Xây dựng lộ trình tiến tới miễn viện phí, đề xuất tăng mức đóng BHYT

Chiều 1/12, Bộ Y tế chức hội thảo xin ý kiến định hướng xây dụng Đề án từng bước thực hiện chính sách miễn viện phí.

Chi phí khám sức khỏe định kỳ miễn phí dự kiến 300 nghìn đồng/người 

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà nhấn mạnh, những năm qua Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe.

Năm 2024, tỷ lệ bao phủ BHYT của Việt Nam đã đạt 94,29% dân số, mạng lưới khám, chữa bệnh rộng khắp đến cấp xã; phạm vi, quyền lợi của người bệnh có thẻ BHYT ngày càng mở rộng.

Tuy nhiên, Thứ trưởng Bộ Y tế cũng chỉ ra những thách thức mà Việt Nam đang phải đối mặt. Đó là, chi tiêu tiền túi của người dân ước tính khoảng trên 40% chi phí khám chữa bệnh, vẫn ở mức cao theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới. Nguy cơ nghèo hóa do bệnh tật vẫn hiện hữu, nhất là đối với người nghèo, nhóm yếu thế, người mắc bệnh mạn tính hoặc điều trị dài ngày. Áp lực tài chính lên hộ gia đình càng lớn nếu không có giải pháp mạnh mẽ từ chính sách công.

Chính vì vậy, chủ trương từng bước tiến tới miễn viện phí là yêu cầu khách quan, cấp thiết, giảm gánh nặng chi phí cho người dân, đặc biệt là người nghèo và các nhóm dễ tổn thương.

Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà cho biết, nhiều quốc gia trên thế giới áp dụng chính sách y tế miễn phí hoặc BHYT toàn dân đã đạt kết quả tích cực: Giảm tỷ lệ nghèo hóa do y tế, tăng khả năng tiếp cận dịch vụ, kiểm soát bệnh tật hiệu quả và giảm chi phí điều trị muộn. 

"Đây là những kinh nghiệm quý để Việt Nam tham khảo trong quá trình xây dựng mô hình phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội và cấu trúc hệ thống y tế trong nước.

Bộ Y tế hy vọng hội thảo sẽ thống nhất nhận thức và định hướng về mục tiêu, phạm vi, đối tượng, lộ trình cũng như các nội dung trọng tâm của đề án, bảo đảm tính đồng bộ, khả thi và phù hợp với thực tiễn", Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà nhấn mạnh.

Hội thảo đã được nghe nhiều ý kiến đóng góp của các chuyên gia, nhà hoạch định chính sách y tế. 

Tại hội thảo, bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm Y tế, Bộ Y tế cho biết, gánh nặng chi phí y tế vẫn rất lớn, người dân tự trả khoảng 40% trên tổng chi phí khám chữa bệnh. Quỹ BHYT chưa thanh toán ước tính khoảng 24.800 tỉ đồng/năm, trong khi mức đóng BHYT còn thấp, hiện mới khoảng 4,5% mức lương cơ sở.

Về chính sách miễn viện phí, bà Trang ra nhấn mạnh mục tiêu trụ cột, bao trùm, đó là phải thực hiện bao phủ BHYT toàn dân; đồng thời giảm dần và tiến tới hạn chế tỉ lệ cùng chi trả. 

Gói dịch vụ y tế cơ bản thuộc phạm vi miễn viện phí, theo bà Trang, sẽ ban hành danh mục dịch vụ, bệnh, thuốc, thiết bị y tế. Bao phủ các bệnh thông thường, ưu tiên bệnh cần thiết trước, mở rộng dần phạm vi theo yêu cầu chuyên môn phù hợp khả năng ngân sách Nhà nước, Quỹ BHYT, kết hợp huy động xã hội hoá.

Chính sách sẽ xây dựng mức chi tối đa cho mỗi lượt khám chữa bệnh, dựa trên chi phí nội trú - ngoại trú bình quân toàn quốc, điều chỉnh theo năm hoặc giai đoạn, trừ các bệnh và kỹ thuật có chi phí lớn. Trước mắt, mô hình áp dụng tại cơ sở khám chữa bệnh ban đầu, tuyến cơ bản, gồm bệnh viện công và tư.

Việc triển khai theo lộ trình, có thứ tự ưu tiên, phù hợp mức đóng, khả năng cân đối của Quỹ BHYT và điều kiện kinh tế - xã hội từng thời kỳ.

