UBND cấp xã thực hiện đăng ký hộ tịch cho người dân không phụ thuộc nơi cư trú, địa giới hành chính

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 9/4, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Quốc hội nghe các tờ trình, báo cáo thẩm tra về Luật Hộ tịch (sửa đổi).

Giao UBND cấp xã thực hiện đăng ký tất cả các sự kiện, thông tin hộ tịch 

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nêu rõ, dự thảo Luật Hộ tịch gồm 4 chương, 30 điều (giảm 3 chương, 47 điều so với Luật Hộ tịch năm 2014). Về thẩm quyền đăng ký hộ tịch, dự thảo luật giao UBND cấp xã thực hiện đăng ký tất cả các sự kiện, thông tin hộ tịch; các việc hộ tịch được đăng ký không phụ thuộc nơi cư trú, không phụ thuộc địa giới hành chính.

Về Sổ hộ tịch, dự thảo luật quy định chủ yếu sử dụng dữ liệu điện tử; chỉ có việc đăng ký kết hôn mới sử dụng đồng thời sổ điện tử và sổ giấy (phù hợp với đặc thù, truyền thống hai bên nam, nữ phải có mặt để thể hiện sự tự nguyện, ký vào Sổ đăng ký kết hôn, Giấy chứng nhận kết hôn). Cơ sở dữ liệu hộ tịch được xác định là cơ sở dữ liệu quốc gia, được xây dựng, quản lý tập trung, do Bộ Tư pháp quản lý; bảo đảm lưu trữ đầy đủ thông tin của cá nhân trong các lần thu thập, cập nhật, điều chỉnh... Giấy tờ hộ tịch bao gồm: Giấy khai sinh, Giấy chứng nhận kết hôn, Giấy chứng tử và Văn bản xác nhận hộ tịch. Chính phủ sẽ quy định cụ thể về việc cấp giấy tờ hộ tịch (bản điện tử, bản giấy, bản chính, bản sao). 

Thông tin khai sinh là thông tin hộ tịch gốc của cá nhân

Theo Báo cáo thẩm tra do Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội  Phan Chí Hiếu trình bày khẳng định thông tin khai sinh là thông tin hộ tịch gốc của cá nhân. Trường hợp nội dung trong hồ sơ, giấy tờ, cơ sở dữ liệu khác không phù hợp với thông tin khai sinh, thì cơ quan, tổ chức quản lý hồ sơ, giấy tờ, cơ sở dữ liệu đó phải phối hợp với cơ quan đăng ký, quản lý hộ tịch để kiểm tra, điều chỉnh. 

Đồng thời, phân quyền toàn bộ thẩm quyền đăng ký hộ tịch cho UBND cấp xã; cấp tỉnh, trung ương chỉ thực hiện nhiệm vụ quản lý. Phát triển, nâng cấp Cơ sở dữ liệu hộ tịch thành cơ sở dữ liệu quốc gia, bảo đảm dữ liệu hộ tịch “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”, kết nối, chia sẻ với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành khác. 

Bên cạnh đó, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội đề nghị tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện quy định về đăng ký khai sinh, khai tử chủ động. Đây là quy định mới của dự thảo luật và để triển khai thực hiện quy định này, dự thảo luật giao Chính phủ quy định lộ trình để thực hiện đăng ký khai sinh chủ động, đăng ký khai tử chủ động.

Về Cơ sở dữ liệu hộ tịch, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội đề nghị bổ sung quy định xử lý trường hợp thông tin được thu thập từ các nguồn khác nhau có sự mâu thuẫn, thiếu thống nhất; vấn đề an toàn thông tin mạng, an ninh mạng theo quy định của pháp luật về giao dịch điện tử, pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân; lộ trình kết nối với các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành khác. Đồng thời, đề nghị Chính phủ tiếp tục quan tâm, bố trí đủ nguồn lực cho việc hoàn thiện cơ sở hạ tầng công nghệ để bảo đảm tính khả thi của luật.

