yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số trong tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương để tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, phù hợp với với xu hướng hiện nay.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội tiếp thu các ý kiến nêu trên và đã chỉnh lý quy định của dự thảo luật bảo đảm bám sát quan điểm chỉ đạo của Đảng về đẩy mạnh phân cấp, phân quyền giữa Trung ương và địa phương, giữa các cấp chính quyền địa phương, phát huy tính chủ động, sáng tạo của địa phương, bảo đảm phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”; “cấp nào giải quyết hiệu quả hơn thì giao nhiệm vụ, thẩm quyền cho cấp đó” cũng như yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số.
Nội dung trên thể hiện trong toàn bộ dự thảo luật, đặc biệt là quy định tại Điều 4 (Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương), Chương III (Phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương các cấp) và các quy định về nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể của chính quyền địa phương (Chương IV, điểm c khoản 1 Điều 17, điểm c khoản 1 Điều 20…).