Bà Trang cho biết khám sức khỏe định kỳ miễn phí dự kiến khoảng 300.000 đồng/người. Nguồn chi lấy từ BHYT, ngân sách, quỹ phòng bệnh và các nguồn xã hội hóa.

Giai đoạn 2027-2030, ngân sách sẽ tăng đầu tư, mức đóng BHYT điều chỉnh cao hơn, Nhà nước hỗ trợ nhóm ưu tiên, đồng thời sử dụng Quỹ Phòng bệnh.

Nguồn tài chính cũng sẽ được mở rộng như BHYT bổ sung, bảo hiểm sức khỏe thương mại, chương trình hỗ trợ bệnh nhân và thuế đánh vào sản phẩm gây hại sức khỏe như thuốc lá, rượu bia...

Sẽ tăng mức đóng BHYT lên 5,4% vào năm 2030

Theo đề xuất của Bộ Y tế, giai đoạn 2026-2027 sẽ ưu tiên tăng tỉ lệ và mức thanh toán BHYT. Từ năm 2026, người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí tối thiểu mỗi năm 1 lần theo từng nhóm ưu tiên. Từ năm 2027, điều chỉnh mức đóng BHYT lên khoảng 5,1%, có ngân sách hỗ trợ cho đối tượng chính sách.

Giai đoạn năm 2028-2030, mục tiêu giảm chi từ tiền túi xuống dưới 30%, mở rộng thanh toán BHYT cho thuốc, thiết bị y tế, kỹ thuật; thí điểm sàng lọc 2-3 bệnh có hiệu quả chi phí; chi trả dịch vụ phòng bệnh từ quỹ BHYT; nâng bao phủ trên 95% dân số; tăng mức đóng từ 2030 lên 5,4% và thử nghiệm BHYT bổ sung, đa dạng gói quyền lợi.

Sau năm 2030, hướng tới BHYT toàn dân. Phạm vi miễn viện phí mở rộng trong gói dịch vụ cơ bản; sàng lọc 3-5 bệnh phổ biến; mức đóng từ 2032 lên 6%. Đồng thời, hoàn thiện y tế cơ sở và hệ thống thanh toán BHYT thông minh, đa tầng, đa gói.

Theo bà Trang, dù có miễn viện phí hay không, Việt Nam vẫn đang phải đánh giá việc sử dụng Quỹ BHYT. Hơn 10 năm nay chưa tăng mức đóng BHYT, trong khi mô hình bệnh tật có nhiều thay đổi, nhiều phạm vi quyền lợi của người tham gia BHYT đã được tăng cao hơn. Theo đánh giá, số lượt khám chữa bệnh năm sau cao hơn năm trước, vì vậy, không có đủ nguồn lực để chi trả toàn bộ nhu cầu phát sinh chi phí y tế. Vì vậy, việc nâng mức đóng BHYT vẫn phải được thực hiện, để bảo đảm mở rộng tối đa quyền lợi cho người dân.

"Tuy nhiên, để bảo đảm tính khả thi và khả năng chi trả của người dân, doanh nghiệp và ngân sách, sẽ phải phân kỳ, có lộ trình. Thứ hai, để làm sao khi huy động nguồn tài chính không bị ảnh hưởng đến quyền lợi miễn phí của người dân, nếu có tăng mức đóng BHYT thì đồng thời ngân sách sẽ tăng phạm vi hỗ trợ. Chẳng hạn, một số đối tượng có khả năng chi trả, có khả năng tham gia và có khả năng tăng mức đóng BHYT, thì ngân sách sẽ chỉ hỗ trợ một phần hoặc đối tượng tự chi trả. Như vậy mới bảo đảm công bằng trong tiếp cận, bảo đảm theo mức thu nhập và khả năng chi trả của người dân. Khi có nguồn lực từ Quỹ BHYT thì mới thiết kế tối đa quyền lợi của gói miễn viện phí", bà Trang cho biết.

Bà Trang cho biết thêm, tại các quốc gia dù có thực hiện chính sách miễn viện phí đều phải có phần đồng chi trả nhất định của người dân, để bảo đảm sử dụng tiết kiệm và có ý thức trách nhiệm trong việc sử dụng các dịch vụ y tế miễn phí.