Xác định tính chính danh – Nền tảng pháp lý cốt lõi của mỗi công dân

 Tham gia ý kiến vào dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi), Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Bắc Ninh Trần Văn Tuấn cho rằng cần giao Chính phủ quy định rõ phạm vi ủy quyền theo hướng ủy quyền ký tất cả các giấy tờ hộ tịch, đồng thời xem xét quy định điều kiện thực hiện ủy quyền bảo đảm tính khả thi trong tổ chức thực hiện.

Về việc đăng ký khai sinh và thay đổi thông tin hộ tịch (Điều 15, 19 dự thảo luật), theo đại biểu chưa có sự thống nhất giữa các quy định pháp luật. Cụ thể, trong Điều 26 và Điều 28 của Bộ luật Dân sự không thống nhất trong trường hợp vợ hoặc chồng đề nghị thay đổi thành tên nước ngoài để phù hợp với pháp luật của nước mà vợ, chồng người nước ngoài là công dân. Do đó, việc dẫn chiếu từ Điều 15 và Điều 19 dự thảo Luật Hộ tịch sẽ gặp khó khăn trong triển khai thực hiện. Đề nghị sửa đổi quy định tại Bộ luật Dân sự cho phù hợp. Về việc đăng ký khai tử (Điều 20), đại biểu Trần Văn Tuấn đề nghị ban soạn thảo nghiên cứu quy định các thông tin để thực hiện khai tử linh hoạt, bảo đảm khả thi khi luật được ban hành.  

Đại biểu Nguyễn Trung Kiên (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Nai) cho rằng, Luật Hộ tịch đóng vai trò then chốt trong việc xác định "tính chính danh" của một công dân trên lãnh thổ Việt Nam. Dẫn chứng từ dữ liệu của lực lượng Công an, đại biểu cho biết hiện nay vẫn còn rất nhiều trường hợp người dân sinh sống trên lãnh thổ nhưng chưa được xác định tính chính danh rõ ràng.

Tại Chương 3 về Cơ sở dữ liệu hộ tịch, đại biểu Nguyễn Trung Kiên chỉ ra sự mâu thuẫn giữa việc liệt kê chi tiết các loại thông tin và nội dung đã được xác định ở các khâu đăng ký trước đó. Theo đại biểu, dự thảo đang liệt kê cụ thể các trường thông tin như họ tên, ngày tháng năm sinh, nơi sinh, giới tính, số định danh, dân tộc, quốc tịch.... Tuy nhiên, những nội dung này lại có sự sai lệch (vênh) so với nội dung đăng ký khai sinh, kết hôn, khai tử đã quy định tại Chương 2. Do vậy, thay vì liệt kê dài dòng, đại biểu đề nghị chỉ cần quy định ngắn gọn: "Thông tin trong cơ sở dữ liệu hộ tịch bao gồm bản quét, bản chụp trong sổ hộ tịch, giấy tờ hình thành tương ứng với thông tin hộ tịch được chuẩn hóa, được số hóa chuẩn hóa thu thập theo quy định và các thông tin hộ tịch của cá nhân được xác lập khi đăng ký hộ tịch". Việc chỉ quy định chung là "đủ thông tin cá nhân được xác lập cập nhật khi đăng ký hộ tịch" sẽ tránh được việc liệt kê trùng lặp, vì các danh mục thông tin đã có sẵn trong các biểu mẫu đăng ký.

Theo đánh giá của đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Nai) thì điểm sáng nhất của dự thảo lần này theo đại biểu chính là cơ chế đăng ký khai sinh và khai tử tự động. Theo đại biểu, việc tích hợp dữ liệu giữa ngành y tế và chính quyền cấp xã để chủ động đăng ký hộ tịch cho người dân mà không phụ thuộc nơi cư trú là một bước tiến quan trọng. Tuy nhiên, đại biểu cũng đặt ra bài toán về tính thực thi về nhân lực triển khai; đảm bảo tính kết nối đồng bộ, thông suốt giữa vùng sâu vùng xa và đô thị để tránh tình trạng chậm, lệch thông tin; đồng thời có nguyên tắc xử lý hệ quả pháp lý khi xảy ra sai sót hoặc chậm trễ trong quá trình đăng ký tự động.