Hoãn thi hành án vụ "ngân hàng cho vay, 12 năm sau bị buộc phải trả tiền cho khách"

Theo Công văn số 82/HTHA-KDTM-TANDTC ngày 20/10/2025 của TAND Tối cao (TANDTC) gửi Trưởng Thi hành án dân sự tỉnh Đắk Lắk, sau khi nhận công văn từ Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) đề nghị xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm đối với bản án kinh doanh thương mại phúc thẩm số 11/2025/KDTM-PT ngày 19/9/2025 của TAND tỉnh Đắk Lắk, TANDTC yêu cầu tạm hoãn thi hành bản án này trong thời hạn 3 tháng kể từ thời điểm có văn bản yêu cầu.

Công văn nêu rõ, việc yêu cầu hoãn thi hành án được thực hiện căn cứ theo khoản 1 Điều 331, khoản 1 Điều 332 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 và khoản 2 Điều 48 Luật Thi hành án dân sự, nhằm bảo đảm có thời gian xem xét đề nghị của đương sự.

BIDV và bên có tranh chấp trong bản án số 11/2025/KDTM-PT là Công ty TNHH Anh Minh (Công ty Anh Minh, địa chỉ tại Đắk Lắk). Hai bên thiết lập quan hệ tín dụng từ 2002, trong đó Công ty Anh Minh vay vốn BIDV phục vụ hoạt động thu mua, chế biến và xuất khẩu cà phê, với dư nợ có thời điểm vượt 100 tỷ đồng. Để bảo đảm các khoản vay, Công ty Anh Minh ký một số hợp đồng thế chấp tài sản với BIDV, bao gồm bất động sản, máy móc và cà phê tồn kho gửi tại kho Công ty Cổ phần Anh Linh (tỉnh Bình Dương (cũ)) theo hợp đồng thuê kho ba bên.

Quan hệ tín dụng giữa hai bên rơi vào khủng hoảng từ năm 2013, khi phát hiện số cà phê tồn kho Công ty Anh Linh - tài sản bảo đảm cho các khoản vay của Anh Minh tại BIDV - thiếu hụt nghiêm trọng, dẫn đến vụ án hình sự liên quan đến đơn vị giữ kho là Công ty Anh Linh, đồng thời kéo theo tranh chấp giữa BIDV và Anh Minh về nghĩa vụ tài chính và việc xử lý tài sản bảo đảm.

Công ty Anh Minh lập luận, số cà phê gửi ở kho Công ty Anh Linh được chuyển quyền sở hữu từ Công ty Anh Minh sang BIDV từ khi nhập kho, BIDV có nghĩa vụ quản lý số cà phê và là bên bị thiệt hại trong vụ án tại Công ty Anh Linh, được yêu cầu bồi thường khi hàng hóa bị mất. Công ty Anh Minh cho rằng, vì cà phê thất thoát, ngân hàng không còn hàng hóa để chuyển lại cho Công ty Anh Minh theo thỏa thuận, dẫn đến việc Công ty Anh Minh không thể giao cà phê cho đối tác và bị thiệt hại.

Ngược lại, BIDV khẳng định, cà phê trong kho là tài sản bảo đảm cho các khoản vay. Việc ngân hàng tham gia hợp đồng thuê kho ba bên với Công ty Anh Minh và Công ty Anh Linh không làm phát sinh quyền sở hữu của ngân hàng đối với hàng hóa lưu kho. Các thỏa thuận về nhập - xuất kho, giám sát hàng hóa chỉ nhằm mục đích quản lý tài sản thế chấp và bảo đảm khả năng xử lý tài sản khi phát sinh rủi ro tín dụng.

Năm 2020, Anh Minh khởi kiện ra tòa. Tại các phiên xét xử sơ thẩm, phúc thẩm lần thứ nhất năm 2022, tòa án cho rằng các hợp đồng tín dụng giữa Công ty Anh Minh và BIDV là có thật, tự nguyện, đúng quy định pháp luật, nên Công ty Anh Minh phải thực hiện nghĩa vụ trả nợ gốc và lãi. Đầu năm 2023, TAND Cấp cao tại Đà Nẵng hủy cả hai bản án phúc thẩm và sơ thẩm nêu trên, yêu cầu xét xử lại.

Sau phiên tòa sơ thẩm lần hai tháng 5/2025, tháng 9/2025, TAND tỉnh Đắk Lắk mở phiên phúc thẩm lần hai và ra Bản án số 11/2025/KDTM-PT, trong đó nhận định cà phê đã được “tạm thời chuyển “Quyền Sở hữu”” từ Công ty Anh Minh sang BIDV khi nhập kho Công ty Anh Linh. Tòa tuyên BIDV phải trả Công ty Anh Minh 173 tỷ đồng là giá trị số cà phê bị chiếm đoạt. Ngược lại, Công ty Anh Minh phải trả ngân hàng hơn 96 tỷ đồng nợ gốc và được miễn trả lãi từ 2013. Sau khi bù trừ nghĩa vụ, BIDV còn phải trả cho Công ty Anh Minh hơn 76 tỷ đồng.

Như vậy, 12 năm trôi qua, ngân hàng từ vị trí bên cho vay tiền, trở thành bên phải trả lại tiền cho khách hàng vay của mình.

Được biết, sau Bản án số 11/2025/KDTM-PT, BIDV đã có văn bản kiến nghị gửi tới các cơ quan trung ương, đề nghị kháng nghị giám đốc thẩm. Đồng thời, đề nghị tạm hoãn thi hành bản án để “tránh những hậu quả pháp lý phức tạp và gây ra thiệt hại nghiêm trọng, khó có thể khắc phục cho BIDV trong trường hợp bản án nêu trên bị hủy hoặc sửa đổi bởi Tòa án cấp cao hơn”.

Trong các văn bản, BIDV khẳng định, việc cà phê trong kho Công ty Anh Linh bị mất mát không thể là căn cứ chấm dứt các hợp đồng tín dụng giữa BIDV và Công ty Anh Minh. Theo ngân hàng, khách hàng vẫn phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ trả nợ gốc và lãi, còn việc mất tài sản bảo đảm chỉ làm phát sinh trách nhiệm bồi thường của bên giữ kho là Công ty Anh Linh với chủ sở hữu cà phê.

Thời gian qua, một số cơ quan, tổ chức cũng đã có văn bản gửi các cơ quan liên quan, đề nghị đánh giá lại toàn diện nội dung Bản án số 11/2025/KDTM-PT. Trong đó, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam có văn bản gửi TAND Tối cao và Viện KSND Tối cao, nêu quan điểm cần xem xét lại việc áp dụng pháp luật dân sự và pháp luật về tín dụng, thế chấp tài sản. Theo Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, bản án đã xác định trách nhiệm của ngân hàng theo hướng có thể tạo ra những hệ quả pháp lý đối với hoạt động cấp tín dụng và quản lý tài sản bảo đảm trong hệ thống ngân hàng.

Bên cạnh đó, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đắk Lắk cũng chuyển đơn kiến nghị liên quan đến vụ việc đến TAND Tối cao, đề nghị xem xét, giải quyết theo thẩm quyền, đảm bảo quyền và lợi ích của các bên liên quan; thông báo kết quả cho Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đắk Lắk để theo dõi, giám sát theo quy định.