Tổ chức thực hiện bảo hiểm xã hội thống nhất với việc sắp xếp, tổ chức bộ máy
Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội tập trung sửa đổi, bổ sung một số điều liên quan đến quản lý nhà nước về bảo hiểm xã hội (BHXH), tổ chức thực hiện BHXH bảo đảm thống nhất với việc sắp xếp, tổ chức bộ máy, tránh mâu thuẫn, chồng chéo trong quá trình triển khai thực hiện và phù hợp với việc vận hành mô hình chính quyền địa phương chỉ còn cấp tỉnh và cấp xã.
Chiều 2/4, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) tiếp tục họp, cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH.
Tờ trình của Chính phủ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH nêu rõ, dự án luật được xây dựng dựa trên quan điểm đảm bảo phù hợp với định hướng tổng kết thực hiện Nghị quyết số 18 - NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương khóa ХII một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả và các nghị quyết, kết luận của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư về sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.
Tập trung sửa đổi, bổ sung một số điều liên quan đến quản lý nhà nước về BHXH, tổ chức thực hiện BHXH bảo đảm thống nhất với việc sắp xếp, tổ chức bộ máy, tránh mâu thuẫn, chồng chéo trong quá trình triển khai thực hiện và phù hợp với việc vận hành mô hình chính quyền địa phương chỉ còn cấp tỉnh và cấp xã.
Chưa sửa đổi, bổ sung các quy định về các chế độ BHXH không liên quan trực tiếp đến quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và xây dựng chính quyền địa phương 2 cấp do Luật BHXH số 41/2024/QH15 mới có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2025; cần tiếp tục theo dõi tình hình thực tiễn thực hiện để tổng hợp nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng và đề xuất trong quá trình hoàn thiện pháp luật về BHXH.
Về nội dung liên quan đến sắp xếp tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, Tờ trình của Chính phủ nêu rõ, căn cứ Kết luận số 137-KL/TW và Kết luận số 163-KL/TW của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về: kết thúc việc sử dụng người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã; nghiên cứu lộ trình kéo dài việc sử dụng người hoạt động không chuyên trách phù hợp với thời điểm sắp xếp lại thôn, tổ dân phố (trước ngày 31/5/2026), dự thảo luật sửa đổi quy định tại điểm k khoản 1 Điều 2, cụ thể là “người hoạt động không chuyên trách hưởng phụ cấp từ ngân sách nhà nước” (trước đây quy định là người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, ở thôn, tổ dân phố) thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc để phù hợp với định hướng nghiên cứu lộ trình kéo dài việc sử dụng người hoạt động không chuyên trách.
Theo quy định Luật Tổ chức chính quyền địa phương, từ ngày 1/7/2025, mô hình chính quyền địa phương gồm 2 cấp (cấp tỉnh, cấp xã); còn theo Điều 3 Nghị định số 29/2025/NĐ-CP, BHXH Việt Nam tổ chức và hoạt động theo 3 cấp: cấp Trung ương, cấp tỉnh và cấp cơ sở (BHXH cơ sở quản lý địa bàn một số xã, phường, đặc khu). Do đó quy định, cơ quan BHXH báo cáo “Ủy ban nhân dân (UBND) cùng cấp” (điểm c khoản 12 Điều 18) là không còn phù hợp; do vậy, dự thảo luật sửa đổi lại cho phù hợp.
Để phù hợp với tổ chức chính quyền địa phương hiện nay (chính quyền địa phương ở cấp tỉnh và cấp xã là cấp chính quyền địa phương gồm có Hội đồng nhân dân và UBND), nhằm tăng cường tính hiệu quả trong quản lý nhà nước về BHXH ở địa phương, tăng cường sự tham gia Hội đồng nhân dân (HĐND) để quyết định những nội dung quan trọng trên địa bàn, tại dự thảo luật đã sửa đổi Điều 138 theo hướng: UBND các cấp (trước đây chỉ quy định đối với cấp tỉnh) chịu trách nhiệm trước HĐND cùng cấp trong việc chỉ đạo, tổ chức thực hiện chính sách BHXH, phát triển đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, BHXH tự nguyện và chậm đóng BHXH bắt buộc, trốn đóng BHXH bắt buộc trong phạm vi địa phương (khoản 1) và UBND các cấp có trách nhiệm xây dựng chỉ tiêu phát triển đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, BHXH tự nguyện trong kể hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm trình HĐND cùng cấp quyết định (điểm b khoản 2).
Báo cáo thẩm tra sơ bộ dự án luật, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, hiện nay, BHXH Việt Nam đang được tổ chức theo mô hình 3 cấp (cấp Trung ương, cấp tỉnh và cấp cơ sở), cơ quan BHXH cấp tỉnh quản lý trực tiếp xã nơi đặt trụ sở và một số xã giáp ranh; cơ quan BHXH cấp cơ sở sẽ quản lý địa bàn tối thiểu 4 đơn vị hành chính cấp xã.
Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội cơ bản tán thành quy định như dự thảo luật, tuy nhiên, để nâng cao tính khả thi của quy định này cần lưu ý nâng cao năng lực cán bộ cấp xã, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chia sẻ dữ liệu về việc tham gia, thụ hưởng chính sách, chế độ BHXH theo địa bàn cấp xã để nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện.
Phát biểu bế mạc phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết, đến thời điểm này, có thể khẳng định, công tác chuẩn bị cho Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI cơ bản được chuẩn bị tương đối đầy đủ, kỹ lưỡng, bám sát chủ trương, định hướng lớn của Đảng, yêu cầu của thực tiễn và quy định của pháp luật. Kết quả đó thể hiện tinh thần chủ động, tích cực, trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan của Quốc hội và cơ quan của Chính phủ, các cơ quan hữu quan trong suốt thời gian qua. Văn phòng Quốc hội tiếp tục rà soát, chuẩn bị chu đáo tất cả các điều kiện đảm bảo thành công của Kỳ họp thứ nhất...