Thực hiện đăng ký hộ tịch phi địa giới

Chiều 17/3, tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 55, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về Dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi).

Trình bày Tờ trình của Chính phủ tại phiên họp, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, dự thảo luật bổ sung quy định về quyền, nghĩa vụ đăng ký hộ tịch của người gốc Việt Nam chưa xác định quốc tịch cư trú tại Việt Nam; bổ sung quy định bảo đảm quyền đăng ký khai sinh cho trẻ em được sinh ra tại Việt Nam hoặc sinh sống ổn định trên lãnh thổ Việt Nam.

Cơ quan đăng ký hộ tịch có trách nhiệm chủ động khai thác, tra cứu thông tin trong cơ sở dữ liệu liên quan (phù hợp với mức độ đáp ứng của cơ sở dữ liệu), chỉ yêu cầu người dân phải nộp, xuất trình giấy tờ nếu không khai thác được thông tin hoặc thông tin khai thác được không đầy đủ, không chính xác.

Giá trị pháp lý của giấy tờ hộ tịch, thông tin hộ tịch, dữ liệu hộ tịch điện tử, xác định dữ liệu hộ tịch điện tử có giá trị như giấy tờ hộ tịch bản giấy khi thực hiện thủ tục hành chính và các giao dịch khác.

Thẩm quyền đăng ký giám sát việc giám hộ, chấm dứt giám sát việc giám hộ liên quan đến tài sản của người được giám hộ không phụ thuộc vào nơi cư trú của cá nhân để thực hiện các yêu cầu về đổi mới toàn diện việc giải quyết thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công không phụ thuộc địa giới hành chính; nâng cao chất lượng dịch vụ công trực tuyến, dịch vụ số cho người dân và doanh nghiệp, hướng tới cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình, cá nhân hoá và dựa trên dữ liệu.

Dự án luật cũng bổ sung quy định về trách nhiệm đăng ký “chủ động” của cơ quan đăng ký hộ tịch đối với các trường hợp sinh, tử tại cơ sở y tế mà người thân thích đã cung cấp đủ nội dung đăng ký khai sinh/khai tử (khoản 2 Điều 16, khoản 2 Điều 21) và các dữ liệu này được kết nối, chia sẻ tới hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch điện tử.

Đặc biệt, dự thảo luật xác định, thẩm quyền đăng ký hộ tịch: giao UBND cấp xã thực hiện đăng ký tất cả các sự kiện, thông tin hộ tịch; các hộ tịch được đăng ký không phụ thuộc nơi cư trí, địa giới hành chính.  

Bên cạnh đó, dự thảo luật lược bỏ 46 điều về thẩm quyền, trình tự, thủ tục, trách nhiệm quản lý nhà nước trong lĩnh vực hộ tịch của UBND cấp huyện và một số nội dung khác do đã cắt giảm một số thủ tục hành chính.

Cho ý kiến về đăng ký hộ tịch phi địa giới (khoản 1 Điều 8) Thường trực Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp (PLTP) và các cơ quan của Quốc hội cơ bản tán thành về sự cần thiết, tính hợp lý của thủ tục hành chính quy định tại dự thảo luật, đặc biệt là chủ trương thực hiện thủ tục hành chính phi địa giới.

Tuy nhiên, cần đánh giá, rà soát kỹ lưỡng điều kiện bảo đảm thực hiện, nhất là hạ tầng công nghệ và việc cập nhật thông tin hộ tịch theo thời gian thực, việc kết nối liên thông Cơ sở dữ liệu hộ tịch để bảo đảm tính khả thi, nhất là ở các địa phương vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn.

 Chủ nhiệm Uỷ ban PLTP Hoàng Thanh Tùng cho biết, Thường trực Uỷ ban và các cơ quan của Quốc hội nhận thấy việc quy định UBND cấp xã đăng ký khai sinh, đăng ký khai tử chủ động trực tuyến dựa trên dữ liệu kết nối từ cơ sở khám bệnh, chữa bệnh là một bước tiến trong cải cách thủ tục hành chính theo hướng tạo thuận lợi, phục vụ người dân tốt hơn.

Tuy nhiên, theo quy định của dự thảo luật thì sau khi thông tin đăng ký khai sinh, đăng ký khai tử của cá nhân được cập nhật trên cơ sở dữ liệu y tế và kết nối với Cơ sở dữ liệu hộ tịch thì chưa có cơ sở để xác định UBND cấp xã cụ thể nào có trách nhiệm thụ lý chủ động đăng ký khai sinh, khai tử. Do đó, đề nghị nghiên cứu, bổ sung một số nguyên tắc xác định, lựa chọn UBND cấp xã có thẩm quyền giải quyết thủ tục đăng ký hộ tịch.

Đồng thời, quy định cụ thể các trường hợp “không thể đăng ký khai sinh, khai tử chủ động” để tránh mâu thuẫn với trách nhiệm của UBND cấp xã trong việc chủ động đăng ký khai sinh, khai tử cho cá nhân.

Bên cạnh đó, đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo thuyết minh cụ thể về lộ trình xây dựng, đáp ứng cơ sở vật chất cũng như các điều kiện kỹ thuật, đặc biệt là điều kiện kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan, đơn vị có liên quan (các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh) với Cơ sở dữ liệu hộ tịch, nhằm bảo đảm tính khả thi của chính sách chậm nhất đến ngày 1/1/2029 phải thực hiện đăng ký khai sinh, khai tử chủ động thống nhất trên cả nước; bổ sung, điều chỉnh phù hợp ngày có hiệu lực của luật đối với việc đăng ký khai sinh, khai tử chủ động để bảo đảm tính thống nhất nội tại.

Thường trực Uỷ ban PLTP tán thành với chủ trương thực hiện đăng ký phi địa giới hành chính đối với việc thay đổi thông tin hộ tịch. Đồng thời đề nghị, Cơ quan chủ trì soạn thảo báo cáo, làm rõ hơn về trách nhiệm, phương thức xử lý của cơ quan có thẩm quyền đăng ký hộ tịch khi tiếp nhận các yêu cầu đăng ký thay đổi thông tin hộ tịch. Nghiên cứu bổ sung quy định về lưu trữ dữ liệu điện tử trong từng thời kỳ, lưu trữ lịch sử thay đổi thông tin hộ tịch, lịch sử chỉnh sửa dữ liệu và nguyên tắc xác định giá trị của các tài liệu lưu trữ đó phục vụ khôi phục dữ liệu trong trường hợp hệ thống bị hư hỏng, dữ liệu bị mất...

Liên quan đến dự án Luật Hộ tịch, phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu rõ, đây là một dự án quan trọng, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật của Việt Nam về quản lý nhà nước đối với công dân; đồng thời, bảo đảm quyền con người, quyền công dân theo Hiến pháp và các cam kết quốc tế mà Việt Nam đã tham gia.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh dự án luật phải được làm rất kỹ, làm đến đâu chắc đến đó; chất lượng là yếu tố quyết định, nhất là với dự án luật liên quan trực tiếp đến quyền con người và quyền công dân.

Với dự án luật này, cần đẩy mạnh hộ tịch số và kết nối liên thông. Trước đây, hình thức giấy tờ là chủ yếu, nhưng tới đây phải chuyển sang ưu tiên bản điện tử để người dân thuận tiện, ở đâu cũng có thể đăng ký hộ tịch.

Trước đây, thẩm quyền theo nơi cư trú còn cứng nhắc, nay cần cho phép đăng ký ở bất cứ đâu, không phụ thuộc địa giới, tạo thuận lợi cho người dân.

Về trách nhiệm chứng minh, tới đây, cơ quan nhà nước cần chủ động tra cứu dữ liệu liên thông, tránh việc người dân phải tự đi tìm. Khi đã có dữ liệu, chỉ cần quét qua VNeID là có thể tìm được thông tin.

Đối với đăng ký hộ tịch có yếu tố nước ngoài, cần nghiên cứu rõ thẩm quyền của cơ quan. Có thể cho phép cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài thực hiện một số thủ tục hộ tịch đơn giản cho cộng đồng người Việt.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng nêu một số nội dung cụ thể cần lưu ý: về khai sinh, bảo đảm quyền có danh tính ngay lập tức; về kết hôn, bảo đảm thuận tiện; về bảo vệ phụ nữ; về khai tử, phải kịp thời và nhân văn.